Η τύχη ενός κρίσιμου ωκεάνιου ρεύματος ίσως εξαρτάται περισσότερο από το πόσο γρήγορα θερμαίνεται ο πλανήτης μας, παρά από το τελικό επίπεδο της θερμοκρασίας στο οποίο θα καταλήξουμε.
Η Γη θα μπορούσε να θερμανθεί κατά περισσότερο από 5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα και, παρ’ όλα αυτά, ο Ατλαντικός Μεσημβρινός Σταδιακός Ανακυκλούμενος Ρεύμας (AMOC) να συνεχίσει να λειτουργεί, αρκεί αυτή η θέρμανση να γίνει πολύ αργά. Αν όμως η άνοδος της θερμοκρασίας είναι πολύ γρήγορη, αντίστοιχη με τον σημερινό ρυθμό, τότε ο AMOC θα μπορούσε να οδηγηθεί σε κατάρρευση ήδη στους 2°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Το μυστηριώδες «κρύο μπλοκ» στον Ατλαντικό δείχνει ότι ο AMOC εξασθενεί
Ο René van Westen από το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης στην Ολλανδία και οι συνεργάτες του χρησιμοποίησαν ένα σύγχρονο κλιματικό μοντέλο για να προσομοιώσουν τη σταθερότητα του AMOC υπό τρεις διαφορετικούς ρυθμούς θέρμανσης. Το πρώτο σενάριο μοντελοποίησε μια πολύ αργή αύξηση των συγκεντρώσεων διοξειδίου του άνθρακα, κατά 0,5 μέρη ανά εκατομμύριο τον χρόνο. Το δεύτερο, έναν ρυθμό πέντε φορές ταχύτερο. Και το τρίτο, έναν ρυθμό 10 φορές ταχύτερο, αντίστοιχο με τον σημερινό.
Η ομάδα διαπίστωσε ότι, σε πολύ αργούς ρυθμούς, ο AMOC παρέμεινε σταθερός και πέρα από τους 5°C θέρμανσης. «Μας εξέπληξε πολύ αυτό το αποτέλεσμα», λέει ο van Westen.
Όμως, με τους σημερινούς ρυθμούς, ο AMOC καταρρέει περίπου στους 2°C θέρμανσης. Αν ο κόσμος δεν μειώσει δραστικά τις εκπομπές του, αυτό θα μπορούσε να συμβεί γύρω στο 2060, λέει ο van Westen. «Πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι αυτό είναι ένα σενάριο που μπορεί να εξελιχθεί μέσα στις επόμενες δεκαετίες, αν παραμείνουμε σε αυτούς τους ρυθμούς θέρμανσης».
Η μοντελοποίηση δείχνει ότι η σταθερότητα του AMOC «δεν καθορίζεται από κάποιο μαγικό επίπεδο θερμοκρασίας», λέει, αλλά «από το πόσο γρήγορα θερμαίνεται το κλίμα».
Η απώλεια του «καταδικασμένου» παγετώνα της Ανταρκτικής θα μεταμόρφωνε τον πλανήτη μας. Τώρα, επιστήμονες αποκαλύπτουν τα μυστικά του πιο απομακρυσμένου από αυτά τα μέρη και θέτουν το ερώτημα: είναι αναπόφευκτη η καταστροφή του;
Ο AMOC μεταφέρει ζεστό, αλμυρό νερό από τον Κόλπο του Μεξικού προς τον βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό, όπου ψύχεται και βυθίζεται, επιστρέφοντας προς τον νότο κατά μήκος του πυθμένα του ωκεανού.
Χωρίς τον AMOC, μεγάλο μέρος της Ευρώπης θα αντιμετώπιζε πτώση της χειμερινής θερμοκρασίας κατά 10 έως 30°C, ενώ τα πρότυπα βροχόπτωσης σε όλο τον κόσμο θα μεταβάλλονταν δραματικά, με καταστροφικές συνέπειες.
Για να κινηθεί το ρεύμα, τα επιφανειακά νερά γύρω από τη Γροιλανδία πρέπει να βυθιστούν στον βαθύ ωκεανό. Αυτό εξαρτάται από το αν τα επιφανειακά νερά ψύχονται και γίνονται αρκετά πυκνά ώστε να κατέβουν στα βαθιά. «Πρέπει να υπάρχει κάποιο είδος επικάλυψης πυκνότητας ανάμεσα στο εσωτερικό του ωκεανού και την επιφάνεια», λέει ο van Westen. «Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να υπάρχει ένας πολύ ισχυρός AMOC».
Όμως, σε γρήγορους ρυθμούς θέρμανσης, τα επιφανειακά νερά γίνονται θερμότερα και χάνουν πυκνότητα πολύ πιο γρήγορα από τα βαθιά νερά, αφήνοντας τα στρώματα του ωκεανού διαστρωματωμένα και ανίκανα να αναμειχθούν αποτελεσματικά.
Η διατήρηση της θέρμανσης σε αργό ρυθμό επιτρέπει τόσο στα επιφανειακά όσο και στα βαθιά νερά του ωκεανού να αλλάζουν περίπου με τον ίδιο ρυθμό, λέει ο van Westen. «Όλος ο ωκεανός μπορεί να συμβαδίσει».
Τα ευρήματα δείχνουν ότι μια δραστική επιβράδυνση του ρυθμού ρύπανσης από CO2 θα μπορούσε να σώσει τον AMOC από κατάρρευση, ακόμη κι αν ο κόσμος δεν καταφέρει να πετύχει καθαρές μηδενικές εκπομπές μεσοπρόθεσμα.
Για δεκαετίες, οι ωκεανοί έχουν απορροφήσει μεγάλο μέρος της επιπλέον θερμότητας που προκαλούν τα αέρια του θερμοκηπίου. Οι πιο πρόσφατες παρατηρήσεις δείχνουν ότι φτάνουν στα όριά τους, οπότε πόσο πρέπει να ανησυχούμε;
Ωστόσο, η μεταφορά των αποτελεσμάτων από ένα κλιματικό μοντέλο στον πραγματικό κόσμο είναι δύσκολη. Για παράδειγμα, το μοντέλο δεν λαμβάνει υπόψη παράγοντες όπως το λιώσιμο του παγετώνα της Γροιλανδίας και την επίδραση άλλων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, όπως το μεθάνιο.
«Τα μοντέλα υψηλότερης πολυπλοκότητας διαφέρουν πολύ στη συμπεριφορά του AMOC και έχουν αποκλίσεις που επηρεάζουν τη σταθερότητά του, οπότε δεν μπορούμε ακόμη να το θεωρήσουμε ως μια σαφή, πραγματική πρόβλεψη», λέει ο David Armstrong McKay από το Πανεπιστήμιο του Sussex, στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Όμως, το βασικό μήνυμα είναι σαφές, τονίζει: «Δείχνει, ωστόσο, πόση πίεση δέχεται ο ωκεανός από τη συνεχιζόμενη καύση ορυκτών καυσίμων και υπογραμμίζει ότι όσο πιο γρήγορα μειωθούν αυτές οι εκπομπές, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να αποφύγουμε οποιαδήποτε πιθανή δυσάρεστη έκπληξη από τον AMOC».
«Αυτό που δείχνει αυτή η μελέτη είναι ότι η άμεση επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης του CO2 είναι ίσως πιο κρίσιμη για την αποτροπή της μελλοντικής εξασθένησης του AMOC από τον περιορισμό της συνολικής ποσότητας CO2 που εκπέμπουμε», λέει η Camille Hankel από το Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον. Για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, λέει, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι «η κατανομή των συνολικών εκπομπών μας στον χρόνο θα ήταν πιο ευνοϊκή για τη διατήρηση ενός ισχυρού AMOC».
Nature Climate Change DOI: 10.1038/s41558-026-02730-w
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
