Το «Under the Eye of the Big Bird» της Χιρόμι Καουακάμι είναι ένα από τα πιο ασυνήθιστα βιβλία επιστημονικής φαντασίας των τελευταίων χρόνων. Αντί για δυστοπία γεμάτη απόγνωση, προσφέρει μια τρυφερή — και ταυτόχρονα στοιχειωτική — ματιά στο τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος όταν η ανθρωπότητα πλησιάζει στο τέλος της.
Η επιστημονική φαντασία που ασχολείται με την εξαφάνιση του ανθρώπινου είδους έχει μια σχεδόν αναπόφευκτη τάση: να γίνεται βαριά, σκοτεινή, αδυσώπητη. Ο κόσμος καταρρέει, οι χαρακτήρες παλεύουν να επιβιώσουν, και ο αναγνώστης κλείνει το βιβλίο με ένα αίσθημα ασφυξίας. Το «Under the Eye of the Big Bird» της Ιαπωνίδας συγγραφέως Χιρόμι Καουακάμι — σε μετάφραση της Άσα Γιονέντα — αρνείται να ακολουθήσει αυτή τη συνταγή.
Το βιβλίο τοποθετείται σε έναν κόσμο όπου η ανθρωπότητα έχει διασπαστεί σε απομονωμένες κοινότητες, μια απεγνωσμένη προσπάθεια να σωθεί ό,τι απέμεινε. Κάθε κοινότητα επιβλέπεται από μυστηριώδεις Παρατηρητές, ενώ αινιγματικές Μητέρες αναλαμβάνουν την ανατροφή των παιδιών. Ο κόσμος είναι παράξενος, αλλά ποτέ εχθρικός — έχει μια ατμόσφαιρα ονείρου που δεν γίνεται εφιάλτης.
Το βιβλίο είναι δομημένο ως συλλογή διηγημάτων, και αυτό μπορεί αρχικά να αποπροσανατολίσει. Οι ιστορίες φαίνονται ανεξάρτητες, σχεδόν ασύνδετες. Σταδιακά, όμως, συνθέτουν ένα ενιαίο σύμπαν που εκτείνεται σε χιλιάδες χρόνια. Συναντάμε κλώνους, ανθρώπους με τρία μάτια, τηλεπαθητικούς, και ανθρώπους που μπορούν να φωτοσυνθέτουν — στοιχεία που σε άλλο συγγραφέα θα ήταν εφέ, εδώ λειτουργούν ως ερωτήματα για το τι ορίζει τον άνθρωπο.
Γιατί αυτό είναι, στην ουσία, το κεντρικό ερώτημα του βιβλίου: τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος; Η Καουακάμι το εξερευνά μέσα από αγάπη και φιλία, μοναξιά και απόγνωση, αλλά και μέσα από τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε όσους είναι διαφορετικοί από εμάς. Υπάρχουν στιγμές που το βιβλίο αγγίζει τα χειρότερα που έχει κάνει η ανθρωπότητα — όχι με κατηγορηματικό τρόπο, αλλά με υπαινιγμούς που αφήνουν τον αναγνώστη να συμπληρώσει τα κενά.
Αυτό που κάνει το βιβλίο να ξεχωρίζει δεν είναι η πλοκή ή τα speculative στοιχεία, αλλά η ποιότητα της γραφής και η συναισθηματική της ειλικρίνεια. Η Καουακάμι γράφει με μια λιτότητα που θυμίζει Κazuo Ishiguro — λέει λίγα και εννοεί πολλά. Η μετάφραση της Γιονέντα διατηρεί αυτή την ισορροπία, κάτι που δεν είναι καθόλου δεδομένο σε μεταφρασμένη λογοτεχνία.
Σε μια εποχή που η συζήτηση για το μέλλον της ανθρωπότητας κυριαρχείται από αριθμούς, προβλέψεις και σενάρια καταστροφής, το «Under the Eye of the Big Bird» θυμίζει ότι η λογοτεχνία μπορεί να κάνει κάτι που δεν μπορεί να κάνει καμία έκθεση: να κάνει το αφηρημένο να αισθανθεί προσωπικό. Το τέλος του κόσμου, εδώ, δεν είναι γεγονός — είναι βίωμα.
