Κρίσιμος εξοπλισμός ασφαλείας σε πολλά σιδηροδρομικά δίκτυα είναι ευάλωτος στις διαταραχές που προκαλεί ο διαστημικός καιρός, κάτι που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε θανατηφόρα ατυχήματα.
Αυτό αφορά και συστήματα τρένων που εισέρχονται και εξέρχονται από τον σταθμό Clapham Junction στο Λονδίνο, όπως φαίνεται στη φωτογραφία του Jack Taylor/Getty Images.
Αρκετά ηλεκτρικά συστήματα στους σιδηροδρόμους πολλών χωρών, ανάμεσά τους και το Ηνωμένο Βασίλειο, είναι ευάλωτα στον διαστημικό καιρό. Στο χειρότερο σενάριο, ένα κόκκινο σήμα μπορεί να γίνει πράσινο, με πιθανό αποτέλεσμα μια θανατηφόρα σύγκρουση τρένων, λέει ο Cameron Patterson από το Lancaster University στη Βρετανία.
«Μπορεί να υπάρξουν διαταραχές στα συστήματα σηματοδότησης, που είναι κρίσιμα για την ασφάλεια των σιδηροδρόμων», λέει. «Πρέπει να προετοιμαστούμε τώρα για αυτά τα φαινόμενα και πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό να περάσει αυτό το μήνυμα».
Ο Ήλιος εκπέμπει συνεχώς φορτισμένα σωματίδια, αλλά και φως. Αυτός ο ηλιακός άνεμος προκαλεί το σέλας. Κάποιες φορές, ο Ήλιος εκπέμπει μεγαλύτερη ποσότητα υλικού από το συνηθισμένο, σε αυτό που ονομάζεται ηλιακή καταιγίδα, και αυτό μπορεί να επηρεάσει το μαγνητικό πεδίο της Γης.
Ο κύριος κίνδυνος αφορά τους δορυφόρους, όμως οι ηλιακές καταιγίδες μπορούν να επηρεάσουν και τα επίγεια ηλεκτρικά συστήματα, καθώς κάθε μεταβολή σε ένα μαγνητικό πεδίο μπορεί να προκαλέσει απρόβλεπτα ρεύματα, ακόμη και στις σιδηροδρομικές γραμμές.
Αυτό είναι πρόβλημα, επειδή πολλά σιδηροδρομικά συστήματα βασίζονται σε συνεχές ρεύμα που διατρέχει τμήματα της γραμμής για να εντοπίζουν την παρουσία ή την απουσία τρένων, λέει ο Patterson. Όταν περνά ένα τρένο, αλλάζει η ποσότητα του ρεύματος που ρέει.
«Το καλύτερο του New Scientist, με μεγάλα ρεπορτάζ, πολιτισμό, podcasts και ειδήσεις, κάθε εβδομάδα.»
«Όταν βάζεις στο παιχνίδι ρεύματα που προκαλούνται γεωμαγνητικά, μπορεί να προκύψουν κάθε είδους ανωμαλίες, μετατρέποντας σήματα που θα έπρεπε να είναι πράσινα σε κόκκινα ή το αντίστροφο», είπε ο Cameron σε πρόσφατη συνάντηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωεπιστημών στη Βιέννη της Αυστρίας. «Πρέπει να θυμόμαστε ότι αυτά τα τρένα κινούνται με πολύ υψηλές ταχύτητες. Αν δεν έχουν έγκαιρη προειδοποίηση, μπορεί να είναι ήδη αργά για να επιβραδύνουν».
Ο Patterson γνωρίζει μόνο μία σαφή περίπτωση όπου επηρεάστηκαν σήματα κατά τη διάρκεια ηλιακής καταιγίδας, στη Σουηδία, τον Ιούλιο του 1982. «Είδαν τα σήματα να αλλάζουν και το συνέδεσαν με γεωμαγνητικά επαγόμενα ρεύματα που περνούσαν από εκείνο το τμήμα της γραμμής», λέει ο Cameron.
Υποψιάζεται ότι υπήρξαν πολλές ακόμη παρόμοιες περιπτώσεις, αλλά σπάνια περνά από το μυαλό των μηχανικών ότι μπορεί να ευθύνεται ο διαστημικός καιρός. Όταν φτάνουν στο σημείο, η καταιγίδα έχει συνήθως περάσει και δεν βρίσκουν τίποτα λάθος, λέει. Στη Ρωσία, έρευνες έχουν βρει συσχετίσεις ανάμεσα σε ηλιακές καταιγίδες και ανωμαλίες στη σηματοδότηση.
Αν και το ενδεχόμενο να γίνει ένα κόκκινο σήμα πράσινο είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος, και το να γίνει ένα πράσινο κόκκινο μπορεί επίσης να προκαλέσει σοβαρές διαταραχές. Αν τα τρένα ακινητοποιηθούν και τα ηλεκτρικά συστήματα τεθούν εκτός λειτουργίας, οι επιβάτες μπορεί να εγκαταλείψουν το τρένο, εκθέτοντας τους εαυτούς τους σε κίνδυνο, λέει ο Patterson.
Ο κίνδυνος είναι, ευτυχώς, χαμηλός. Οι ηλιακές καταιγίδες αρκετά ισχυρές ώστε να προκαλέσουν τέτοιου είδους πρόβλημα συμβαίνουν περίπου μία φορά κάθε 30 χρόνια, λέει. «Αλλά ένα φαινόμενο που συμβαίνει μία φορά στα 100 χρόνια μπορεί πολύ εύκολα να συμβεί τον επόμενο μήνα». Πολύ μεγάλες καταιγίδες θα μπορούσαν να προκαλέσουν εκτεταμένα μπλακ άουτ και σημαντικές διαταραχές.
Ορισμένες χώρες χρησιμοποιούν διαφορετικό σύστημα σηματοδότησης, στο οποίο μαγνητικοί αισθητήρες μετρούν τον αριθμό των τροχών των τρένων που περνούν, λέει ο Patterson. Δεν είναι σαφές αν αυτά τα συστήματα είναι ευάλωτα σε γεωμαγνητικά επαγόμενα ρεύματα.
Ορισμένα άλλα σιδηροδρομικά συστήματα είναι επίσης ευάλωτα σε διαταραχές από ηλιακές καταιγίδες, λέει, μεταξύ αυτών οι μετασχηματιστές που συνδέονται με εναέριες ηλεκτρικές γραμμές, τα συστήματα που γέρνουν τα τρένα όταν στρίβουν με υψηλή ταχύτητα, οι ραδιοεπικοινωνίες και τα συστήματα δορυφορικής πλοήγησης που χρησιμοποιούνται, για παράδειγμα, για τον ακριβή εντοπισμό της θέσης ενός τρένου.
Ο Patterson συνεργάζεται πλέον με τη Network Rail, το Rail Safety Standards Board και τεχνικές εταιρείες στο Ηνωμένο Βασίλειο, ώστε να βοηθήσει τα συστήματα να γίνουν πιο ανθεκτικά. Όπως λέει, ήταν δύσκολο να ξεκινήσουν αυτές οι συζητήσεις, αλλά τώρα το αντιμετωπίζουν σοβαρά.
Η Magnus Wik από το Swedish Institute of Space Physics συμφωνεί ότι οι ανωμαλίες στη σηματοδότηση λόγω ηλιακών καταιγίδων μπορεί να περνούν απαρατήρητες. «Μπορεί να έχουν μια σύντομη διαταραχή και μετά όλα να επιστρέψουν στο φυσιολογικό, χωρίς να ξέρουν τι την προκάλεσε και χωρίς να υπάρχει καμία απόδειξη», λέει.
Ο Wik αναφέρει ότι η Σουηδία τροποποίησε το σιδηροδρομικό της σύστημα τη δεκαετία του 1950, αφού σήματα άλλαξαν από κόκκινο σε πράσινο κατά τη διάρκεια γεωμαγνητικών καταιγίδων στη δεκαετία του 1930. Στο περιστατικό του 1982, το σήμα άλλαξε από πράσινο σε κόκκινο, λέει, κάτι που είναι λιγότερο σοβαρό.
«Η Σουηδική Υπηρεσία Μεταφορών πιθανότατα δεν ξέρει αν αυτό μπορεί να συμβεί ξανά ή αν έχει συμβεί πολλές φορές», λέει. «Έχουμε συζητήσει ένα πιθανό σχέδιο μελέτης για να ελέγξουμε παλιές γεωμαγνητικές διαταραχές και να τις συγκρίνουμε με αρχεία σφαλμάτων, αλλά αυτό δεν είναι επίσημο».
European Geosciences Union General Assembly 2026 DOI: 10.5194/egusphere-egu26-17750
Λάβετε κάθε εβδομάδα μια δόση ανακαλύψεων στο inbox σας. Θα σας κρατάμε επίσης ενήμερους για εκδηλώσεις του New Scientist και ειδικές προσφορές.
