Σαντορίνη: Τι έδειξε η κρίση του 2025 για το ηφαιστειακό σύστημα – Το Κολούμπο και το αίτημα για μόνιμο παρατηρητήριο

Η καθηγήτρια Εύη Νομικού παρουσίασε στο διεθνές συνέδριο CAV2026 στη Νάπολη τα δεδομένα από την ηφαιστειακή κρίση του 2025 στη Σαντορίνη και τόνισε τη σημασία της συνεχούς παρακολούθησης και ενός μόνιμου παρατηρητηρίου, όπως αναφέρει το iefimerida.gr.

Το συνέδριο CAV2026: Global Volcano Communities – Enduring the Unrest, Facing the Eruption ξεκίνησε στις 27 Οκτωβρίου και ολοκληρώνεται σήμερα στο Auditorium Porta del Parco, στη Νάπολη. Επιστήμονες, εκπρόσωποι Πολιτικής Προστασίας και άνθρωποι από περιοχές με ενεργά ηφαίστεια αντάλλαξαν εμπειρίες με στόχο όχι μόνο την κατανόηση των διεργασιών, αλλά και την πρακτική προστασία των κατοίκων και την έγκαιρη ενημέρωση, ιδίως σε τουριστικούς προορισμούς.

Η Εύη Νομικού, καθηγήτρια Γεωλογικής Ωκεανογραφίας και Φυσικής Γεωγραφίας στο ΕΚΠΑ, με διεθνή αναγνώριση για τη μελέτη του υποθαλάσσιου συστήματος της Σαντορίνης, παρουσίασε την ομιλία «Santorini’s 2024-2025 Unrest: Monitoring, Scientific Interpretation and Lessons for Risk Management». Στο επίκεντρο βρέθηκαν η αναταραχή του 2024-2025, τα δεδομένα παρακολούθησης και η ερμηνεία της κίνησης του μάγματος σε σχέση με τα τεκτονικά ρήγματα.

Σε ανάρτησή της για τη συμμετοχή της, σημείωσε ότι ο συνδυασμός δεδομένων από ξηρά και θάλασσα επέτρεψε την έγκαιρη κατανόηση βαθιάς μαγματικής διείσδυσης και της αλληλεπίδρασής της με το τεκτονικό σύστημα. Υπογράμμισε τη σημασία της αδιάλειπτης παρακολούθησης και της υπεύθυνης ενημέρωσης, χωρίς αδικαιολόγητη αναστάτωση στην τοπική κοινωνία.

Στην ίδια ενότητα, ο Σωτήρης Αντωνάτος από την Πολιτική Προστασία του Δήμου Θήρας παρουσίασε το PROJECT EXODUS, που εστιάζει στη μετάβαση από τη γνώση στην ετοιμότητα της κοινότητας, με πρακτικά εργαλεία για την Πολιτική Προστασία, εκπαίδευση και διαδικασίες προετοιμασίας για τους κατοίκους.

Παράλληλα παρουσιάστηκαν μελέτες από άλλες ηφαιστειακές περιοχές, όπως τα Κάμπι Φλεγκρέι, η Τενερίφη, η χερσόνησος Ρέικιανες, η Λα Πάλμα, η Στρόμπολι, η Αίτνα, οι Αζόρες και η Χαβάη, αναδεικνύοντας την ανάγκη συντονισμού επιστημονικών φορέων και Πολιτικής Προστασίας και τη δυσκολία διαχείρισης παρατεταμένης αναταραχής χωρίς ακριβή πρόβλεψη της εξέλιξης.

Η συζήτηση στη Νάπολη ακολούθησε επιστημονική εκδήλωση που προηγήθηκε στη Σαντορίνη. Την Κυριακή 18 Οκτωβρίου, στο Πολιτιστικό Κέντρο Μπελλώνειο στα Φηρά, παρουσιάστηκαν τα νεότερα για τη σεισμική κρίση του 2025, τα ευρήματα από υποθαλάσσιες έρευνες και η δυναμική του συστήματος. Κεντρική θέση είχαν τα αποτελέσματα της αποστολής IODP 398 με το ερευνητικό πλοίο JOIDES Resolution, καθώς και τα δεδομένα από το υποθαλάσσιο σύστημα παρακολούθησης SANTORY, που κατέγραψε επί 27 μήνες μεταβολές στο περιβάλλον του ηφαιστείου Κολούμπο.

Ο καθηγητής Τιμ Ντρούιτ παρουσίασε άγνωστη έως τώρα στρώση ελαφρόπετρας πάχους έως 150 μέτρων, που συνδέεται με μεγάλη έκρηξη πριν από περίπου 765.000 χρόνια, με μέγεθος μεγαλύτερο της μινωικής. Έγινε, επίσης, αναφορά σε ενδείξεις τουλάχιστον 19 εκρήξεων στην περιοχή του Κολούμπο τα τελευταία 265.000 χρόνια.

Στην εκδήλωση παρουσιάστηκαν και εκτιμήσεις για τη μελλοντική δραστηριότητα: η πιθανότητα νέας μεγάλης έκρηξης στο άμεσο μέλλον θεωρείται πολύ χαμηλή, ενώ για μικρότερη έκρηξη από την αλυσίδα ηφαιστειακών κώνων υπολογίζεται σε 0,5%–3% μέσα στα επόμενα 30 χρόνια. Ιδιαίτερη μνεία έγινε στην έκρηξη της Καμένης το 726 μ.Χ., που ενδέχεται να ήταν μεγαλύτερη από όσο είχε εκτιμηθεί, με όγκο μάγματος περίπου ενός κυβικού χιλιομέτρου.

Ο δρ Στέφεν Κούτερόλφ παρουσίασε ευρήματα από χημικές αναλύσεις θαλάσσιων ιζημάτων και στρωμάτων τέφρας: έχουν εντοπιστεί πάνω από 200 εκρηκτικές φάσεις που δεν είχαν καταγραφεί, ενώ η δραστηριότητα στην ευρύτερη περιοχή ανάγεται σε περίπου 2,4 εκατ. χρόνια. Μοντέλα υποδεικνύουν ότι πυροκλαστικές ροές από την έκρηξη της Κω, πριν από περίπου 160.000 χρόνια, ενδέχεται να κινήθηκαν υποθαλάσσια σε απόσταση 140 χιλιομέτρων προς τα δυτικά, φτάνοντας στις λεκάνες της Σαντορίνης.

Στη σεισμική κρίση του 2025 επικεντρώθηκε ο δρ Γενς Κάρστενς, ο οποίος, συνδυάζοντας δεδομένα ξηράς και θάλασσας, ανέφερε ότι η βαθιά διείσδυση μάγματος συνδέθηκε με ενεργοποίηση υποθαλάσσιων ρηγμάτων, ενώ το μάγμα παρέμεινε σε βάθος και δεν έφτασε στην επιφάνεια. Σύμφωνα με την παρουσίαση, η κρίση έχει πλέον υποχωρήσει πλήρως.

Το συμπέρασμα από την ανάλυση είναι ότι η παρακολούθηση δεν μπορεί να περιορίζεται στη σεισμικότητα ή σε έναν δείκτη. Η Σαντορίνη, το Κολούμπο και η περιοχή της Αμοργού αποτελούν ένα σύνθετο ηφαιστειακό-τεκτονικό σύστημα με διεργασίες που αλληλεπιδρούν, άρα η αξιολόγηση κινδύνου απαιτεί συνεχή, πολυπαραμετρική παρακολούθηση. Οι τεκτονικές μεταβολές, οι υδροθερμικές διεργασίες και η ηφαιστειακή δραστηριότητα μπορεί να συνδέονται, δημιουργώντας αλληλουχίες φαινομένων που δεν αξιολογούνται επαρκώς απομονωμένα.

Η Εύη Νομικού παρουσίασε τα δεδομένα των 27 μηνών του SANTORY στην περιοχή του Κολούμπο. Η καταγραφή αερίων όπως διοξείδιο του άνθρακα, ήλιο και μεθάνιο, μαζί με αυξημένα ιχνοστοιχεία, υποδηλώνει ότι το σύστημα τροφοδοτείται από βαθύτερες μαγματικές δεξαμενές ακόμη και σε περιόδους σεισμικής ηρεμίας.

Τόνισε ότι η απουσία έντονων σεισμών δεν σημαίνει παύση διεργασιών: μεταβολές στο υδροθερμικό σύστημα, αναταράξεις ιζημάτων και αστάθεια στις πλαγιές του κρατήρα μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετους κινδύνους χωρίς έκρηξη ή άνοδο μάγματος στην επιφάνεια.

Ως άμεση προτεραιότητα έθεσε την επανατοποθέτηση των υποθαλάσσιων οργάνων του SANTORY στον κρατήρα του Κολούμπο, ώστε να αποκατασταθεί η συνεχής ροή δεδομένων. Η διακοπή ή η αποσπασματική λειτουργία περιορίζει την έγκαιρη ανίχνευση μεταβολών και την αξιολόγησή τους.

Παράλληλα, επανέφερε την ανάγκη για μόνιμο, στελεχωμένο ηφαιστειακό παρατηρητήριο στη Σαντορίνη, που θα συνδυάζει συστηματική συλλογή και ανάλυση δεδομένων, συνεργασία επιστημόνων και Πολιτικής Προστασίας και ενημέρωση των κατοίκων. «Η επιστημονική γνώση δεν σταματά στην ανακάλυψη. Μετατρέπεται σε κατανόηση, προετοιμασία και υπεύθυνη ενημέρωση των κατοίκων. Ο βυθός της Σαντορίνης συνεχίζει να μας διδάσκει – και οφείλουμε να είμαστε εκεί, με συνεχή παρακολούθηση, υποδομές και επιστημονική εγρήγορση», ανέφερε.

Για τη Σαντορίνη, ο στόχος είναι διπλός: να συνεχιστεί η συστηματική παρακολούθηση ενός σύνθετου συστήματος και τα δεδομένα να φτάνουν καθαρά στους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται στο νησί. Η κρίση του 2025 κατέδειξε τη σημασία της συνεργασίας επιστημόνων και Πολιτικής Προστασίας, ενώ, σύμφωνα με την Εύη Νομικού, η επαναλειτουργία των υποθαλάσσιων οργάνων και η δημιουργία μόνιμου παρατηρητηρίου παραμένουν κρίσιμες προτεραιότητες.