Το ρόβερ FLIP της Astrolab θα τρέξει τα πρώτα LLMs στη Σελήνη

Το ρόβερ FLIP της Astrolab θα τρέξει τα πρώτα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα στην επιφάνεια της Σελήνης, σε αποστολή που μπορεί να ξεκινήσει ήδη από τον Νοέμβριο του 2026, όπως αναφέρει το MIT Technology Review. Η επίδειξη λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης στο φερόμενο ως “FLEX Lunar Innovation Platform” στοχεύει να αυξήσει την αυτονομία μελλοντικών διαστημικών αποστολών.

Το FLIP, βάρους 480 κιλών, είναι το πρώτο σε μια σειρά οχημάτων που έχει συμβασιοποιήσει η NASA από την Astrolab, συμπεριλαμβανομένων μελλοντικών buggies για τη μεταφορά αστροναυτών του Artemis στη σεληνιακή επιφάνεια. Διαθέτει παραμορφώσιμους τροχούς για το ανώμαλο έδαφος και είναι σχεδιασμένο να αντέχει τουλάχιστον 150 ώρες της παγωμένης σεληνιακής νύχτας. Θα μεταφέρει 20 επιστημονικά φορτία, ανάμεσά τους έναν lidar 3D χαρτογράφο και αισθητήρα μέτρησης συγκεντρώσεων του ισοτόπου ηλίου-3 στο σεληνιακό ρεγόλιθο.

Στο ωφέλιμο φορτίο περιλαμβάνεται και ένας υπολογιστής υψηλών επιδόσεων της HPE, ο πρώτος που θα τρέξει LLMs στη Σελήνη. Το λογισμικό θα μπορούσε να επιτρέψει μεγαλύτερη αυτονομία και έξυπνη λήψη αποφάσεων σε πραγματικό χρόνο, παρακάμπτοντας καθυστερήσεις και περιορισμένο εύρος ζώνης στις επικοινωνίες μεγάλων αποστάσεων. «Η καθυστέρηση, για παράδειγμα, στον Άρη μπορεί να φτάσει τα 20 λεπτά», είπε ο Mark Fernandez, chief scientist και principal investigator στην HPE. «Στη Σελήνη είναι μικρότερη, αλλά και πάλι βλέπεις παρωχημένα δεδομένα. Στην πραγματικότητα, οι Σοβιετικοί έχασαν δύο ρόβερ στο παρελθόν λόγω λαθών χειριστών που οφείλονταν στην καθυστέρηση».

Κατά την αποστολή, εξειδικευμένα, προσαρμοσμένα LLMs θα εκτελέσουν πειράματα για να αποδείξουν ότι η τεχνολογία λειτουργεί με αξιοπιστία στο ακραίο σεληνιακό περιβάλλον. Θα αναλύουν δεδομένα από τις κάμερες και τον lidar για ασφαλέστερη πλοήγηση και θα συμπυκνώνουν ευρήματα, μειώνοντας τον όγκο πληροφοριών που πρέπει να σταλούν στη Γη.

Η Κίνα, με το Chang’e-6 που προσεληνώθηκε στη μακρινή πλευρά το 2024, έχει ήδη χρησιμοποιήσει βασικούς αλγορίθμους και νευρωνικά δίκτυα για αυτόνομη πλοήγηση. Ομοίως, τα Curiosity και Perseverance της NASA κινούνται ημι-αυτόνομα με προγραμματισμένες διαδρομές, αλλά οι ανθεκτικοί υπολογιστές τους είναι εξαιρετικά αδύναμοι, συγκρίσιμοι με φορητούς υπολογιστές της δεκαετίας του 1990. Αντίθετα, ο υπολογιστής άκρου Spaceborne-4 της HPE στο FLIP συνδυάζει ισχυρό 64μπιτο CPU με GPU που εκτελεί παράλληλα μεγάλο αριθμό διεργασιών.

Η HPE έχει ήδη στείλει τρεις υπολογιστές Spaceborne στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό για δοκιμές στο πιο ήπιο και ελεγχόμενο περιβάλλον χαμηλής τροχιάς. Τα Spaceborne-2 και -3, που εκτοξεύθηκαν το 2021 και το 2024 αντίστοιχα, έτρεξαν το Llama 3.2 της Meta στον ISS το 2025, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας “Space Llama”, βοηθώντας τα πληρώματα να απλοποιήσουν εργασίες και να επιταχύνουν τη λήψη αποφάσεων. «Ως άνθρωποι έχουμε σωματικούς περιορισμούς, ειδικά στο διάστημα», είπε ο Francisco Cordova, COO του National Laboratory του ISS. «Καθώς προχωράμε όλο και πιο μακριά, πιστεύω ότι θα βασιστούμε περισσότερο στην τεχνητή νοημοσύνη για την εξερεύνηση, για εξυπνότερες αποφάσεις και κυρίως για εργασία σε περιβάλλοντα όπου οι άνθρωποι απλώς δεν μπορούν».

Αντί για πολυετή ανάπτυξη εξειδικευμένου ανθεκτικού υλικού, η HPE υιοθέτησε λογισμικό που παρακολουθεί το σύστημα και εντοπίζει δυσλειτουργίες από φορτισμένα σωματίδια. Όταν η ακτινοβολία αυξάνεται, το λογισμικό μπορεί να μειώνει ισχύ και ταχύτητα ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος στα ηλεκτρονικά, διασφαλίζοντας αξιοπιστία μακράς διάρκειας. «Στο διάστημα δεν έχουμε πλεονασμό, δεν έχουμε τεχνικό, δεν έχουμε ανταλλακτικά», είπε ο Fernandez. «Γι’ αυτό αφιερώνουμε πολύ χρόνο, πολλούς κύκλους CPU, ελέγχοντας τα πάντα για να βεβαιωθούμε ότι όλα λειτουργούν σωστά».

Σε αντίθεση με τις αρχικές προσδοκίες, οι υπολογιστές ολοκλήρωσαν επιτυχώς διαδρομές άνω των δύο ετών στον ISS. Ωστόσο, η Σελήνη είναι πρόκληση άλλου επιπέδου. «Ο ISS είναι ακραίο περιβάλλον, αλλά σχετικά ελεγχόμενο σε σύγκριση με αυτό που θα αντιμετωπίσουμε στη Σελήνη», σημείωσε ο Cordova.

Μέσα στον σταθμό, οι υπολογιστές Spaceborne δουλεύουν σε συνθήκες άνεσης, με θερμοκρασίες γύρω στους 20 °C. Το FLIP θα προσεληνωθεί κοντά στον νότιο πόλο, όπου η θερμοκρασία κυμαίνεται από καυτούς 80 °C σε ηλιόλουστες περιοχές μέχρι -200 °C στις σκιερές, όπου θα αναζητήσει ενδείξεις παγωμένου νερού. Η κοσμική ακτινοβολία στη σεληνιακή επιφάνεια είναι σχεδόν τριπλάσια από ό,τι μέσα στον προστατευμένο σταθμό, που επωφελείται και από το μαγνητικό πεδίο της Γης.

Παρά τα παραπάνω, ο Spaceborne-4 παραμένει απλός: ίδια αρχιτεκτονική με προστασία μέσω λογισμικού και αξιοποίηση των ψυγείων του ρόβερ για διάχυση θερμότητας. «Η προσδοκία μας είναι ότι ο υπολογιστής θα αντέξει για όλη τη διάρκεια της αποστολής», είπε ο Scott Wiest, CTO της HPE, αναφερόμενος στο σχεδιασμένο δεκαήμερο του ρόβερ στη Σελήνη.

Η Roser Almenar, ερευνήτρια τεχνητής νοημοσύνης και διαστημικού δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Βαλένθια, εκτιμά ότι τα LLMs έχουν «τεράστιο δυναμικό, ειδικά για μελλοντικές αποστολές στον Άρη και πέρα, όπου οι καθυστερήσεις επικοινωνίας θα δυσκολεύουν την άμεση υποστήριξη από τη Γη». Προσθέτει όμως ότι «είναι ακόμη νωρίς. Αυτά τα συστήματα μπορεί να παράγουν ανακριβείς ή παραπλανητικές πληροφορίες και, στο διάστημα, ακόμη και ένα φαινομενικά μικρό λάθος μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες».

Πηγή: technologyreview.com.