Αυστραλιανή startup έβαλε 200.000 ανθρώπινα εγκεφαλικά κύτταρα να παίζουν τον θρυλικό shooter Doom, ενώ στο Σαν Φρανσίσκο μια εταιρεία ανέβασε τον εγκέφαλο μιας ζωντανής μύγας σε ψηφιακή προσομοίωση. Δύο πειράματα που ακούγονται σαν σενάριο ταινίας επιστημονικής φαντασίας — και όμως συμβαίνουν τώρα, σε εργαστήρια με πραγματικά κύτταρα και πραγματικό κώδικα.
Κάπου στη Μελβούρνη, ένα τρυβλίο Petri γεμάτο ανθρώπινους νευρώνες παίζει Doom. Όχι μεταφορικά, όχι με τεχνητή νοημοσύνη που μιμείται εγκέφαλο — με πραγματικά, ζωντανά εγκεφαλικά κύτταρα πάνω σε ένα γυάλινο chip μεγέθους κέρματος. Η εταιρεία Cortical Labs, που το 2022 είχε διδάξει νευρώνες να παίζουν Pong, ανακοίνωσε ότι έχτισε αυτό που περιγράφει ως «τον πρώτο βιολογικό υπολογιστή στον κόσμο που μπορεί να προγραμματιστεί με κώδικα» — και τον έβαλε να τρέξει τον 1993 shooter που έχει τρέξει σε ψυγεία, αριθμομηχανές και φωτοτυπικά.
Τα κύτταρα ανήκουν στον CEO της εταιρείας, Hon Weng Chong. Δεν υπήρξε καμία χειρουργική επέμβαση: από 10 ml αίματος απομονώθηκαν λευκά αιμοσφαίρια, τα οποία επαναπρογραμματίστηκαν σε βλαστοκύτταρα — μια τεχνική που τιμήθηκε με Νόμπελ το 2012 — και στη συνέχεια μετατράπηκαν σε νευρώνες. Αυτοί τοποθετήθηκαν σε chip, όπου η κοινή γλώσσα μεταξύ βιολογίας και υπολογιστή είναι το ηλεκτρικό σήμα. Ο 24χρονος Sean Cole, απόφοιτος MSc στην τεχνητή νοημοσύνη από το Πανεπιστήμιο του Sussex, έγραψε τον κώδικα που μεταφράζει την κατάσταση του παιχνιδιού — υγεία παίκτη, θέση εχθρών — σε σήματα που οι νευρώνες μπορούν να «καταλάβουν». Οι νευρώνες απαντούν με εντολές: στρίψε αριστερά, προχώρα, πυροβόλησε. Ή μην πυροβολήσεις.
Αυτό το τελευταίο είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι. Στην αρχή τα κύτταρα δεν ήξεραν να κινηθούν ούτε να στοχεύσουν. Σταδιακά έμαθαν. Σε κάποιο σημείο σκότωναν τους δύο πρώτους εχθρούς και σταματούσαν — σαν να προσπαθούσαν να επιβιώσουν. Κανείς δεν ισχυρίζεται ότι το σύστημα είναι συνειδητό. Αλλά μαθαίνει, και αυτό από μόνο του είναι αρκετό για να αλλάξει τον τρόπο που σκεφτόμαστε τη σχέση βιολογίας και υπολογιστή.
Ταυτόχρονα, στο Σαν Φρανσίσκο, η εταιρεία Eon Systems πήρε έναν άλλο δρόμο: σάρωσε με ηλεκτρονικό μικροσκόπιο τον εγκέφαλο μιας ζωντανής μύγας φρούτων — περίπου 140.000 νευρώνες — και τον αναδημιούργησε ως ψηφιακό έντομο με 87 αρθρώσεις, ικανό να περπατά, να πετά, να τρώει και να περιποιείται τον εαυτό του σε εικονικό περιβάλλον. Το εντυπωσιακό δεν είναι μόνο η τεχνική επίτευξη — είναι ότι η ψηφιακή μύγα δεν χρειάστηκε εκπαίδευση. Ήξερε ήδη πώς να συμπεριφερθεί σαν μύγα. Αυτό αμφισβητεί μια βασική παραδοχή της σύγχρονης τεχνητής νοημοσύνης: ότι η νοημοσύνη αποκτάται. Στη μύγα, φαίνεται να είναι ενσωματωμένη.
Οι πρακτικές εφαρμογές και των δύο πειραμάτων δεν έχουν να κάνουν με το να παίζουν νευρώνες Pokémon ή να ζουν μύγες σε Matrix. Η βιολογική υπολογιστική μπορεί να φέρει επανάσταση στη φαρμακολογία — δοκιμές φαρμάκων σε νευρώνες εκτός σώματος, εξατομικευμένες θεραπείες για επιληψία και νευροεκφυλιστικές παθήσεις. Η εξομοίωση εγκεφάλου μπορεί να δώσει σε ρομπότ και drones τη δυνατότητα να πλοηγούνται στον πραγματικό κόσμο με τρόπο που τα silicon chips δυσκολεύονται ακόμα να επιτύχουν — αυτό που ο Chong αποκαλεί «παράδοξο Moravec»: οι υπολογιστές κερδίζουν στα μαθηματικά, αλλά χάνουν στο να περπατούν σωστά.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι αν αυτή η τεχνολογία θα εξελιχθεί — είναι πόσο γρήγορα, και ποιες ηθικές γραμμές θα χρειαστεί να χαράξουμε πριν τη φτάσουμε.
