Η κβαντική φυσική επιτρέπει ένα μοντέλο όπου ο χρόνος δεν είναι θεμελιώδες μέγεθος. Σε αυτή την προσέγγιση, το παρελθόν και το μέλλον συνυπάρχουν με το παρόν.
Ο χρόνος δεν μετριέται ποτέ απευθείας. Μετριέται πάντα μέσω ενός άλλου συστήματος που αλλάζει κατάσταση, από τη θέση του Ήλιου και της Σελήνης μέχρι τα ατομικά ρολόγια, τα οποία καταγράφουν τις μεταβάσεις ηλεκτρονίων μέσα στα άτομα και δίνουν ακρίβεια της τάξης του 10^-16 του δευτερολέπτου. Από αυτή τη σκοπιά, ο χρόνος μοιάζει περισσότερο με καταγραφή αλλαγών παρά με ανεξάρτητη φυσική οντότητα.
Με αυτή τη λογική, οι εξισώσεις της φυσικής μπορούν να γραφτούν χωρίς τη μεταβλητή t. Το παράδειγμα ενός αγωνιστικού αυτοκινήτου και ενός χρονόμετρου δείχνει ότι αρκεί ένας πίνακας αντιστοίχισης: όταν το χρονόμετρο δείχνει μια συγκεκριμένη ένδειξη, το αυτοκίνητο βρίσκεται σε συγκεκριμένη θέση. Δεν χρειάζεται να περιγραφεί κάποια ροή του χρόνου, μόνο η σχέση ανάμεσα στις καταστάσεις των δύο συστημάτων.
Στην κβαντική μηχανική, η ίδια ιδέα συνδέεται με την εμπλοκή, δηλαδή τη συσχέτιση δύο κβαντικών συστημάτων έτσι ώστε η κατάσταση του ενός να δείχνει αμέσως την κατάσταση του άλλου. Η προσέγγιση Page–Wootters, που διατυπώθηκε το 1983 από τον Don Page και τον Bill Wootters, επιχειρεί να περιγράψει τη δυναμική ως κάτι που προκύπτει από την εμπλοκή ανάμεσα στο σύστημα και στο ρολόι. Η εξέλιξη που εμφανίζεται στο επίπεδο του συστήματος ακολουθεί την εξίσωση του Schrödinger, την κεντρική εξίσωση της κβαντικής φυσικής.
Από αυτή την οπτική, το παρελθόν και το μέλλον δεν βρίσκονται έξω από το παρόν, αλλά συνυπάρχουν μαζί του. Δεν υπάρχει προνομιακή στιγμή «τώρα» ούτε ροή που να μας μεταφέρει από το ένα σημείο στο άλλο. Η ιδέα της μετακίνησης στον χρόνο συνδέεται εδώ με το τι καταγράφει η συνείδηση σε κάθε κατάσταση, όχι με κάποια μνήμη ενός ταξιδιού από άλλο χρονικό σημείο. Αν κάποιος πήγαινε στο παρελθόν, οι μνήμες του θα αντιστοιχούσαν μόνο σε εκείνη την προηγούμενη κατάσταση.
Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν είχε γράψει ότι η διάκριση ανάμεσα σε παρελθόν, παρόν και μέλλον είναι «μια επίμονη ψευδαίσθηση». Στο πιο προχωρημένο σενάριο αυτής της ιδέας, η μέτρηση ενός «καθολικού ρολογιού» θα μπορούσε να αλλάξει τη δυναμική του υπόλοιπου σύμπαντος και να οδηγήσει σε διαφορετικούς νόμους φυσικής, αντί για την κλασική εξίσωση του Schrödinger.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
