Φανταστείτε έναν κόσμο χωρίς τροπικούς κοραλλιογενείς υφάλους, έναν κόσμο σχεδόν χωρίς εμβληματικά είδη όπως τα κοράλλια elkhorn και pillar, αλλά και χωρίς θαλάσσια πλάσματα όπως το ψάρι κλόουν από το Finding Nemo. Αυτός ο κόσμος μπορεί να γίνει πραγματικότητα μέσα στα επόμενα 50 χρόνια, εξαιτίας της συνεχιζόμενης χρήσης ορυκτών καυσίμων από τον άνθρωπο.
Τουλάχιστον το 96% των οικοσυστημάτων ρηχών κοραλλιογενών υφάλων βρίσκεται σε εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο κατάρρευσης έως το 2075, σύμφωνα με αξιολόγηση της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN), της κορυφαίας αρχής για τα απειλούμενα είδη. Τα υπόλοιπα οικοσυστήματα δεν αξιολογήθηκαν λόγω έλλειψης δεδομένων, αλλά πιθανότατα είναι εξίσου ευάλωτα, σύμφωνα με τον Marcos Valderrábano της IUCN.
«Όλα τα οικοσυστήματα κοραλλιογενών υφάλων που αξιολογούμε είναι σε κρίσιμη κατάσταση, και αυτό είναι πραγματικά εκπληκτικό», λέει. «Σε ορισμένες περιοχές του κόσμου υπάρχει μεγάλη λεύκανση, αλλά σε άλλες τα πράγματα δεν είναι τόσο άσχημα. Όμως οι προβλέψεις δείχνουν ότι αυτό θα επηρεάσει όλα τα κοραλλιογενή οικοσυστήματα στον πλανήτη μέσα στα επόμενα 50 χρόνια».
Η αξιολόγηση της IUCN παρουσιάστηκε στη διετή σύνοδο του ΟΗΕ για τη βιοποικιλότητα, που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Αρμενία. Όπως σημειώνει ο Valderrábano, δείχνει στα κράτη πού χρειάζεται να προστατεύσουν τους υφάλους, μειώνοντας τις αλιευτικές ποσοστώσεις και τη ρύπανση.
Επιστήμονες έχουν προειδοποιήσει και στο παρελθόν ότι οι κοραλλιογενείς ύφαλοι των θερμών νερών πιθανότατα περνούν ένα σημείο καμπής, πέρα από το οποίο δεν θα μπορούν να ανακάμψουν. Η προειδοποίηση της IUCN δείχνει όμως πόσο γρήγορα και σε πόσο μεγάλη κλίμακα μπορεί να εξελιχθούν οι καταρρεύσεις των υφάλων.
Οι ρηχοί ύφαλοι σε τροπικά και υποτροπικά νερά στηρίζουν οικοσυστήματα που μπορεί να περιλαμβάνουν χιλιάδες είδη κοραλλιών, μαλακίων, ψαριών και μεγαλύτερων σπονδυλωτών, όπως θαλάσσιες χελώνες και καρχαρίες. Καλύπτουν μόλις το 1% του ωκεανού, αλλά στηρίζουν το 25% των θαλάσσιων ειδών. Έως και 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι βασίζονται στους κοραλλιογενείς υφάλους για αλιεία, για έσοδα από τον τουρισμό και για προστασία από τη διάβρωση και τις καταιγίδες.
Αν και μικρές εστίες κοραλλιών μπορεί να επιβιώσουν μετά την κατάρρευση μεγαλύτερων οικοσυστημάτων, όπως ο Μεγάλος Κοραλλιογενής Ύφαλος, ενδέχεται να γίνουν τόσο απομονωμένες ώστε τα αυγά και τα σπερματοζωάρια που απελευθερώνουν στο νερό να μην μπορούν να συναντηθούν για γονιμοποίηση.
«Αν ο πληθυσμός γίνει τόσο μικρός που δεν υπάρχει άλλο κοράλλι σε κοντινή απόσταση για ζευγάρωμα, τότε θα υπάρξει αναπαραγωγική αποτυχία», λέει ο James Guest από το Newcastle University, στο Ηνωμένο Βασίλειο. «Αυτό το είδος μπαίνει σε αυτό που ονομάζεται σπείρα εξαφάνισης».
Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι υπάρχουν επίσης σε βαθύτερα και ψυχρότερα νερά, μεταξύ άλλων γύρω από τις ακτές του Ηνωμένου Βασιλείου, αλλά εκεί η βιοποικιλότητά τους είναι πολύ μικρότερη και τα κοράλλια δεν σχηματίζουν συμβιωτικές σχέσεις με φύκη.
Μέχρι σήμερα, μόνο ένα οικοσύστημα ρηχού κοραλλιογενούς υφάλου έχει καταρρεύσει. Οι ύφαλοι στα δυτικά νησιά Γκαλαπάγκος έχασαν το 95% των κοραλλιών τους —το όριο κατάρρευσης οικοσυστήματος της IUCN— μετά τη φάση του υπερ-Ελ Νίνιο του 1982/83, που προκάλεσε θαλάσσιο καύσωνα και μετέτρεψε τα χρυσά κοράλλια σε λευκούς σκελετούς καλυμμένους από νηματώδη φύκη.
Από τότε όμως, τέσσερα μαζικά επεισόδια λεύκανσης έχουν καταστρέψει πολλά ακόμη κοράλλια. Αυτά τα ζώα σχηματίζουν συμβιωτική σχέση με φύκη που ζουν μέσα στους ιστούς τους και τους δίνουν σάκχαρα από τη φωτοσύνθεση. Όταν όμως τα φύκη πιέζονται από την υπερθέρμανση ή τα μολυσμένα νερά, μπορεί να απελευθερώσουν βλαβερές δραστικές ενώσεις, όπως ελεύθερες ρίζες. Πιστεύεται ότι τα κοράλλια αποβάλλουν προσωρινά τα πολύχρωμα φύκη ως άμυνα, αφήνοντας το κοράλλι λευκό σαν φάντασμα. Αν η θέρμανση συνεχιστεί αρκετά, τα κοράλλια ουσιαστικά πεθαίνουν από ασιτία.
Όλα αυτά τα μαζικά επεισόδια λεύκανσης σημειώθηκαν μετά από ισχυρά επεισόδια Ελ Νίνιο, και οι ειδικοί φοβούνται ότι το τρέχον ρεκόρ Ελ Νίνιο θα φέρει ένα ακόμη. Σε κάθε περίπτωση, μεμονωμένοι ύφαλοι λευκαίνονται πλέον σχεδόν κάθε χρόνο εξαιτίας της παγκόσμιας θέρμανσης, σύμφωνα με την Εθνική Ωκεανογραφική και Ατμοσφαιρική Υπηρεσία των ΗΠΑ.
Ένα ακόμη μαζικό επεισόδιο λεύκανσης θα μπορούσε να επιταχύνει την κατάρρευση των κοραλλιών, καθώς τα οικοσυστήματα των υφάλων δεν έχουν χρόνο να ανακάμψουν αν δεχθούν περισσότερα από τρία επεισόδια λεύκανσης μέσα σε πέντε χρόνια, λέει ο Valderrábano. «Αυτό σίγουρα θα ενίσχυε αυτόν τον φαύλο κύκλο», λέει.
Η λεύκανση έχει καταστρέψει υφάλους σε όλο τον κόσμο, ενισχύοντας τους φόβους για μια μη αναστρέψιμη αλλαγή. Ωστόσο, νέες παρεμβάσεις έδειξαν ότι τα κοράλλια μπορούν να είναι αξιοσημείωτα ανθεκτικά, αν τους δοθεί αρκετή βοήθεια για να ανακάμψουν.
Η πρόβλεψη της IUCN βασίζεται σε ένα σενάριο «μεσαίου δρόμου», με μέτριες μειώσεις εκπομπών. Όμως ένα τέτοιο μέλλον δεν σημαίνει απαραίτητα καταδίκη για όλους τους ρηχούς υφάλους, καθώς οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακριβώς πόσο γρήγορα μπορούν να προσαρμοστούν τα κοράλλια παγκοσμίως στη θέρμανση, λέει ο Guest. Η έρευνά του στο νησιωτικό σύμπλεγμα Παλάου στον Ειρηνικό δείχνει ότι εκεί τα κοράλλια φαίνεται να αναπτύσσουν πρόσθετη αντοχή στη ζέστη κατά 0,1°C ανά δεκαετία.
«Αλλά αν έχουμε ένα πραγματικά σοβαρό κύμα καύσωνα, είναι πολύ πιθανό η αύξηση στην αντοχή στη ζέστη να μην είναι αρκετή για να προστατεύσει αυτούς τους υφάλους», λέει.
Ορισμένοι επιστήμονες έχουν ζητήσει παρεμβάσεις όπως η τοποθέτηση σκίαστρων πάνω από τους υφάλους ή η γεωμηχανική των νεφών πάνω από τον ωκεανό, ώστε να προστατευθούν είδη όπως τα κοράλλια από το τωρινό ρεκόρ Ελ Νίνιο. Ωστόσο, η καλύτερη άμυνα για τα κοράλλια είναι η μείωση των εκπομπών, λέει ο Valderrábano.
«Όσο περισσότερα μπορούμε να κάνουμε για να μειώσουμε την πίεση πάνω τους, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχουν να αξιοποιήσουν τη φυσική τους ικανότητα να προσαρμόζονται και να ανακάμπτουν», λέει ο Guest.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
