Τα νυχτερινά τρένα στην Ευρώπη αντιμετωπίζουν χρόνια προβλήματα βιωσιμότητας — υψηλό κόστος, λίγες θέσεις, ακυρώσεις δρομολογίων. Μια βερολινέζικη startup ονόματι Luna Rail σχεδιάζει έξυπνες ατομικές καμπίνες που υπόσχονται να αλλάξουν τους όρους του παιχνιδιού, συνδυάζοντας ιδιωτικότητα, άνεση και χαμηλότερες τιμές.
Ένα παγωμένο βράδυ της Παρασκευής στον κεντρικό σταθμό του Βερολίνου, μια ομάδα διαδηλωτών με πιτζάμες περιμένει στην αποβάθρα 13. Δεν ανεβαίνουν στο τρένο — διαδηλώνουν υπέρ του. Παρόμοιες σκηνές εκτυλίσσονται ταυτόχρονα σε σταθμούς από τη Λισαβόνα ως το Ελσίνκι. Το αίτημα είναι απλό: περισσότερα νυχτερινά τρένα που να συνδέουν τις ευρωπαϊκές πόλεις.
Η γοητεία του νυχτερινού τρένου δεν είναι καινούργια. Μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα ήταν ο κυρίαρχος τρόπος μεγάλων μετακινήσεων στην ήπειρο. Η άνοδος των αυτοκινητοδρόμων και αργότερα των φθηνών αεροπορικών εταιρειών — που εκτόξευσαν τον ανταγωνισμό στην Ευρώπη από τη δεκαετία του ’80 — τα έστειλαν σταδιακά στο περιθώριο. Σήμερα, οι συνδέσεις είναι ελάχιστες και η βιωσιμότητά τους παραμένει αμφίβολη.
Το 2023 φάνηκε να ανοίγει μια νέα σελίδα, όταν οι αυστριακές κρατικές σιδηρόδρομοι (ÖBB) επανέφεραν τις δημοφιλείς γραμμές Παρίσι-Βερολίνο και Βιέννη. Δύο χρόνια αργότερα, οι περικοπές κρατικών επιδοτήσεων στη Γαλλία οδήγησαν στην αναστολή λειτουργίας. Η γραμμή ανέλαβε τελικά η ιδιωτική European Sleeper, μια βελγο-ολλανδική εταιρεία που χρηματοδοτείται κυρίως μέσω crowdfunding. Παρόμοια μοίρα είχε και η σύνδεση Βερολίνου-Στοκχόλμης, που εγκαινιάστηκε το 2022 και εγκαταλείφθηκε από τους σουηδικούς κρατικούς σιδηρόδρομους μόλις δύο χρόνια μετά.
Το θεμελιώδες πρόβλημα είναι οικονομικό. Ένα νυχτερινό τρένο τύπου Nightjet μεταφέρει μόλις 254 επιβάτες, έναντι 918 ενός σύγχρονου ICE 4 υπερταχείας. Οι νυχτερινές προσαυξήσεις αυξάνουν το κόστος προσωπικού, ενώ τα βαγόνια με κουκέτες αξιοποιούνται ουσιαστικά μόνο τις νυχτερινές ώρες. Αποτέλεσμα: ένα εισιτήριο Παρίσι-Βερολίνο κοστίζει σήμερα περίπου 180 ευρώ σε κοινόχρηστο διαμέρισμα πέντε ατόμων και 440 ευρώ σε ιδιωτικό. Σύμφωνα με σουηδική έρευνα του 2023, η τιμή είναι το πρώτο κριτήριο επιλογής μέσου μεταφοράς για τους ταξιδιώτες.
Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι ο Anton Dubrau και η startup του, Luna Rail. Το 2024, ο Dubrau ξεκίνησε να σχεδιάζει ατομικές καμπίνες που μπορούν να τοποθετηθούν σε υπάρχοντα — ακόμα και αποσυρμένα — βαγόνια, χωρίς να χρειαστεί να κατασκευαστούν νέα τρένα. Το πρωτότυπο βρίσκεται στο campus του Πολυτεχνείου του Βερολίνου: μοιάζει με κανονικό κάθισμα τρένου, αλλά με ένα άγγιγμα το πλάτη χαμηλώνει και μετατρέπεται σε κρεβάτι. Κατά τη διάρκεια της ημέρας λειτουργεί ως χώρος εργασίας — κάτι που το καθιστά ελκυστικό και για επαγγελματίες ταξιδιώτες.
Εξήντα τέτοιες καμπίνες χωράνε σε ένα βαγόνι, σε δύο επίπεδα. Ένα τρένο 14 βαγονιών θα μπορούσε να μεταφέρει έως 700 επιβάτες — σχεδόν τριπλάσιους από το σημερινό Nightjet. Ο στόχος για την τιμή εισιτηρίου είναι 100 ευρώ για 2η θέση και 150 για 1η. Αν οι τιμές γίνουν συγκρίσιμες με αυτές των αεροπορικών, το υπουργείο Μεταφορών της Γερμανίας εκτιμά ότι περίπου ένας στους τρεις ταξιδιώτες θα ήταν διατεθειμένος να αλλάξει μέσο.
Το περιβαλλοντικό επιχείρημα είναι ισχυρό: σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, τα τρένα εκπέμπουν σχεδόν έξι φορές λιγότερα αέρια θερμοκηπίου ανά επιβάτη σε σχέση με τα αεροπλάνα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στοχεύει να διπλασιάσει το μερίδιο σιδηροδρομικών επιβατών ως το 2030 και να το τριπλασιάσει ως το 2050.
Ο Dubrau εκτιμά ότι οι καμπίνες του θα μπορούσαν να λειτουργούν εμπορικά ως το 2030. Τα εμπόδια που δεν μπορεί να ελέγξει — έργα υποδομής, έλλειψη διαθέσιμων γραμμών, γραφειοκρατικοί κανονισμοί — παραμένουν. Το
