Ψηφιακό ευρώ: από τις αίθουσες των διαπραγματεύσεων στο πρώτο ταμείο

Στις 27 Οκτωβρίου κλείνει η πρόσκληση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας προς ηλεκτρονικά καταστήματα της ευρωζώνης που θέλουν να δεχτούν τις πρώτες πληρωμές σε ψηφιακό ευρώ. Δεν πρόκειται για κυκλοφορία του νέου χρήματος, αλλά για έναν δωδεκάμηνο πιλότο που προγραμματίζεται για το δεύτερο εξάμηνο του 2027, με «δοκιμαστικό» ψηφιακό ευρώ χωρίς ιδιότητα νόμιμου χρήματος.

Το χρονοδιάγραμμα συμπίπτει με την πιο κρίσιμη φάση του σχεδίου: οι διαπραγματεύσεις Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου για τον κανονισμό βρίσκονται σε εξέλιξη, με στόχο συμφωνία έως το τέλος του 2026. Από αυτές θα εξαρτηθεί αν, και με ποια μορφή, η ευρωζώνη θα αποκτήσει το 2029 ένα δημόσιο ψηφιακό μέσο πληρωμής δίπλα στα μετρητά.

Με μια ματιά

• Η ΕΚΤ ετοιμάζει πιλότο 12 μηνών από το β' εξάμηνο του 2027, με 36 παρόχους πληρωμών και εμπόρους.
• Κοινοβούλιο και Συμβούλιο διαπραγματεύονται τον κανονισμό, με πέμπτο γύρο τριμερούς στις 20 Οκτωβρίου.
• Η πρώτη έκδοση στοχεύει στο 2029, αλλά μόνο εφόσον η νομοθεσία ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026.

Τι θα δοκιμαστεί στον πιλότο

Σύμφωνα με τις συχνές ερωτήσεις της ΕΚΤ για τον πιλότο, οι ιδιώτες χρήστες θα είναι εργαζόμενοι των κεντρικών τραπεζών που συμμετέχουν, δηλαδή της ΕΚΤ και 19 εθνικών κεντρικών τραπεζών της ευρωζώνης. Η επιλογή των 36 παρόχων υπηρεσιών πληρωμών ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο και από το τρίτο τρίμηνο του 2026 βρίσκονται σε φάση ανάπτυξης και διασύνδεσης με την πλατφόρμα. Επιχειρήσεις-χρήστες θα είναι έμποροι, κυρίως ηλεκτρονικού και mobile εμπορίου, καθώς και καφετέριες και εστιατόρια μέσα στις ίδιες τις κεντρικές τράπεζες.

Δοκιμάζονται τέσσερα σενάρια χρήσης: μεταφορά χρημάτων μεταξύ ιδιωτών online, μεταφορά μεταξύ ιδιωτών χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο μέσω NFC, πληρωμή σε φυσικό κατάστημα με NFC και πληρωμή σε ηλεκτρονικό κατάστημα. Η ΕΚΤ διευκρινίζει ότι το δοκιμαστικό ψηφιακό ευρώ εκδίδεται όταν οι πάροχοι μεταφέρουν κεφάλαια στις κεντρικές τράπεζες και αποτελεί υποχρέωση του Ευρωσυστήματος. Οι πάροχοι δεν θα χρεώνουν τους χρήστες κατά τη διάρκεια του πιλότου.

Η πρόσκληση προς τους εμπόρους είναι εθελοντική και χωρίς αμοιβή. Οι επιλεγμένοι θα υπογράψουν συμφωνία με την ΕΚΤ και σύμβαση με πάροχο-αποδέκτη πληρωμών του πιλότου, και θα αξιολογήσουν πώς ενσωματώνεται το ψηφιακό ευρώ στη διαδικασία ολοκλήρωσης αγοράς. Η αξία τους για την ΕΚΤ είναι πρακτική: ένα μέσο πληρωμής κρίνεται τελικά στο σημείο όπου ο πελάτης πατά «πληρωμή».

Τι κρίνεται στις διαπραγματεύσεις

Το Συμβούλιο συμφώνησε τη θέση του στις 19 Δεκεμβρίου 2025. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε την εντολή του για διαπραγματεύσεις στις 9 Ιουλίου 2026, με 416 ψήφους υπέρ, 169 κατά και 22 αποχές, όπως κατέγραψε και η Τράπεζα της Ιταλίας. Από τότε τρέχουν οι τριμερείς συναντήσεις με τη συμμετοχή και της Επιτροπής.

Κατά το Agence Europe, στον γύρο της 8ης Οκτωβρίου οι δύο πλευρές περιόρισαν τις διαφορές τους για την ιδιότητα του ψηφιακού ευρώ ως νόμιμου χρήματος, που κατ' αρχήν σημαίνει ότι οι έμποροι θα υποχρεούνται να το δέχονται. Οι εξαιρέσεις από την υποχρέωση παραμένουν ανοιχτές. Στον πέμπτο γύρο, στις 20 Οκτωβρίου, συζητήθηκαν τα όρια στις πληρωμές χωρίς σύνδεση, οι κανόνες κατά του ξεπλύματος χρήματος για μικρές συναλλαγές και η μετάβαση σε μακροπρόθεσμο μοντέλο λειτουργίας. Ακολουθούν τεχνικές συζητήσεις για την προστασία των προσωπικών δεδομένων, δηλαδή ποια στοιχεία θα βλέπουν πάροχοι και κεντρικές τράπεζες, και νέος πολιτικός γύρος στις 5 Νοεμβρίου.

Το πιο ευαίσθητο ζήτημα είναι το όριο διακράτησης, δηλαδή πόσα ψηφιακά ευρώ θα μπορεί να έχει κάθε πολίτης. Σκοπός του είναι να μην μετακινηθούν μαζικά καταθέσεις από τις εμπορικές τράπεζες. Κατά τη θέση του Συμβουλίου, το όριο θα το ορίζει η ΕΚΤ, μέσα σε ανώτατο πλαφόν που θα συμφωνεί το Συμβούλιο και θα επανεξετάζεται τουλάχιστον κάθε δύο χρόνια. Το συγκεκριμένο ποσό δεν έχει αποφασιστεί. Σε ομιλία του στις 6 Οκτωβρίου, το μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΚΤ Piero Cipollone ανέφερε ότι, κατόπιν αιτήματος του Κοινοβουλίου, η ΕΚΤ εξέτασε υποθετικά όρια από 500 έως 3.000 ευρώ σε 2.025 τράπεζες, τονίζοντας ότι τα ποσά είναι ενδεικτικά και δεν αποτελούν απόφαση.

Στα κόστη, το Συμβούλιο προβλέπει δωρεάν βασικές υπηρεσίες για τους καταναλωτές, όπως άνοιγμα λογαριασμού και πληρωμές, και πλαφόν στις χρεώσεις των εμπόρων για μεταβατική περίοδο τουλάχιστον πέντε ετών, με βάση το κόστος συγκρίσιμων μέσων πληρωμής. Μετά, τα πλαφόν θα βασίζονται στο πραγματικό κόστος.

Γιατί η Ευρώπη θέλει δικό της ψηφιακό χρήμα

Το επιχείρημα της ΕΚΤ είναι κυρίως στρατηγικό. Ο Cipollone σημείωσε ότι τα δύο τρίτα των πληρωμών με κάρτα στην ευρωζώνη στηρίζονται σε διεθνή συστήματα καρτών. Ένα πανευρωπαϊκό δημόσιο μέσο, που θα γίνεται δεκτό παντού και θα διανέμεται από τις τράπεζες, παρουσιάζεται ως τρόπος να μειωθεί αυτή η εξάρτηση. Η δυνατότητα πληρωμών χωρίς σύνδεση προβάλλεται επίσης ως στοιχείο ανθεκτικότητας σε περίπτωση διαταραχών στα ηλεκτρονικά δίκτυα, ενώ παράλληλα το Συμβούλιο ζητά από τα κράτη-μέλη σχέδια ανθεκτικότητας για τα μετρητά.

Το σχέδιο έχει και επικριτές. Οι 169 αρνητικές ψήφοι, καθώς και το ότι οι ομάδες ECR, Patriots for Europe και ESN αμφισβήτησαν την απόφαση της επιτροπής ECON να περάσει απευθείας στις διαπραγματεύσεις, οδηγώντας σε ψηφοφορία στην ολομέλεια, δείχνουν ότι η ιδιωτικότητα και ο φόβος για υποκατάσταση των μετρητών παραμένουν πολιτικά ζητήματα. Οι υποστηρικτές απαντούν με δεσμεύσεις: κατά την εντολή του Κοινοβουλίου, το ψηφιακό ευρώ δεν θα αποφέρει τόκο, ενώ και οι δύο θεσμοί προβλέπουν όριο διακράτησης και θα συνοδεύεται από ξεχωριστό κανονισμό που προστατεύει την αποδοχή και την πρόσβαση στα μετρητά.

Τι ακολουθεί

Η σειρά των βημάτων είναι σαφής. Η ΕΚΤ έχει δηλώσει ότι το Διοικητικό της Συμβούλιο θα αποφασίσει για την έκδοση μόνο αφού υιοθετηθεί η νομοθεσία, και ότι ο πιλότος δεν προδικάζει αυτή την απόφαση. Ο στόχος για πρώτη έκδοση το 2029 προϋποθέτει, κατά τον Cipollone, ότι το νομοθετικό πλαίσιο θα έχει ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026.

Αυτό σημαίνει ότι οι επόμενες δέκα εβδομάδες έχουν βάρος. Αν η συμφωνία καθυστερήσει, η καθυστέρηση πιθανότατα θα μεταφερθεί και στο χρονοδιάγραμμα της κυκλοφορίας, κάτι που είναι εκτίμηση και όχι δεδομένο. Αν επιτευχθεί, ο πιλότος του 2027 θα είναι η πρώτη πραγματική δοκιμή ενός ερωτήματος που καμία ψηφοφορία δεν απαντά: αν οι πολίτες και οι έμποροι θα βρουν λόγο να χρησιμοποιήσουν ένα νέο μέσο πληρωμής, όταν ήδη πληρώνουν εύκολα με κάρτες και κινητά.

Πηγές

• Call for online and mobile merchants to participate in digital euro pilot — Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
• FAQs on the digital euro pilot — Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
• Money in the digital age: digital euro, tokenisation and the role of central banks — Piero Cipollone, ΕΚΤ
• Council agrees position on the digital euro and on strengthening the role of cash — Συμβούλιο της ΕΕ
• Digital euro: EU co-legislators examine anti-money laundering, offline payments, usage fees — Agence Europe