Σύμφωνα με νέα εκτίμηση της Oxfam, έως και 3,55 τρισεκατομμύρια δολάρια παραμένουν κρυμμένα σε offshore λογαριασμούς, μακριά από τις φορολογικές αρχές. Το ποσό αντιστοιχεί σε πάνω από το 3% του παγκόσμιου ΑΕΠ και, σύμφωνα με εκτιμήσεις, ανήκει κατά κύριο λόγο στο πλουσιότερο 0,1% των νοικοκυριών παγκοσμίως.
Δέκα χρόνια μετά τα Panama Papers, η εικόνα που αναδύεται από τα νέα στοιχεία της Oxfam δεν είναι ακριβώς ενθαρρυντική. Η βρετανική οργάνωση εκτιμά ότι το συνολικό πλούτο που κατέχεται σε offshore δομές έχει αυξηθεί σημαντικά, φτάνοντας τα 13,25 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2023. Από αυτά, περίπου 3,55 τρισεκατομμύρια εκτιμάται ότι παραμένουν αδήλωτα — δηλαδή αόρατα για τις φορολογικές αρχές των χωρών όπου διαμένουν οι κάτοχοί τους.
Η ανάλυση βασίζεται στη δουλειά ακαδημαϊκών όπως ο Γάλλος οικονομολόγος Gabriel Zucman και το EU Tax Observatory. Τα καλά νέα, αν μπορεί κανείς να τα πει έτσι, είναι ότι το ποσοστό των κρυφών περιουσιών έχει μειωθεί αισθητά από το 2016, όταν τέθηκε σε ισχύ ένα σύστημα αυτόματης ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ φορολογικών δικαιοδοσιών. Τα κακά νέα είναι ότι αυτό που απομένει εξακολουθεί να είναι αστρονομικό.
Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος: εκτιμάται ότι το 80% αυτού του αδήλωτου πλούτου — δηλαδή πάνω από 2,84 τρισεκατομμύρια δολάρια — ανήκει στο πλουσιότερο 0,1% των νοικοκυριών παγκοσμίως. Αυτή η μικροσκοπική ομάδα κατέχει αφορολόγητα περιουσιακά στοιχεία που ισοδυναμούν με το συνολικό πλούτο του φτωχότερου μισού του πλανήτη. Δεν είναι απλώς ανισότητα — είναι μια δομική ασυμμετρία που αναπαράγεται νομικά και συστηματικά.
Ο Christian Hallum, επικεφαλής φορολογικής πολιτικής της Oxfam, το θέτει ξεκάθαρα: «Δεν πρόκειται απλώς για έξυπνη λογιστική — πρόκειται για εξουσία και ατιμωρησία. Όταν εκατομμυριούχοι και δισεκατομμυριούχοι κρύβουν τρισεκατομμύρια σε φορολογικούς παραδείσους, τοποθετούν τον εαυτό τους πάνω από τις υποχρεώσεις που δεσμεύουν την υπόλοιπη κοινωνία.» Η οργάνωση ζητά την εφαρμογή ενός παγκόσμιου προοδευτικού φόρου πλούτου, μεταξύ άλλων μέσω των διαπραγματεύσεων στον ΟΗΕ για ένα πλαίσιο φορολογικής συνεργασίας.
Στη Βρετανία, η συζήτηση έχει ήδη ανοίξει. Η υπουργός Οικονομικών Rachel Reeves έχει λάβει ορισμένα μέτρα — αύξηση του φόρου υπεραξίας, νέα επιβάρυνση για ακίνητα αξίας άνω των δύο εκατομμυρίων λιρών, κατάργηση του καθεστώτος «non-dom» που επέτρεπε σε ορισμένους αλλοδαπούς κατοίκους να αποφεύγουν τη βρετανική φορολόγηση. Η Oxfam, ωστόσο, θεωρεί ότι αυτά δεν αρκούν. Το ίδιο και το Πράσινο Κόμμα, που προτείνει ετήσιο φόρο 1% σε περιουσίες άνω των 10 εκατομμυρίων λιρών και 2% άνω των 100 εκατομμυρίων — μια πολιτική που εκτιμά ότι θα απέφερε περίπου 15 δισεκατομμύρια λίρες ετησίως.
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό δεν είναι τεχνικό αλλά πολιτικό: υπάρχει η βούληση να κλείσουν τα κενά που επιτρέπουν σε μια μικρή μειοψηφία να ζει εκτός των κανόνων που ισχύουν για όλους τους άλλους; Τα Panama Papers έδειξαν πώς λειτουργεί το σύστημα. Μια δεκαετία αργότερα, το σύστημα συνεχίζει να λειτουργεί.
