Οι δύο εξωτερικοί δακτύλιοι του Ουρανού είναι πολύ πιο διαφορετικοί απ’ όσο έδειχναν οι εικόνες, κάτι που ανοίγει νέο μυστήριο για τα μικροσκοπικά φεγγάρια και τα φεγγαράκια που τους σχηματίζουν.
Αποψη του Ουρανού από το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble NASA και Erich Karkoschka, U. of Arizona
Αποψη του Ουρανού από το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble
NASA και Erich Karkoschka, U. of Arizona
Οι δακτύλιοι που περιβάλλουν τον Ουρανό μπορεί να μοιάζουν όμοιοι στις εικόνες, όμως η σύστασή τους είναι εντυπωσιακά διαφορετική. Η κατανόησή τους θα μπορούσε να βοηθήσει να ξετυλιχθούν πολλά από τα μυστήρια αυτού του παράξενου, δυναμικού συστήματος.
Οι εξωτερικοί δακτύλιοι του Ουρανού — ο mu και ο nu — είναι τόσο αμυδροί και το συνολικό σύστημα τόσο μακρινό, ώστε είναι δύσκολο να παρατηρηθούν με λεπτομέρεια. Η Imke de Pater από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ και οι συνεργάτες της συνδύασαν δεδομένα σχεδόν δύο δεκαετιών από το τηλεσκόπιο Keck στη Χαβάη, το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble και το James Webb Space Telescope για να τα δουν καλύτερα.
Βρήκαν ότι ο δακτύλιος mu, ο πιο εξωτερικός, έμοιαζε πολύ μπλε και το φως που εξέπεμπε έδειχνε πως αποτελείται από μικρούς κόκκους πάγου. Αντίθετα, ο δακτύλιος nu φαίνεται κόκκινος και είναι πλούσιος σε σκόνη και σε σχετικά σύνθετα οργανικά μόρια που ονομάζονται θολίνες.
Τα σωματίδια που αποτελούν τον δακτύλιο mu πιθανότατα προέρχονται από ένα μικρό φεγγάρι του Ουρανού, το Mab, κάτι που σημαίνει ότι το Mab είναι παγωμένο και όχι βραχώδες όπως τα άλλα φεγγάρια που κινούνται κοντά του. Ωστόσο, παραμένει ασαφές πώς ακριβώς αποσπάστηκαν αυτά τα μικρά κομμάτια πάγου από το Mab ώστε να γίνουν δακτύλιος.
Σε ορισμένα σημεία, η κατάσταση θυμίζει τον δακτύλιο Ε του Κρόνου, ο οποίος τροφοδοτείται από το παγωμένο φεγγάρι Εγκέλαδος. Όμως ο Εγκέλαδος εκτοξεύει νερό από τον υπόγειο ωκεανό του σε τεράστιους πίδακες, και αυτό πιθανότατα δεν συμβαίνει στο Mab, που έχει διάμετρο μόλις περίπου 12 χιλιόμετρα.
«Δεν θεωρούμε ότι θα ήταν δυνατοί πίδακες σε ένα τόσο μικρό φεγγάρι όπως το Mab, αλλά και πάλι οι ομοιότητες είναι συναρπαστικές», λέει η Tracy Becker από το Southwest Research Institute στο Τέξας, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη. Αντί γι’ αυτό, πιο πιθανό είναι μικροί βράχοι, οι λεγόμενοι μικρομετεωρίτες, να χτυπούν την επιφάνεια του Mab και να εκτοξεύουν σωματίδια πάγου.
Το ότι ο δακτύλιος nu είναι σκονισμένος δεν αποτελεί τόσο μεγάλη έκπληξη, όμως τα βραχώδη σώματα που πρέπει να τροφοδοτούν όλη αυτή τη σκόνη δεν έχουν εντοπιστεί, κάτι που δείχνει ότι πρέπει να είναι σχετικά μικρά. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι ο δακτύλιος nu αλλάζει φωτεινότητα με τον χρόνο — η λάμψη του μειώθηκε στο μισό μεταξύ 2003 και 2006 — κάτι που ίσως δείχνει ότι προηγήθηκε μεγάλη σύγκρουση στους δακτυλίους πριν από το 2003, η οποία τον έκανε προσωρινά πιο φωτεινό.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι απαραίτητα γιατί οι δύο δακτύλιοι είναι τόσο διαφορετικοί, αλλά γιατί τα σώματα που τους τροφοδοτούν με υλικό διαφέρουν τόσο, παρότι κινούνται σε παρόμοιες περιοχές γύρω από τον Ουρανό. «Όλα τα βραχώδη σώματα μπορεί να προήλθαν από ένα φεγγάρι που απλώς διαλύθηκε ή χτυπήθηκε και θρυμματίστηκε, αλλά το Mab είναι διαφορετικό», λέει η de Pater. «Αυτό μας φέρνει πίσω στην προέλευση ολόκληρου του συστήματος και σε όσα έχουν συμβεί στο παρελθόν.»
Το Mab μπορεί να είναι ένα κομμάτι από ένα από τα μεγαλύτερα, πιο απομακρυσμένα φεγγάρια του Ουρανού, τα οποία είναι παγωμένα. Όμως τότε δεν ξέρουμε τι το αποκόλλησε ή γιατί μετακινήθηκε προς τον πλανήτη.
«Αυτό μας δίνει δύο ή τρία ακόμη πολύ σημαντικά κομμάτια του παζλ για να αρχίσουμε να βάζουμε το σύστημα του Ουρανού σε προοπτική, και δείχνει ότι υπάρχουν στην πραγματικότητα αρκετά περισσότερα κομμάτια απ’ όσα περιμέναμε», λέει η Becker. «Ίσως το παζλ να είναι λίγο μεγαλύτερο και πιο δύσκολο απ’ όσο πιστεύαμε, και να χρειαζόμαστε πολλά ακόμη κομμάτια πριν μπορέσουμε να κατανοήσουμε πλήρως αυτό το σύστημα.»
The Journal of Geophysical Research: Planets DOI: 10.1029/2025JE009404
Λάβετε κάθε εβδομάδα νέες ανακαλύψεις στο inbox σας. Θα σας ενημερώνουμε επίσης για εκδηλώσεις και ειδικές προσφορές του New Scientist.
