Κάθε χρόνο, εκατομμύρια επισκέπτες στέκονται στα παρατηρητήρια κατά μήκος της Great Ocean Road στη Βικτώρια και κοιτούν προς τους Twelve Apostles.
Οι εντυπωσιακοί αυτοί ασβεστολιθικοί πυργίσκοι, που υψώνονται έως και 70 μέτρα πάνω από τον Νότιο Ωκεανό, είναι από τα πιο αναγνωρίσιμα τοπόσημα της Αυστραλίας.
Παρά τη φήμη τους, ο τρόπος που σχηματίστηκαν δεν ήταν πραγματικά ξεκάθαρος. Μέχρι τώρα.
Σε νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Australian Journal of Earth Sciences, ομάδα επιστημόνων δίνει την απάντηση – μια ιστορία που περιλαμβάνει αρχαίες θάλασσες, μετακινήσεις τεκτονικών πλακών και μια μεταμόρφωση που ξεκίνησε πριν από εκατομμύρια χρόνια.
Ένα παράθυρο στον γεωλογικό χρόνο
Ο ασβεστόλιθος των Apostles κρύβει ένα εντυπωσιακό αρχείο εκατομμυρίων ετών, ιδιαίτερα για το κλίμα, αλλά μέχρι σήμερα είχε προσελκύσει περιορισμένο επιστημονικό ενδιαφέρον.
Κάθε στρώση αποθέθηκε σε ρηχές θάλασσες κατά το Μειόκαινο, μια περίοδο της Γης που διήρκεσε περίπου από πριν 23 έως πριν 5 εκατομμύρια χρόνια και χαρακτηρίστηκε από μετάβαση από θερμότερο σε ψυχρότερο κλίμα.
Οι μεταβολές από στρώση σε στρώση αντανακλούν αλλαγές στις τοπικές συνθήκες, όπως θερμοκρασία, χημεία και κυκλοφορία των υδάτων.
Οι ερευνητές χαρτογράφησαν με ακρίβεια τους γκρεμούς και τους πυργίσκους με υψηλής ανάλυσης ψηφιακές εικόνες, συνδυάζοντας κλασική επιτόπια εργασία και δειγματοληψίες. Ανέλυσαν απολιθώματα μικροσκοπικών θαλάσσιων οργανισμών, των foraminifera, που παγιδεύτηκαν στο πέτρωμα. Ο Stephen Gallagher υπολόγισε ότι ένας από τους πυργίσκους περιέχει περίπου 760 τρισεκατομμύρια τέτοια απολιθώματα.
Έτσι κατόρθωσαν να «διαβάσουν» τα στρώματα βράχου όπως τους ετήσιους δακτυλίους στα δέντρα.
Η δουλειά αυτή δίνει τις πιο ακριβείς έως τώρα χρονολογήσεις για τον ασβεστόλιθο των Apostles. Η ανάλυση των απολιθωμάτων δείχνει ότι τα αρχαιότερα στρώματα είναι περίπου 14 εκατομμυρίων ετών, ενώ τα νεότερα περίπου 8,6 εκατομμυρίων.
Κάτω από τον ασβεστόλιθο, ορατό στην ακτογραμμή ανατολικά των Apostles, βρίσκεται ένα παλαιότερο, μαλακό, σκούρο υλικό, το Gellibrand Marl. Αποτέθηκε στον πυθμένα βαθύτερων, θερμότερων θαλασσών πριν από περίπου 14–15 εκατομμύρια χρόνια.
Πάνω από το marl, και σχηματίζοντας το κύριο σώμα των γκρεμών και των πυργίσκων, βρίσκεται ο Port Campbell Limestone. Αποτέθηκε σε ρηχότερες, ψυχρότερες συνθήκες τα επόμενα εκατομμύρια χρόνια.
Από 14,1 έως 13,8 εκατομμύρια χρόνια πριν, το αρχείο των απολιθωμάτων καταγράφει μια περίοδο με παγκόσμιο κλίμα θερμότερο από το σημερινό. Τα στρώματα εκείνης της εποχής αποτελούν φυσικό αρχείο υψηλότερων θερμοκρασιών και στάθμης της θάλασσας, διατηρημένο με εντυπωσιακή λεπτομέρεια στις ακτές της Βικτώριας.
Τεκτονική, κλίση και ρήγματα ώθησης
Πώς όμως ο ασβεστόλιθος που σχηματίστηκε κάτω από τη θάλασσα βρέθηκε να στέκεται δεκάδες μέτρα πάνω από αυτήν; Η απάντηση βρίσκεται στις τεκτονικές πλάκες.
Καθώς η Αυστραλία κινήθηκε βόρεια μετά τον διαχωρισμό της από την Ανταρκτική, οι μεταβαλλόμενες τάσεις στον φλοιό συμπίεσαν την περιοχή σε περίπου βορειοδυτική–νοτιοανατολική διεύθυνση.
Από περίπου 8,6 εκατομμύρια χρόνια πριν, αυτή η συμπίεση δίπλωσε και ανύψωσε τον ασβεστόλιθο έξω από τη θάλασσα. Οι στρώσεις δεν ανυψώθηκαν απόλυτα οριζόντια.
Αν κοιτάξει κανείς προσεκτικά τους γκρεμούς σήμερα, οι οριζόντιες στρώσεις είναι ελαφρά κεκλιμένες. Μικρά ρήγματα διακρίνονται στις επιφάνειες – τα «ουλές» αρχαίων σεισμών που προκάλεσε η ίδια τεκτονική συμπίεση.
Οι γκρεμοί είναι «φρέσκοι»
Το πιο απρόσμενο εύρημα: ενώ το πέτρωμα είναι εκατομμυρίων ετών, το παράκτιο τοπίο που βλέπουμε σήμερα είναι γεωλογικά «καινούργιο».
Οι ίδιοι οι πυργίσκοι και οι γκρεμοί πήραν τη σημερινή μορφή τους τα τελευταία λίγες χιλιάδες χρόνια, αφού η στάθμη της θάλασσας ανέβηκε περίπου 125 μέτρα μετά την τελευταία εποχή των παγετώνων, περίπου 20.000–23.000 χρόνια πριν.
Καθώς η θάλασσα επανήλθε, τα κύματα άρχισαν να προσβάλλουν τον εκτεθειμένο ασβεστόλιθο, ο οποίος είχε ήδη εξασθενήσει από τις τεκτονικές δυνάμεις. Ο βράχος ράγισε και διαβρώθηκε, σχηματίζοντας ακρωτήρια και στη συνέχεια καμάρες, που τελικά κατέρρευσαν αφήνοντας μεμονωμένους πυργίσκους να στέκονται στον αφρό.
Η διαδικασία συνεχίζεται. Ήδη στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν τους δόθηκε –με λίγη ποιητική αδεία– το όνομα Twelve Apostles, υπήρχαν μόνο επτά ή οκτώ πυργίσκοι (ανάλογα με το πώς τους μετρούσε κανείς).
Ένας κατέρρευσε το 2005 και ένας ακόμη το 2009, με τον επικρατέστερο αριθμό σήμερα να είναι επτά. Η αμείλικτη δράση των κυμάτων καθιστά αναπόφευκτες νέες καταρρεύσεις, άρα η έρευνα πρέπει να συνεχιστεί όσο προλαβαίνουμε.
Ένα κρίσιμο κλιματικό αρχείο
Το πιο συναρπαστικό μέρος αυτής της δουλειάς δεν είναι μόνο ό,τι ήδη βρέθηκε, αλλά ό,τι απομένει να «διαβαστεί» στους γκρεμούς.
Η ομάδα εργάζεται τώρα για να ανασυνθέσει με λεπτομέρεια πώς μεταβλήθηκαν το κλίμα, η στάθμη της θάλασσας και οι συνθήκες των ωκεανών σε αυτό το τεράστιο χρονικό διάστημα.
Σχετικό: Something Else Used to Drive Climate Changes, Ancient Ice Cores Reveal
Σε μια στιγμή που ο κόσμος αναζητά επείγουσες απαντήσεις για το κλίμα, οι Twelve Apostles προσφέρουν ένα εξαιρετικό αρχείο για το παρελθόν – και ενδείξεις για το τι μπορεί να ακολουθήσει.
Stephen Gallagher, Associate Professor, School of Geography, Earth and Atmospheric Sciences, The University of Melbourne
This article is republished from The Conversation under a Creative Commons license. Read the original article.
