Πώς ο Μπαζ Λούρμαν έκανε τους εφήβους να αγαπήσουν τον Σαίξπηρ

Το «Romeo + Juliet» του Baz Luhrmann συμπληρώνει 30 χρόνια από την κυκλοφορία του αυτή την εβδομάδα και παραμένει μία από τις πιο καθοριστικές κινηματογραφικές προσεγγίσεις στον Σαίξπηρ. Η ταινία έκανε γνωστούς τους πρωταγωνιστές της και έγινε για πολλούς καθηγητές αγγλικών το πιο αποτελεσματικό μέσο για μαθητές που δεν είχαν ιδιαίτερη σχέση με τον Βάρδο.

Δεν είναι το πιο διάσημο ή το πιο αγαπημένο έργο του Shakespeare, αλλά ίσως είναι το πιο θεμελιώδες. Η τραγωδία του 16ου αιώνα, με δύο εφήβους που παρασύρονται από τον έρωτα και τη μνησικακία, είναι συχνά η πρώτη επαφή των μαθητών με το έργο του. Φαίνεται πιο προσιτή και πιο κοντά στους εφήβους από τις πιο αυστηρές μηχανορραφίες του «Macbeth», του «Hamlet» ή του «Othello».

Αν το «Romeo + Juliet» λειτουργεί ως πύλη προς τη γλώσσα της ελισαβετιανής εποχής, η εκδοχή του Luhrmann μοιάζει να είναι η πιο χαρακτηριστική. Η ταινία του 1996 μετέφερε τη βεντέτα της Βερόνας σε μια τροπική συμμοριακή σύγκρουση και έβαλε στο κέντρο της δύο εφηβικά είδωλα, τον Leonardo DiCaprio και την Claire Danes.

Η ταινία, που κυκλοφόρησε πριν από 30 χρόνια αυτή την εβδομάδα, κρατά τον ελισαβετιανό στίχο, αλλά από την αρχή δείχνει ότι απομακρύνεται από τον αυστηρό κλασικισμό. Η σκηνή στήνεται στη «fair Verona beach» μέσα από τηλεοπτικό δελτίο ειδήσεων, πριν ακολουθήσουν εικόνες από τις συγκρούσεις. Ο Αυστραλός σκηνοθέτης, μετά την επιτυχία του «Strictly Ballroom» το 1992, μετέφερε την παλιά ιστορία στις εμμονές της δεκαετίας του ’90: βίαια επεισόδια στους δρόμους, πρωτοσέλιδα για αρχηγούς συμμοριών και εγκληματίες, εναέριες λήψεις από καταδιώξεις και ταραχές.

Η εκδοχή του Luhrmann μοιάζει να μπορούσε να γυριστεί μόνο τη δεκαετία του ’90. Η εικόνα των δύο αντίπαλων οικογενειών ως συμμοριών με δικές τους οικονομικές δραστηριότητες και οριοθετημένα εδάφη συνδέθηκε με την τότε εμμονή της ποπ κουλτούρας με τον υπόκοσμο, από τον κινηματογράφο έως το hip-hop.

Ο Luhrmann και η σύζυγός του, ενδυματολόγος Catherine Martin, ξανασχεδίασαν τη Βερόνα ως μια πόλη κάτω από τον καυτό ήλιο, εντάσσοντας πραγματικές τοποθεσίες όπως η Immaculate Heart of Mary Church και το Chapultepec Palace στην Πόλη του Μεξικού, αλλά και το Boca del Río στη Veracruz. Το αποτέλεσμα είναι ένα αστικό τοπίο που συνδυάζει τον σεβασμό με τη φθορά.

Οι Montague εμφανίζονται θορυβώδεις και με ανοιχτά πουκάμισα Hawaaian, ενώ οι Capulet θυμίζουν αστούς καουμπόηδες με μπότες Cuban heel. Και οι δύο πλευρές οπλοφορούν με όπλα που φέρουν καθολική εικονογραφία. Ο Luhrmann κόβει, συναρμολογεί και στριφογυρίζει την κάμερα με φρενήρη ρυθμό, σε μια ενέργεια που μοιάζει συχνά με πυροτέχνημα.

Οι σκηνές με τις συμπλοκές και τα πάρτι διαβάζονται πια ως πρόδρομος του «Euphoria»: οι χαρακτήρες ντύνονται επιδεικτικά, παίρνουν έκσταση και κινούνται με γρήγορα αυτοκίνητα στην πόλη. Ακόμη και η γνωστή σκηνή του ενυδρείου έχει την αίσθηση ενός εκρηκτικού ποτού ενέργειας.

Γι’ αυτό και η ταινία είχε τότε αρκετούς επικριτές. Κάποιοι τη θεώρησαν χυδαία και φανταχτερή, όμως το κοινό ανταποκρίθηκε μαζικά. Με προϋπολογισμό 14,5 εκατ. δολάρια, το «Romeo + Juliet» ξεπέρασε τα 147 εκατ. δολάρια σε εισπράξεις, ενισχυμένο και από το soundtrack του, με κομμάτια των The Cardigans, Everclear, Radiohead και Garbage. Το «I’m Kissing You» της Des’ree, από τη σκηνή του ενυδρείου, έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές σε βίντεο ζευγαριών στο YouTube της δεκαετίας του 2000.

Όταν ο συντάκτης της πηγής είδε την ταινία το 2009, στο μάθημα αγγλικών στο λύκειο, η ταινία είχε ήδη αποκτήσει τη φήμη κλασικού έργου. Η επιτυχία αυτή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις ερμηνείες των δύο πρωταγωνιστών, που μεταφέρουν την ανεξέλεγκτη επιθυμία της νιότης.

Η ταινία, φυσικά, ήταν για την εφηβική εμμονή και ταυτόχρονα γέννησε εμμονές με τον DiCaprio. Στη δεύτερη θέαση, όμως, ξεχωρίζει ιδιαίτερα η Claire Danes, τότε 17 ετών, σε έναν ρόλο που αρχικά προοριζόταν για τη Natalie Portman. Η ομορφιά της είναι ανοιχτή και απλή, και το πρόσωπό της δείχνει συναισθήματα τόσο φρέσκα και περαστικά όσο η πρωινή δροσιά.

Όταν καταρρέει, μόλις μαθαίνει την αυτοκτονία του αγαπημένου της, η αντίδρασή της μεταφέρει την αίσθηση της πρώτης μεγάλης απογοήτευσης. Εκεί βρίσκεται και η δύναμη της ταινίας του Luhrmann: δίνει προτεραιότητα στο συναίσθημα, παρουσιάζοντας την εφηβική μελοδραματικότητα σε πλήρη ένταση.

Αυτό ισχύει τόσο στις κορυφές όσο και στις πτώσεις. Στις στιγμές ευφορίας, οι εραστές κινούνται πάνω από μια πισίνα, ενώ ο Mercutio του Harold Perrineau μπαίνει στη σκηνή με χορευτικό άλμα, ντυμένος στα ασημένια, υπό τους ήχους του «Young Hearts Run Free» της Kym Mazelle.

Στην εκδοχή του Luhrmann, ο θάνατος του Mercutio από τον Tybalt του John Leguizamo είναι εξίσου τραγικός και επώδυνος με το τέλος των δύο εραστών. Ο Perrineau παραπατά, συνέρχεται και καταριέται και τα δύο σπίτια με τέτοια ορμή, που το υπόλοιπο φιλμ μοιάζει να χάνει τη ζωντάνια του χωρίς εκείνον.

Παρόλα αυτά, και ο βασανισμένος θάνατος του Romeo εξακολουθεί να λειτουργεί σαν διαχρονικό χτύπημα στο στομάχι. Όλη αυτή η νεανική ιδεαλιστική ομορφιά χάνεται για ασήμαντες έριδες.

Η ταινία του Luhrmann ξεπέρασε τις πιο ευθείες κινηματογραφικές μεταφορές του Σαίξπηρ της ίδιας περιόδου, όπως τα «Much Ado About Nothing» του Kenneth Branagh, το «Hamlet» του 1996, το «Twelfth Night» του Trevor Nunn και το «A Midsummer Night’s Dream» του Michael Hoffman. Πιθανότατα επηρέασε και τις σύγχρονες διασκευές που ακολούθησαν, με πιο εμπορική επιτυχία το «10 Things I Hate About You» του 1999, αλλά και τα «Easy A» και «She’s the Man».

Επηρέασε επίσης μια πρόσφατη αναβίωση στο Broadway, με τη Rachel Zegler και τον Kit Connor, που δανείστηκε την αισθητική και την υπερβολή του «Romeo + Juliet». Ωστόσο, τίποτα δεν έχει αποδώσει με τον ίδιο τρόπο τη φλόγα των σαιξπηρικών ηρώων όσο οι δύο καταραμένες οικογένειες στη «Verona beach».

Τριάντα χρόνια μετά, η ποπ κουλτούρα περιμένει ακόμη την επόμενη πραγματικά μεγάλη στιγμή του Σαίξπηρ.

Πηγή: theguardian.com.