Τα πρώτα ρομποταξί της Ευρώπης κυκλοφορούν στο Ζάγκρεμπ, με κινεζικό «εγκέφαλο»

Η πρώτη ευρωπαϊκή πόλη με εμπορική υπηρεσία ρομποταξί δεν είναι το Λονδίνο, το Παρίσι ή το Μόναχο, αλλά το Ζάγκρεμπ. Η κροατική Verne μεταφέρει επιβάτες από την άνοιξη του 2026 με ηλεκτρικά οχήματα που οδηγεί το λογισμικό της κινεζικής Pony.ai, και από τον Σεπτέμβριο δοκιμάζει διαδρομές χωρίς κανέναν άνθρωπο στη θέση του οδηγού.

Το εγχείρημα είναι ακόμη μικρό, αλλά δείχνει καθαρά πώς θα έρθει η αυτόνομη οδήγηση στην Ευρώπη: μέσα από συμμαχίες ανάμεσα σε τοπικούς διαχειριστές στόλων, πλατφόρμες όπως η Uber και τεχνολογία που, προς το παρόν, έρχεται κυρίως από την Κίνα και τις ΗΠΑ. Αυτό συγκρούεται με τον στόχο των Βρυξελλών για αυτόνομα οχήματα με ευρωπαϊκή τεχνολογία.

Με μια ματιά

• Η Verne λειτουργεί στο Ζάγκρεμπ την πρώτη εμπορική υπηρεσία ρομποταξί της Ευρώπης, με ενιαίο εισιτήριο 1,99 ευρώ.
• Από τον Σεπτέμβριο κάνει δοκιμές χωρίς άνθρωπο στο όχημα, με οχήματα και λογισμικό της κινεζικής Pony.ai.
• Λονδίνο και Παρίσι ετοιμάζουν δικές τους υπηρεσίες, ενώ η ΕΕ ζητά στόλους αυτόνομων οχημάτων με ευρωπαϊκό χαρακτήρα έως το 2030.

Τι συμβαίνει στο Ζάγκρεμπ

Η Verne, εταιρεία που στηρίζει ο ιδρυτής της Rimac, Μάτε Ρίματς, ξεκίνησε να μεταφέρει επιβάτες στις αρχές Απριλίου. Σύμφωνα με το Bloomberg, τον Μάιο ο στόλος αριθμούσε 10 ηλεκτρικά Arcfox Alpha T5 της BAIC, εξοπλισμένα με το σύστημα αυτόνομης οδήγησης της Pony.ai. Η διαδρομή κοστίζει σταθερά 1,99 ευρώ μέσα σε ζώνη περίπου 90 τετραγωνικών χιλιομέτρων, που περιλαμβάνει και το αεροδρόμιο. Τότε περίπου 300 άτομα είχαν πρόσβαση στην εφαρμογή και 4.000 βρίσκονταν σε λίστα αναμονής.

Υπήρχε όμως ένας σημαντικός όρος: σε κάθε όχημα καθόταν χειριστής ασφαλείας, όπως ορίζουν οι κροατικοί κανόνες. Το επόμενο βήμα ήρθε στις 10 Σεπτεμβρίου. Η Pony.ai και η Verne ανακοίνωσαν δοκιμαστικές διαδρομές με επιβάτες χωρίς κανέναν άνθρωπο στο όχημα, σε διαδρομή 22 χιλιομέτρων που συνδέει την πόλη με το αεροδρόμιο «Φράνιο Τούτζμαν». Κατά τις εταιρείες, ο στόλος είχε ήδη διανύσει πάνω από 200.000 χιλιόμετρα και είχε κάνει μερικές χιλιάδες διαδρομές. Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από τις ίδιες τις εταιρείες και δεν έχουν ελεγχθεί ανεξάρτητα.

Η τρίτη συνεργαζόμενη εταιρεία είναι η Uber. Σύμφωνα με το TechCrunch, η υπηρεσία εντάχθηκε στην πλατφόρμα της τον Αύγουστο. Οι ρόλοι είναι σαφώς μοιρασμένοι: η Pony.ai δίνει το όχημα και τον «οδηγό», η Verne κατέχει και λειτουργεί τον στόλο, και η Uber φέρνει τους πελάτες. Η Uber και η Pony.ai σχεδιάζουν συνολικά 2.000 ρομποταξί στην Ευρώπη, με αφετηρία το Ζάγκρεμπ.

Γιατί έχει σημασία ένα μικρό πείραμα

Δέκα αυτοκίνητα σε μια πρωτεύουσα δεν αλλάζουν τις αστικές μεταφορές. Το Ζάγκρεμπ όμως λειτουργεί ως δοκιμή για τρία ζητήματα που θα κρίνουν αν τα ρομποταξί θα πετύχουν στην Ευρώπη.

Το πρώτο είναι η ρύθμιση. Οι ΗΠΑ και η Κίνα έχουν ήδη μεγάλους στόλους αυτόνομων ταξί. Η Ευρώπη έχει μείνει πίσω, και ένας λόγος είναι ότι οι κανόνες διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Η μετάβαση από τον χειριστή ασφαλείας στο όχημα χωρίς άνθρωπο είναι το κρίσιμο βήμα, γιατί από αυτό εξαρτάται αν η υπηρεσία μπορεί κάποτε να βγάλει κέρδος.

Το δεύτερο είναι η οικονομία της λειτουργίας. Ο επικεφαλής της Pony.ai, Τζέιμς Πενγκ, υποστηρίζει ότι η έβδομη γενιά του συστήματος έχει ήδη φτάσει σε νεκρό σημείο ανά όχημα στο Γκουανγκτζόου και στη Σενζέν. Το εισιτήριο του 1,99 ευρώ στο Ζάγκρεμπ μοιάζει περισσότερο με τιμή για να γνωρίσει το κοινό την υπηρεσία παρά με τιμή που καλύπτει το κόστος.

Το τρίτο είναι η εμπιστοσύνη του κοινού. Η λίστα αναμονής δείχνει ενδιαφέρον, όμως ένα σοβαρό ατύχημα σε μια ευρωπαϊκή πόλη θα μπορούσε να καθυστερήσει την αυτόνομη οδήγηση σε ολόκληρη την ήπειρο.

Λονδίνο, Παρίσι και ο στόχος των Βρυξελλών

Το Ηνωμένο Βασίλειο κινείται με δικό του ρυθμό. Στις 22 Μαΐου το βρετανικό υπουργείο Μεταφορών άνοιξε τις αιτήσεις για πιλοτικές υπηρεσίες αυτόνομων ταξί και λεωφορείων. Οι εταιρείες χρειάζονται κρατική έγκριση και τη συναίνεση των τοπικών αρχών, όπως η Transport for London. Η Uber, η Waymo και η βρετανική Wayve έχουν δηλώσει ότι θέλουν να μπουν στη βρετανική αγορά. Τον Οκτώβριο η Uber και η Pony.ai ανακοίνωσαν ότι θα ξεκινήσουν δοκιμές στο Λονδίνο, με το ίδιο μοντέλο συνεργασίας που εφαρμόζουν στο Ζάγκρεμπ.

Στη Γαλλία, η Stellantis και η Bolt σχεδιάζουν πιλοτική υπηρεσία από το 2028 σε έως πέντε δήμους του Μεγάλου Παρισιού, με πιθανή επέκταση σε περίπου 30 έως το 2030. Και εδώ η Pony.ai αναφέρεται ως πιθανός προμηθευτής της τεχνολογίας οδήγησης.

Αυτό δείχνει το βασικό δίλημμα της Ευρώπης. Τον Ιούνιο η Κομισιόν παρουσίασε την πρωτοβουλία ADACities, βασικό μέρος της στρατηγικής της για την εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης. Οι πόλεις που θα συμμετάσχουν στοχεύουν σε στόλους 100 ή περισσότερων αυτόνομων οχημάτων έως το 2030, μέσα από συνεργασίες με «ευρωπαϊκό χαρακτήρα» (EU-centric). Μέχρι στιγμής όμως, η πρώτη εμπορική υπηρεσία ρομποταξί της ΕΕ στηρίζεται σε κινεζικό λογισμικό και κινεζικό όχημα. Το σχέδιο του Παρισιού, που έχει υποβληθεί στο ADACities, εξετάζει την ίδια λύση.

Η ανακοίνωση της Επιτροπής δεν διευκρινίζει τι ακριβώς σημαίνει «ευρωπαϊκός χαρακτήρας»: αν αρκεί ευρωπαίος διαχειριστής στόλου, όπως η Verne, ή αν απαιτείται και ευρωπαϊκή τεχνολογία οδήγησης. Η απάντηση θα κρίνει πολλά. Αν οι κανόνες είναι αυστηροί, η ανάπτυξη θα καθυστερήσει μέχρι να ωριμάσουν ευρωπαϊκές λύσεις, όπως αυτή της Wayve. Αν είναι χαλαροί, η Ευρώπη θα αποκτήσει ρομποταξί γρηγορότερα, αλλά θα εξαρτάται από ξένη τεχνολογία σε μια υποδομή που συλλέγει τεράστιο όγκο δεδομένων από τους δρόμους της.

Το Ζάγκρεμπ έδειξε ότι η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει σε ευρωπαϊκή πόλη. Το επόμενο ερώτημα για την Ευρώπη είναι πολιτικό: ποιος θα ελέγχει το λογισμικό που οδηγεί αυτά τα οχήματα.