Χώρες σε όλο τον κόσμο προετοιμάζονται για μερικούς δύσκολους μήνες, καθώς το καιρικό φαινόμενο Ελ Νίνιο δείχνει έτοιμο να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα σε ακτές, καλλιέργειες και θαλάσσια οικοσυστήματα.
Ήδη, η Ινδία αντιμετωπίζει τις συνέπειες μιας από τις πιο ξηρές περιόδους μουσώνων που έχουν καταγραφεί. Στην Ινδονησία, την ίδια ώρα, σχολεία έχουν κλείσει και οι αρχές έχουν ζητήσει από τους κατοίκους να μείνουν σε εσωτερικούς χώρους, για να αποφύγουν τον τοξικό καπνό από τις μεγάλες δασικές πυρκαγιές που ενισχύονται από το Ελ Νίνιο.
Τι θα γινόταν όμως αν μπορούσαμε να περιορίσουμε τις επιπτώσεις του Ελ Νίνιο ή ακόμη και να το αποτρέψουμε; Αυτή είναι η ελπίδα φυσικών, χημικών και μηχανικών που εργάζονται πάνω σε ιδέες από τις πιο ριζοσπαστικές έως εκείνες που ίσως μπορούν να εφαρμοστούν.
Μία από τις πιο φιλόδοξες ιδέες για να σταματήσει το Ελ Νίνιο είναι η επαναχρησιμοποίηση μιας τεχνικής που ονομάζεται τεχνητή ανύψωση υδάτων και είχε αρχικά σχεδιαστεί για να ενισχύσει την απορρόφηση άνθρακα από τους ωκεανούς. Αυτή η μορφή γεωμηχανικής περιλαμβάνει την άντληση κρύου, πλούσιου σε θρεπτικά συστατικά νερού από τα βάθη του ωκεανού προς την επιφάνεια, ώστε να ενισχυθεί η ανάπτυξη πλαγκτόν, το οποίο στη συνέχεια απορροφά και αποθηκεύει άνθρακα από την ατμόσφαιρα.
Η Katharine Ricke από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο λέει ότι η τεχνητή ανύψωση υδάτων θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να μειώσει τη θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στον τροπικό Ειρηνικό, αποτρέποντας ενδεχομένως τη δημιουργία του Ελ Νίνιο.
Επεξήγηση: Τι είναι το Ελ Νίνιο;
Όμως, και είναι ένα πολύ μεγάλο όμως, η τεχνική δυνατότητα εφαρμογής της τεχνητής ανύψωσης υδάτων σε αυτή την κλίμακα θα αποτελούσε «ένα τεράστιο, τεράστιο εγχείρημα», λέει. Η Ricke είχε εξετάσει στο παρελθόν αν η μέθοδος θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να μειώσει τη θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στον Ινδικό Ωκεανό και είχε διαπιστώσει ότι θα απαιτούνταν περίπου 5,8 εκατομμύρια χιλιόμετρα σωλήνων, σχεδόν το διπλάσιο του συνολικού μήκους όλων των αγωγών στον κόσμο.
Υπάρχει επίσης το ερώτημα τι θα προκαλούσε στο θαλάσσιο περιβάλλον η τοποθέτηση τόσο μεγάλου δικτύου σωληνώσεων στη θάλασσα. «Οι επιπτώσεις στο οικοσύστημα από την εγκατάσταση ωκεάνιων σωλήνων σε τέτοια κλίμακα δεν είναι καθόλου καλά κατανοητές», λέει.
Μια άλλη εξίσου φιλόδοξη, αλλά ίσως πιο ελπιδοφόρα, προσέγγιση για την αποτροπή του Ελ Νίνιο θα ήταν η χρήση μιας ακόμη τεχνικής γεωμηχανικής που ονομάζεται marine cloud brightening.
Η κλιματική φάση του Ελ Νίνιο εμφανίζεται όταν εξασθενούν οι ανατολικοί άνεμοι, επιτρέποντας στο ζεστό νερό που έχει συσσωρευτεί στο δυτικό τμήμα του Ειρηνικού να κινηθεί ξανά προς το κεντρικό και ανατολικό κομμάτι του ωκεανού. Η εκτόξευση σταγονιδίων θαλασσινού νερού στον αέρα, κάτω από χαμηλά στρώματα stratocumulus νεφών στον Ειρηνικό, θα αύξανε τη φωτεινότητά τους, αντανακλώντας περισσότερο ηλιακό φως πίσω στο διάστημα. Έτσι, θα μειώνονταν οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας, θα ενισχύονταν οι εμπορικοί άνεμοι, που θα έσπρωχναν το ζεστό νερό πίσω στο δυτικό τμήμα του Ειρηνικού και θα αντιστρεφόταν το μοτίβο του Ελ Νίνιο.
Μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Ιούλιο και είχε συνυπογράψει η Ricke κατέληξε ότι η εφαρμογή του marine cloud brightening με αυτόν τον τρόπο θα μείωνε δραστικά την ένταση ενός Ελ Νίνιο και θα επανέφερε το σύστημα σε ουδέτερη κατάσταση πολύ νωρίτερα από το συνηθισμένο.
Γιατί είναι τόσο ισχυρό αυτό το «τέρας» Ελ Νίνιο;
Αυτό δεν θα έρθει εγκαίρως για να αποτρέψει το τρέχον Ελ Νίνιο, λέει η Jessica Wan από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο, συν-συγγραφέας της έρευνας. Η τεχνολογία που χρειάζεται για να γίνει το brightening των νεφών σε αυτή την κλίμακα δεν υπάρχει, ενώ δεν υπάρχει και διεθνές πλαίσιο ώστε οι χώρες να συμφωνήσουν σε μια τέτοια γεωμηχανική παρέμβαση. «Δεν είναι κάτι που θα μπορούσαμε να εφαρμόσουμε για αυτό το Ελ Νίνιο ή ίσως ακόμη και για το επόμενο», λέει η Wan.
Έτσι, προς το παρόν τουλάχιστον, οι κύκλοι του Ελ Νίνιο δεν πρόκειται να εξαφανιστούν. Μπορούμε όμως να τους κάνουμε πιο ανεκτούς;
Μία από τις πιο καταστροφικές συνέπειες του τρόπου με τον οποίο το Ελ Νίνιο ανεβάζει τη θερμοκρασία του πλανήτη και μετατοπίζει τα μοτίβα βροχόπτωσης σε όλο τον κόσμο είναι ότι απειλεί την επισιτιστική επάρκεια. Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών εκτιμά ότι 274 εκατομμύρια άνθρωποι σε 45 χώρες θα βρίσκονται σε οξεία επισιτιστική ανασφάλεια έως το τέλος του 2027, 49 εκατομμύρια περισσότεροι από σήμερα.
Βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη προσπάθειες για την ανάπτυξη νέων ποικιλιών καλλιεργειών που θα αντέχουν στις ακραίες συνθήκες που φέρνει το Ελ Νίνιο. Το ρύζι αποτελεί ιδιαίτερη προτεραιότητα, λέει ο Erik Murchie από το Πανεπιστήμιο του Nottingham στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Ο Murchie συμμετέχει σε ομάδα που αναπτύσσει ποικιλίες ρυζιού ανθεκτικές στη ζέστη, με δοκιμές που βρίσκονται σε εξέλιξη στις Φιλιππίνες. Αυτό αποτελεί μέρος μιας παγκόσμιας προσπάθειας: το 2025, ερευνητές στην Κίνα ανακοίνωσαν ότι εντόπισαν μια παραλλαγή γονιδίου που μπορεί να διατηρήσει την απόδοση και την ποιότητα του ρυζιού κατά τη διάρκεια ζεστών νυχτών, μία από τις σοβαρότερες απειλές για την παραγωγή του. Η γονιδιακή επεξεργασία ή η επιλεκτική αναπαραγωγή θα μπορούσαν να ενσωματώσουν αυτό το χαρακτηριστικό σε εμπορικές καλλιέργειες, λέει η ομάδα, με τις δοκιμές πεδίου να δείχνουν από 31 έως 78% μεγαλύτερη απόδοση σε υψηλές θερμοκρασίες σε σύγκριση με τις συμβατικές ποικιλίες ρυζιού.
Αυτός ο στόχος δεν είναι φαντασία. Στη δεκαετία του 1990, επιστήμονες εντόπισαν ένα γονίδιο του ρυζιού που επιτρέπει σε μια παραδοσιακή ποικιλία, γνωστή ως FR13A, να επιβιώνει για μια εβδομάδα σε νερά πλημμύρας. Το γονίδιο SUB1 έχει πλέον εισαχθεί σε αρκετές βασικές ποικιλίες ρυζιού σε όλο τον κόσμο, κάνοντας τις καλλιέργειες πιο ανθεκτικές στους κινδύνους πλημμύρας που σχετίζονται με το κλίμα.
Η στέγαση, οι άνθρωποι και οι υποδομές είναι επίσης ευάλωτα στην άνοδο της στάθμης του νερού και στις πλημμύρες που προκαλεί το Ελ Νίνιο. Ήδη εφαρμόζονται παραδοσιακά μέτρα αντιπλημμυρικής προστασίας, από παράκτια εμπόδια έως προσωρινά φράγματα. Στην Καλιφόρνια, καθαρίζονται φρεάτια, μοιράζονται σακιά με άμμο και οι κάτοικοι καλούνται να προετοιμάσουν τα ακίνητά τους για ισχυρούς ανέμους και κίνδυνο πλημμύρας.
Μια εταιρεία όμως έχει μια πιο ριζική ιδέα για πιο μόνιμη προστασία από τον κίνδυνο πλημμύρας: την ανύψωση του εδάφους. Η startup Terranova από την Καλιφόρνια έχει αναπτύξει ένα ρομπότ που εγχέει μίγμα ξυλώδους πολτού στο έδαφος, αυξάνοντας το ύψος εκτάσεων που κινδυνεύουν από πλημμύρες λόγω ανόδου της στάθμης της θάλασσας.
Τα ρομπότ ανοίγουν φρεάτια σε βάθος περίπου 12 έως 18 μέτρων και στη συνέχεια εγχέουν το μίγμα, που είναι φτιαγμένο από ξύλινα απόβλητα, μέσα στο έδαφος. Το ρομποτικό σύστημα μπορεί να ανυψώσει μια έκταση περίπου 4.000 τετραγωνικών μέτρων κατά περίπου 30 εκατοστά την ημέρα, σύμφωνα με την εταιρεία. «Συνδυάζουμε βαριά ρομποτική και γεωτεχνική καινοτομία για να αναδιαμορφώσουμε κυριολεκτικά τον κόσμο», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος Laurence Allen σε ανακοίνωση του 2025, με την οποία γνωστοποιήθηκε επένδυση 7 εκατομμυρίων δολαρίων από venture capital.
Ωστόσο, ο Nigel Wright από το Πανεπιστήμιο του Birmingham στο Ηνωμένο Βασίλειο λέει ότι πρέπει να προηγηθούν εκτεταμένες δοκιμές πριν από την εφαρμογή της τεχνολογίας σε μεγάλη κλίμακα. Θέτει το ερώτημα αν τα ξύλινα απόβλητα θα στερεοποιηθούν, θα παραμείνουν ως πολτός ή θα αποσυντεθούν υπόγεια μακροπρόθεσμα. «Θα αμφισβητούσα αν η δομή του εδάφους θα είναι αρκετά σταθερή σε 20 ή 30 χρόνια ώστε να στηρίξει πραγματικά σπίτια», λέει.
Στους ωκεανούς, οι κοραλλιογενείς ύφαλοι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κρίσης του Ελ Νίνιο. Οι αυξημένες θερμοκρασίες των ωκεανών που προκαλεί το φαινόμενο μπορούν να οδηγήσουν σε μαζικά περιστατικά λεύκανσης, κατά τα οποία τα κοράλλια αποβάλλουν τα συμβιωτικά φύκη που ζουν στους ιστούς τους. Η διαδικασία αυτή μπορεί να τα καταπονήσει σοβαρά και τελικά να τα σκοτώσει.
Η σκίαση των κοραλλιών θα μπορούσε να βοηθήσει. Μια δοκιμή αυτής της προσέγγισης πραγματοποιείται αυτόν τον μήνα: πέντε πλωτά εξάγωνα που μπλοκάρουν τις επιβλαβείς υπεριώδεις ακτίνες τοποθετούνται σε ένα μικρό φυτώριο κοραλλιών στη Φλόριντα. Το σχέδιο είναι να επεκταθεί η εφαρμογή σε 100 μονάδες σκίασης τον Ιούνιο του επόμενου έτους, οι οποίες θα διανεμηθούν σε οργανώσεις αποκατάστασης που εργάζονται σε όλη τη Φλόριντα, ώστε να δοκιμαστεί η αποτελεσματικότητά τους στην προστασία των κοραλλιών, αλλά και η επίδρασή τους στη μακροπρόθεσμη υγεία του οικοσυστήματος.
Στην Αυστραλία έχει δοκιμαστεί μια ακόμη πιο προχωρημένη προσέγγιση. Ο Greg Qiao από το Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης ξεκίνησε πριν από περισσότερο από μια δεκαετία να δημιουργήσει ένα χημικό φιλμ που θα τοποθετούνταν πάνω από γεωργικές δεξαμενές για να μειώνει την απώλεια νερού από την εξάτμιση. Μετά από εκτεταμένες δοκιμές, η ιδέα εκείνη δεν προχώρησε, όμως ο Qiao συνειδητοποίησε ότι η εργασία θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ξανά για τους κοραλλιογενείς υφάλους.
Ο στόχος για έναν κοραλλιογενή ύφαλο είναι να μπλοκάρει το φως και όχι να αποτρέψει την εξάτμιση, έτσι η ομάδα του Qiao ανέπτυξε ένα λεπτό στρώμα φιλμ από ανθρακικό ασβέστιο, επικαλυμμένο με στεατικό οξύ. Το στρώμα έχει πάχος ενός μόνο μορίου και έχει σχεδιαστεί να κάθεται στην επιφάνεια του ωκεανού πάνω από έναν ύφαλο. Πειράματα πεδίου το 2018 έδειξαν ότι το φιλμ μείωσε κατά 30% το φως που έφτανε στα κοράλλια. «Πιθανότατα αυτό είναι αρκετό για να σταματήσει τη λεύκανση», λέει ο Qiao. Το φιλμ ίσως διαρκεί μόνο λίγες ώρες προτού διαλυθεί, αλλά αυτό μπορεί να είναι αρκετό για να προσφέρει προστασία στα κοράλλια σε μια περίοδο μέγιστου κινδύνου λεύκανσης, προσθέτει.
Όπως και με πολλές από τις προσπάθειες προστασίας απέναντι στο Ελ Νίνιο, έτσι και η σκίαση των κοραλλιών βρίσκεται ακόμη στα πρώτα της βήματα. Υπάρχουν ενθαρρυντικά σημάδια ότι κάποια μέρα ίσως έχουμε ένα μέλλον χωρίς τόσο έντονες παγκόσμιες διακυμάνσεις. Προς το παρόν, όμως, το Ελ Νίνιο είναι εδώ για να μείνει.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
