63χρονος στη Νορβηγία σταματά την αντιρετροϊκή αγωγή δύο χρόνια μετά από μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων από τον αδελφό του. Εκτενείς έλεγχοι δεν εντόπισαν HIV σε αίμα, μυελό και έντερο, σύμφωνα με δημοσίευση στη Nature Microbiology.
Ένας 63χρονος γνωστός ως «ασθενής του Όσλο» βρίσκεται σε «πιθανή ίαση» από τον HIV μετά από μεταμόσχευση αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων από τον αδελφό του, ο οποίος είναι φυσικά ανθεκτικός στον ιό λόγω του γονιδιακού παράγοντα CCR5Δ32/Δ32. Η περίπτωση δημοσιεύεται στη Nature Microbiology και προστίθεται στις ελάχιστες που έχουν καταγραφεί παγκοσμίως με μακροχρόνια ύφεση μετά από τέτοιες μεταμοσχεύσεις.
Ο άνδρας διαγνώστηκε με HIV το 2006 και από το 2010 λάμβανε αντιρετροϊκή αγωγή (ART), με τον ιό να παραμένει μη ανιχνεύσιμος στο αίμα επί χρόνια. Το 2018 διαγνώστηκε με μυελοδυσπλαστικό σύνδρομο και οδηγήθηκε σε μεταμόσχευση, αφού προηγουμένως υποτροπίασε μετά από φαρμακευτική ύφεση. Η ιατρική ομάδα αναζήτησε δότη με τη μετάλλαξη CCR5Δ32/Δ32, γνωρίζοντας ότι μπλοκάρει την πρωτεΐνη CCR5 στην επιφάνεια των ανοσοκυττάρων – την «πόρτα» που χρησιμοποιεί συχνά ο HIV για να μολύνει. Συμβατός δότης δεν βρέθηκε και επιλέχθηκε ο 60χρονος αδελφός του ασθενούς για τη θεραπεία του καρκίνου· την ημέρα της διαδικασίας διαπιστώθηκε ότι ο αδελφός έφερε απρόσμενα δύο αντίγραφα της μετάλλαξης. «Ένας αδελφός έχει 25% πιθανότητα ιστοσυμβατότητας και η συχνότητα του CCR5Δ32/Δ32 είναι περίπου 1% στον βόρειο ευρωπαϊκό πληθυσμό. Είναι απίθανο σενάριο, και δεν γνωρίζαμε την κατάσταση του δότη πριν τη μεταμόσχευση», ανέφερε ο αιματολόγος Άντερς Έιβιντ Μίρε του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου του Όσλο.
Μετά τη μεταμόσχευση, ο ασθενής εμφάνισε νόσο μοσχεύματος έναντι ξενιστή, αντιμετωπίστηκε με ανοσοτροποποιητική αγωγή και σταδιακά το νέο ανοσοποιητικό σύστημα επικράτησε. Δύο χρόνια αργότερα είχε επιτευχθεί πλήρης αντικατάσταση των αρχικών ανοσοκυττάρων σε αίμα, μυελό και έντερο. Οι ερευνητές συνέλεξαν 65 εκατομμύρια CD4 Τ-κύτταρα – τον κύριο στόχο του HIV – και δεν βρήκαν κανένα με ικανό προς αναπαραγωγή ιό. Παράλληλα, εξετάσεις ιστών από το γαστρεντερικό, το βασικό «καταφύγιο» του ιού, ήταν αρνητικές. Το ανοσοποιητικό του ασθενούς αντέδρασε φυσιολογικά σε κοινούς ιούς όπως ο ιός της λοιμώδους μονοπυρήνωσης και της γρίπης, αλλά δεν αναγνώρισε τον HIV — ένδειξη ότι το «νέο» ανοσοποιητικό δεν έχει εκτεθεί στον ιό.
Είκοσι τέσσερις μήνες μετά τη μεταμόσχευση, ο ασθενής σταμάτησε την ART χωρίς αναπήδηση του ιού. «Νιώθει σαν να κέρδισε το λαχείο δύο φορές», είπε ο λοιμωξιολόγος Μάριους Τρέισεϊντ: θεραπεύτηκε από μια δυνητικά θανατηφόρα αιματολογική νόσο και «πλέον είναι, κατά πάσα πιθανότητα, ιαθείς και από τον HIV». Οι συγγραφείς χαρακτηρίζουν την κατάσταση «πιθανή ίαση», χρησιμοποιώντας τον συντηρητικό όρο «παρατεταμένη ύφεση» που προτιμάται στην επιστημονική κοινότητα, καθώς δεν υπάρχει οριστικός κανόνας για το πότε ένας ασθενής θεωρείται επισήμως ιαθείς.
Η μεταμόσχευση μυελού των οστών παραμένει υψηλού κινδύνου και δεν αποτελεί λύση για τους πάνω από 30 εκατομμύρια ανθρώπους με HIV. Η ART ελέγχει αποτελεσματικά τον ιό, αλλά απαιτεί δια βίου συμμόρφωση και πρόσβαση. Οι ερευνητές βλέπουν τα εντατικά διαγνωστικά πρωτόκολλα αυτής της μελέτης ως κριτήρια αναφοράς για μελλοντικές μεταμοσχεύσεις, ενώ κλινικές δοκιμές με σχεδιασμένα αντισώματα και η ευρωπαϊκή κοινοπραξία EU2Cure διερευνούν στρατηγικές για λειτουργική ίαση — σταθερή καταστολή του ιού χωρίς ανάγκη για καθημερινά φάρμακα.
