Υποθαλάσσιο data center στο Μέιν προκαλεί αντιδράσεις

Το Πασσαμακουόντι Μπέι στο Μέιν βρίσκεται στο επίκεντρο αντιδράσεων για την πρόταση κατασκευής υποθαλάσσιου κέντρου δεδομένων με παλιρροϊκή ενέργεια, καθώς κάτοικοι και περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν για τις επιπτώσεις του. Το θέμα, όπως αναφέρει το περιοδικό Popular Mechanics, φέρνει στην επιφάνεια τις αυξανόμενες ανησυχίες για το κρυφό κόστος της τοποθέτησης διακομιστών κάτω από το νερό.

Ο Ντουέιν Τομάχ περιγράφει τον κόλπο ως «πεντακάθαρο». Ο ίδιος, εκτός από φύλακας της γλώσσας της τοπικής φυλής, είναι και διευθυντής και επιμελητής του μουσείου της φυλής στο Σιπάικ, ενώ πλέον έχει αναλάβει και ρόλο αντίθεσης στα υποθαλάσσια κέντρα δεδομένων.

«Προσπαθήσαμε να αφήσουμε [τον κόλπο] όπως ήταν στην αρχή, αλλά συνεχώς υπήρχε πίεση», λέει ο Τομάχ. «Είναι σημαντικό να δίνουμε προσοχή σε ό,τι συμβαίνει».

Τον Φεβρουάριο του 2026, η εταιρεία DeepGreen Western Passage SPV LLC υπέβαλε αίτηση για προκαταρκτική άδεια στη Federal Energy Regulatory Commission, την ανεξάρτητη αρχή που υπάγεται στο Υπουργείο Ενέργειας και εποπτεύει τη διακρατική μεταφορά ηλεκτρισμού, φυσικού αερίου και πετρελαίου. Το σχέδιο προβλέπει αξιοποίηση των παλιρροιών των 19 ποδιών του Πασσαμακουόντι Μπέι, από τις υψηλότερες στον κόσμο, για την τροφοδοσία ενός data center μέσα στον ίδιο τον κόλπο. Με ελάχιστα υποθαλάσσια κέντρα δεδομένων να λειτουργούν παγκοσμίως και μόνο λίγα να τροφοδοτούνται από παλιρροϊκή ενέργεια, το εγχείρημα θεωρείται φιλόδοξο.

Η τοπική αντίδραση ήταν ανάλογη.

Μέσα σε λίγους μήνες, σε κατάμεστες συνελεύσεις κατοίκων ζητήθηκαν περιορισμοί στο μέγεθος και γενικό πάγωμα της κατασκευής data centers, με πρωταγωνιστικό ρόλο της Eastport Coalition for Healthy Oceans. Στα μέσα Αυγούστου, το Δημοτικό Συμβούλιο επέβαλε ομόφωνα μορατόριουμ 180 ημερών στην πρόταση για το υποθαλάσσιο data center. Λίγες ημέρες αργότερα, η FERC έκανε δεκτή την άδεια της DeepGreen και, εβδομάδες μετά, η περιβαλλοντική οργάνωση Center for Biological Diversity κατέθεσε αίτημα παρέμβασης στη διαδικασία λόγω πιθανών επιπτώσεων στις απειλούμενες φάλαινες.

Παράλληλα, η DeepGreen έχει προτείνει ένα παρόμοιο έργο κοντά στο Άνκορατζ της Αλάσκας.

«Ως παθιασμένος ψαράς από την ακτή, πάντα θαύμαζα την τεράστια δύναμη της θάλασσας», λέει σε email ο Λούις Γουόλφσον, διαχειριστικό μέλος της DeepGreen. «Αν τοποθετήσεις σφραγισμένους αρθρωτούς διακομιστές στον βυθό και τους τροφοδοτήσεις με παλιρροϊκές τουρμπίνες υδροκινητικής ενέργειας, λύνεις τα μεγαλύτερα προβλήματα των data centers σήμερα: δεν καταλαμβάνεις γη στην πόλη, δεν καταναλώνεις τοπικό νερό και παράγεις τη δική σου καθαρή ενέργεια πίσω από τον μετρητή».

Στην εποχή της έκρηξης της τεχνητής νοημοσύνης, τα data centers έχουν πολλαπλασιαστεί στις ΗΠΑ. Σε ορισμένες πολιτείες, όπως το Όρεγκον, καταναλώνουν το 25% της συνολικής ενέργειας της πολιτείας. Σε πιο ξηρές περιοχές, χρησιμοποιούν εκατομμύρια γαλόνια γλυκού νερού για την ψύξη των συστοιχιών διακομιστών. Αυτό ωθεί ορισμένες εταιρείες να αναζητούν λύσεις ανοικτά της ακτής, με την ελπίδα να περιορίσουν τη χρήση νερού και ταυτόχρονα να συνδεθούν με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως υπεράκτιες ανεμογεννήτριες ή παλιρροϊκή ενέργεια.

Όμως οι ωκεανοί ήδη πιέζονται από την κλιματική αλλαγή και τη ρύπανση, και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η τοποθέτηση υποδομών data centers στον βυθό μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση, εισάγοντας επιπλέον θερμότητα και θόρυβο σε ήδη ευάλωτα περιβάλλοντα. Παράλληλα, πολλοί κάτοικοι στο Eastport ανησυχούν για τις συνέπειες στην αλιεία και στη συλλογή αστακού, που αποτελούν βασικό οικονομικό πυλώνα της περιοχής.

Το βασικό ερώτημα, όμως, είναι αν έχει νόημα να τοποθετούνται data centers κάτω από το νερό.

Η ιδέα δεν είναι καινούργια. Αν και η άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης εκτόξευσε τον αριθμό των data centers στις ΗΠΑ σε πρωτοφανή επίπεδα, η πρόταση για υποθαλάσσια κέντρα δεδομένων προηγήθηκε της σημερινής έκρηξης. Το 2013 ο υπάλληλος της Microsoft Σον Τζέιμς, πρώην ναύτης υποβρυχίου του αμερικανικού ναυτικού, πρότεινε για πρώτη φορά την ιδέα και μέσα σε δύο χρόνια η εταιρεία παρουσίασε πρωτότυπο ανοιχτά της Καλιφόρνιας. Το εγχείρημα ονομάστηκε Project Natick.

Η Microsoft τοποθέτησε συστοιχίες διακομιστών μέσα σε αεροστεγές, κυλινδρικό περίβλημα με παχιά ατσάλινα τοιχώματα. Στη συνέχεια το γέμισε με άζωτο, ώστε να λείπουν η υγρασία και το οξυγόνο που διαβρώνουν τα εξαρτήματα των διακομιστών. Το 2018 η εταιρεία κλιμάκωσε την προσπάθεια και δοκίμασε τους διακομιστές σε πιο δύσκολες θαλάσσιες συνθήκες κοντά στα νησιά Ορκάδες της Σκωτίας. Παρότι το δεύτερο στάδιο εμφάνισε μικρότερο ποσοστό βλαβών και τροφοδοτήθηκε με τοπική ανανεώσιμη ενέργεια, η Microsoft ανέσυρε το υποθαλάσσιο data center το 2020 και επιβεβαίωσε στα τέλη του 2024 ότι δεν αναπτύσσει πλέον data centers κάτω από το νερό.

Το Project Natick ήταν ένα πειραματικό πρόγραμμα, όμως η ιδέα έμεινε ζωντανή. Σήμερα, πολλές νεοφυείς επιχειρήσεις διεθνώς έχουν επιχειρήσει να αναπτύξουν υποθαλάσσια data centers. Η πιο προβεβλημένη περίπτωση αναφέρθηκε το 2025, όταν η κινεζική HiCloud Technologies, σε συνεργασία με την κινεζική κυβέρνηση, λάνσαρε ένα υποθαλάσσιο κέντρο δεδομένων αξίας 226 εκατομμυρίων δολαρίων ανοιχτά της Σαγκάης. Όπως και το Project Natick, έχει κυλινδρικό σχήμα, βασίζεται στο άζωτο για την προστασία των διακομιστών από τη διάβρωση, τροφοδοτείται από ανεμογεννήτριες και χρησιμοποιεί το θαλασσινό νερό ως φυσικό σύστημα ψύξης.

Και άλλες εταιρείες κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση. Μια επιχείρηση στην πολιτεία της Ουάσινγκτον θέλει να αναπτύξει πλωτά data centers που θα τροφοδοτούνται από τα κύματα, ενώ μια εταιρεία στην Καλιφόρνια θέλει να κατασκευάσει πλωτές ανεμογεννήτριες για την ενέργεια αρθρωτών συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Η NetworkOcean, startup στο Σαν Φρανσίσκο, σχεδίαζε να βυθίσει μια κάψουλα με GPU στον κόλπο του Σαν Φρανσίσκο, πριν βρει αντίδραση και στραφεί τελικά σε πλωτά data centers με ηλιακή ενέργεια.

Η Subsea Cloud, επίσης αμερικανική εταιρεία, έχει εγκαταστήσει περισσότερους από 13.500 υποθαλάσσιους διακομιστές στη Νοτιοανατολική Ασία, μαζί με ένα πιλοτικό πρόγραμμα ανοικτά της Νορβηγίας. Σε αντίθεση με το Project Natick, η Subsea μπορεί να κατεβάσει διακομιστές έως και 3.000 μέτρα βάθος, τοποθετώντας τους κοντά σε υποθαλάσσια καλώδια για σύνδεση δεδομένων και σε υπεράκτια αιολικά έργα για ενέργεια, ενώ προσθέτει και ένα επίπεδο φυσικής ασφάλειας που μπορεί να προσφέρει μόνο το βάθος της θάλασσας.

Στην περίπτωση της DeepGreen, το σύστημα θα χρησιμοποιούσε επίσης άζωτο σε αεροστεγή δοχεία, ώστε να απομακρύνει υγρασία, οξείδωση και σκουριά, και αυτά θα τοποθετούνταν στον βυθό. Με παλιρροϊκές τουρμπίνες που κινούνται από τις παλίρροιες των 19 ποδιών του Πασσαμακουόντι Μπέι, το σύστημα λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό αυτόνομα και στρέφεται μόνο σε συστήματα αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες στην ξηρά ή σε χερσαία γραμμή μεταφοράς υψηλής τάσης όταν οι παλίρροιες επιβραδύνουν και αλλάζουν κατεύθυνση.

Η σύνδεση με ανανεώσιμη ενέργεια θεωρείται κρίσιμη αν αυτές οι υποθαλάσσιες εγκαταστάσεις θέλουν να απαντήσουν στη μεγάλη ζήτηση της τεχνητής νοημοσύνης για γλυκό νερό. Σύμφωνα με έκθεση του 2024 από το Lawrence Berkeley National Laboratory, τα data centers χρησιμοποιούν περίπου 12 φορές περισσότερο νερό για έμμεση παραγωγή ενέργειας απ’ ό,τι για ψύξη. Έτσι, παρότι η χρήση του ωκεανού ως απορροφητή θερμότητας μειώνει ένα μέρος της κατανάλωσης γλυκού νερού, ο πραγματικός παράγοντας κατανάλωσης παραμένει η παραγωγή ενέργειας. Με άλλα λόγια, ο συνδυασμός υποθαλάσσιων data centers με ανανεώσιμες πηγές, είτε αιολική, ηλιακή, κυματική είτε παλιρροϊκή ενέργεια, είναι ουσιαστικά ο μόνος τρόπος για σοβαρούς ισχυρισμούς βιωσιμότητας.

Η Μέλισσα Σκάνλαν, ερευνήτρια γλυκού νερού στο University of Wisconsin-Milwaukee, που έχει μελετήσει τη χρήση νερού και τα data centers της τεχνητής νοημοσύνης, λέει ότι οι εκθέσεις βιωσιμότητας αυτών των υποθαλάσσιων κέντρων παραλείπουν να αναφέρουν το νερό που καταναλώνεται μόνο και μόνο για την παραγωγή ενέργειας, κάτι που θεωρεί ανησυχητικό.

Προς το παρόν, αυτά τα υποθαλάσσια data centers είναι πολύ μικρότερα από τα χερσαία. Το προτεινόμενο πιλοτικό έργο της DeepGreen στο Μέιν θα καλύπτει 27,1 στρέμματα με ισχύ πέντε μεγαβάτ. Για σύγκριση, το data center της Amazon στο Μπόρντμαν του Όρεγκον θα καταλαμβάνει 1.300 στρέμματα με ισχύ ενός γιγαβάτ. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Μαξι Ρέινολντς, ιδρυτή της Subsea Cloud, τα μελλοντικά υποθαλάσσια data centers θα μπορούσαν να φτάσουν και σε αρθρωτές εγκαταστάσεις 700 μεγαβάτ.

Το κρυφό κόστος των υποθαλάσσιων data centers, όμως, μπορεί να υπερβαίνει κάθε απλή σύγκριση κατανάλωσης νερού και ενέργειας.

Σε ορισμένα σημεία, τα data centers κοντά στην ακτή ίσως να έχουν νόημα. Όχι μόνο για την ισχύ και τη δυνατότητα συντήρησης, αλλά και επειδή επιβαρύνουν λιγότερο τη θαλάσσια ζωή από ό,τι θα συνέβαινε αν τοποθετούνταν σε βαθύτερα νερά, λέει ο δρ Άντριου Σίτμαν. Ως επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας Seafloor Ecology and Biogeochemistry στο Scottish Association for Marine Science στη Βρετανία, περνά μεγάλο μέρος του χρόνου του μελετώντας τον βυθό και προσπαθώντας να κατανοήσει τις ανθρώπινες επιπτώσεις σε αυτά τα ευαίσθητα οικοσυστήματα.

«Μια περιοχή εκβολών είναι περιβάλλον που δέχεται καθημερινά πολύ δυναμικές αλλαγές στις συνθήκες, οπότε τα οικοσυστήματα μπορούν να αντεπεξέλθουν σε πολλές πιέσεις», λέει, όπως μεταβολές στη θερμοκρασία, την αλατότητα και τα επίπεδα οξυγόνου. Τα βαθύτερα περιβάλλοντα τείνουν να είναι πιο σταθερά και γι’ αυτό πιο ευαίσθητα σε αλλαγές, όπως η αύξηση της θερμότητας.

Ο θόρυβος είναι επίσης σημαντικός περιβαλλοντικός παράγοντας, καθώς τα χερσαία data centers είναι γνωστά για τους ενοχλητικούς ήχους που προκαλούν αντιδράσεις κατοίκων και συνεδριάσεις δημοτικών συμβουλίων. Ο Ρέινολντς λέει ότι τα data centers της Subsea Cloud εκπέμπουν θόρυβο έως και 80 με 90 ντεσιμπέλ, όσο ένας φυσητήρας φύλλων ή ένα ηλεκτρικό εργαλείο που λειτουργεί αδιάκοπα.

Επικαλούμενη την ηχορύπανση ως βασική ανησυχία, η Center for Biological Diversity κατέθεσε αίτημα για να σταματήσει η προκαταρκτική άδεια της DeepGreen στο Πασσαμακουόντι Μπέι. Η αύξηση της κίνησης στον κόλπο, είτε για περιβαλλοντικές μετρήσεις είτε για την κατασκευή είτε για τη διαχείριση του data center, θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τις 400 απειλούμενες φάλαινες North Atlantic right whales που εξακολουθούν να κινούνται στα νερά αυτά, σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση της οργάνωσης.

Προς το παρόν, η προκαταρκτική άδεια της DeepGreen βρίσκεται ανοιχτή σε δημόσια διαβούλευση 60 ημερών, η οποία λήγει στα τέλη Οκτωβρίου. Ενώ ο Γουόλφσον και ο Ρέινολντς βλέπουν τα data centers ως μια βιώσιμη επιλογή σε σύγκριση με τις χερσαίες λύσεις, ο Τομάχ τα αντιμετωπίζει ως ακόμη μία «παρέμβαση» στον πεντακάθαρο κόλπο που βρίσκεται στο κέντρο της ιστορίας του λαού του. Η περιοχή παραμένει ζωντανή κοινότητα αλιείας και αστακοκαλλιέργειας, με παράδοση που φτάνει πάνω από 13.000 χρόνια πίσω.

Όταν μίλησε κατά του data center, όπως λέει, «μίλησε εκ μέρους του Putep — στη γλώσσα μας σημαίνει “φάλαινα”». «Τους είπα ότι αυτό θα τους επηρεάσει και ότι πρέπει να μιλήσουμε εκ μέρους των φαλαινών, των δελφινιών, των φώκιας, όλων των ψαριών, όλων των φυτών — όλα συνδέονται και όλα θα έχουν αλυσιδωτές επιπτώσεις. Το έχουμε δει ξανά και ξανά», λέει. «Μέχρι να με βάλουν στο χώμα, θα συνεχίσω να αγωνίζομαι».

Πηγή: popularmechanics.com.