«Η Αμερική κινδυνεύει από παρεμβολές και παραπλάνηση GPS υψηλής έντασης από το διάστημα» ήταν ο τίτλος του άρθρου γνώμης που έγραψα στο SpaceNews τον Οκτώβριο του 2024. Τότε δεν μπορούσα να φανταστώ ότι η δημοσίευσή του θα έφερνε μια σειρά εξελίξεων που τελικά αποδείκνυαν πως η Ρωσία παρεμβάλλει το GPS από το διάστημα από το 2019.
Στο άρθρο του 2024 παρέθεσα δηλώσεις από συνέδριο του καθηγητή Todd Humphreys από το Radionavigation Lab του Πανεπιστημίου του Τέξας. Περιέλαβα επίσης πρόσθετες εκτιμήσεις του Todd, δικές μου και του συναδέλφου μου στρατηγού William Shelton, USAF (ε.α.), πρώην διοικητή της Air Force Space Command, σχετικά με τις διαστημικές δυνατότητες της Κίνας και της Ρωσίας.
Λίγο μετά τη δημοσίευση, δέχθηκα απρόσμενα επικοινωνία από έναν ερευνητή στο Ηνωμένο Βασίλειο. Μου είπε ότι οι παρεμβολές από το διάστημα δεν ήταν απλώς πιθανές, αλλά τις είχε παρατηρήσει.
Εξετάζοντας δεδομένα από επίγειους σταθμούς αναφοράς που λειτουργεί η International Global Navigation Satellite System (GNSS) Service, είχε εντοπίσει περιπτώσεις στις οποίες η ισχύς του σήματος GPS είχε μειωθεί αισθητά. Σε κάθε περίπτωση, η διάρκεια ήταν μικρότερη από δέκα δευτερόλεπτα, όμως τα περιστατικά είχαν καταγραφεί από σταθμούς σε μια πολύ ευρεία περιοχή της βόρειας Ευρώπης.
Συμφώνησε επίσης να δώσουμε τα δεδομένα του στον στρατηγό Shelton και σε εμένα, ώστε να τα παραδώσουμε σε αξιωματούχους της αμερικανικής κυβέρνησης. Το κάναμε τον Νοέμβριο του 2024, σε πολλαπλές συναντήσεις με την κυβέρνηση και σε μία συνάντηση με ενδιαφερόμενο συνεργάτη του Κογκρέσου.
Από τους υπόλοιπους ερευνητές που προσεγγίσαμε, ο Humphreys και η ομάδα του στο Πανεπιστήμιο του Τέξας έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τελικά κατάφεραν να χρησιμοποιήσουν δεδομένα από 165 σταθμούς αναφοράς σε όλη την Ευρώπη, τη Γροιλανδία και τον Καναδά, για να επιβεβαιώσουν ανεξάρτητα τα ευρήματα του ερευνητή από το Ηνωμένο Βασίλειο. Η ομάδα του Πανεπιστημίου του Τέξας εντόπισε 75 περιπτώσεις παρεμβολών μεταξύ 2019 και 2026, στις οποίες καταγράφηκαν σημαντικές μειώσεις στον λόγο φέροντος προς θόρυβο, carrier to noise ratio (CNR), κατά 5 dB ή περισσότερο.
Ένα χρόνο αφότου μπήκαν στο ίχνος, ο Humphreys και ο ερευνητής του Zach Clements είχαν επιβεβαιώσει ότι οι παρεμβολές προέρχονταν από το διάστημα και παρουσίασαν εργασία με τα ευρήματά τους, η οποία δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025 στο περιοδικό Proceedings of the 38th International Technical Meeting of the Satellite Division of the Institute of Navigation. Ωστόσο, δεν είχαν καταφέρει να εντοπίσουν ποιοι από τους πολλούς πιθανούς δορυφόρους ήταν υπεύθυνοι.
Σε προδημοσίευση ερευνητικής εργασίας που κυκλοφόρησε τον Μάιο, με τίτλο «Chasing Lightning: Detecting, Characterizing, and Identifying a Powerful Space-Based GNSS Interference Source», ο Humphreys και ο Clements από το Τέξας, μαζί με τον Argyris Kriezis από το Stanford, εξηγούν πώς εντόπισαν τον υπαίτιο: μια μικρή συστοιχία ρωσικών δορυφόρων έγκαιρης προειδοποίησης σε τροχιές Molniya (κεραυνός).
Ο Humphreys είναι βέβαιος ότι οι παρεμβολές είναι σκόπιμες και δεν οφείλονται σε βλάβες υλικού ή σε τυχαίες εκπομπές.
«Το μοτίβο είναι πολύ συνεπές για να είναι τυχαίο. Στην πραγματικότητα, τα δεδομένα μας δείχνουν ότι πρέπει να είναι εσκεμμένο», είπε.
Επιπλέον, τα σήματα που παρεμβάλλουν το GPS δεν βρίσκονται ακριβώς πάνω στη συχνότητα L1, αλλά ελαφρώς μετατοπισμένα. Επικεντρώνονται στα 1577,5 MHz, περίπου 2 MHz πάνω από τη συχνότητα-κέντρο του GPS L1. Αυτό πιθανότατα γίνεται για να δοκιμάζεται η δυνατότητα, αποφεύγοντας παράλληλα τον εντοπισμό.
Ίσως το πιο επιβαρυντικό στοιχείο είναι ότι η ομάδα του Humphreys διαπίστωσε πως η ίδια ρωσική συστοιχία επηρεάζει με σχεδόν ταυτόσημο τρόπο και τα σήματα του κινεζικού δορυφορικού συστήματος πλοήγησης BeiDou από τον Ιούνιο του 2020.
Είναι σαφές ότι μία από τις βασικές δυνατότητες αυτής της ρωσικής συστοιχίας είναι η διατάραξη και η παρεμπόδιση των συστημάτων πλοήγησης GPS των ΗΠΑ και BeiDou της Κίνας, αν το αποφασίσει το Κρεμλίνο. Μια μικρή αλλαγή στη συχνότητα και αύξηση της ισχύος μετάδοσης αρκούν για να εμποδίσουν τη λήψη του ενός ή και των δύο συστημάτων σε περιοχές μεγέθους ηπείρου.
Η νέα εργασία αποκαλύπτει μια σοβαρή απειλή για το GPS και άλλα GNSS, η οποία έως τώρα ήταν άγνωστη στο ευρύ κοινό. Η ενημέρωση, πάντως, αυξάνεται γρήγορα. Τα ευρήματα του Humphreys έχουν παρουσιαστεί στους New York Times και βίντεο για την ανακάλυψη έχει αναρτηθεί στο YouTube από το επιστημονικό εκπαιδευτικό κανάλι Veritasium.
Η αποκάλυψη αυτή θα πρέπει επίσης να αυξήσει σημαντικά την επίγνωση και την ανησυχία στην ηγεσία της αμερικανικής κυβέρνησης. Η ευαλωτότητα των σημάτων GPS και άλλων GNSS χρησιμοποιείται συστηματικά ως εργαλείο στον ανταγωνισμό μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.
Σε άρθρο του 2024 για το National Security Space Association, ο τότε Assistant Secretary of War for Space Policy, Marc Berkowitz, έγραψε: «Ένα διαστημικό όπλο ηλεκτρονικού πολέμου θα μπορούσε να έχει καταστροφικές επιπτώσεις για την αμερικανική ηπειρωτική επικράτεια».
Η Ρωσία έχει επιδείξει ιδιαίτερη επιθετικότητα χρησιμοποιώντας επίγεια μέσα παρεμβολής GPS για να τιμωρήσει τους γείτονές της στα Βαλτικά και στην ανατολική Ευρώπη, επειδή πλησίαζαν περισσότερο στη Δύση.
Και προχώρησε στην πρώτη δημόσια απόπειρα εκβιασμού με GPS.
Τον Νοέμβριο του 2021, καθώς προετοιμαζόταν να εισβάλει στην Ουκρανία, η Ρωσία κατέρριψε έναν από τους ανενεργούς δορυφόρους της με πύραυλο από το έδαφος. Την επόμενη ημέρα, κρατικά υποστηριζόμενα μέσα ενημέρωσης απείλησαν ότι, αν το ΝΑΤΟ στεκόταν εμπόδιο στην Ουκρανία, η Ρωσία θα κατέρριπτε και τους 32 δορυφόρους GPS.
Αν και η Ρωσία πιθανότατα δεν διέθετε πραγματικά τη δυνατότητα να καταστρέψει όλους τους δορυφόρους GPS, είναι πλέον σαφές ότι μπορούσε να εμποδίσει τη λήψη των σημάτων σε πολύ μεγάλες περιοχές του πλανήτη, όποτε το ήθελε.
Δεν είναι γνωστό αν και πώς η ρωσική απειλή επηρέασε τις ενέργειες της Δύσης στην Ουκρανία. Και δεν μπορούμε να ξέρουμε πώς η δυνατότητα της Ρωσίας να κλείνει τη λήψη του GPS και άλλων GNSS με το πάτημα ενός διακόπτη θα επηρεάσει στο μέλλον τις διεθνείς σχέσεις και τις αποφάσεις.
Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι η Ρωσία και η Κίνα διαθέτουν επίγεια συστήματα που υποστηρίζουν και συμπληρώνουν τα GNSS, μειώνοντας τον αντίκτυπο των παρεμβολών, ανεξάρτητα από την προέλευσή τους. Αυτό τους δίνει τεράστια τακτικά και στρατηγικά πλεονεκτήματα σε σχέση με τις ΗΠΑ και τη Δύση.
Ανησυχώντας για αυτή την ανισορροπία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία ακολουθούν το παράδειγμα της Νότιας Κορέας και της Σαουδικής Αραβίας και κατασκευάζουν επίγεια συστήματα για την προστασία της εθνικής και οικονομικής ασφάλειάς τους.
Δυστυχώς, η ανησυχία στις ΗΠΑ μέχρι σήμερα έχει οδηγήσει μόνο σε ρητορική.
Το GPS είναι ένα εκπληκτικό και ανεκτίμητο εργαλείο. Όμως, χωρίς την προστασία ενός ισχυρού και ανθεκτικού συμπληρωματικού και εφεδρικού συστήματος, παραμένει, όπως είχε πει κάποτε μέλος του National Security Council, «ένα μοναδικό σημείο αποτυχίας» για την Αμερική.
Ο Dana A. Goward είναι απόστρατος του U.S. Senior Executive Service και απόστρατος πλοίαρχος της Αμερικανικής Ακτοφυλακής.
Το SpaceNews δεσμεύεται να δημοσιεύει τις διαφορετικές απόψεις της κοινότητάς του. Είτε είστε ακαδημαϊκός, στέλεχος, μηχανικός ή ακόμη και απλώς ένας ανήσυχος πολίτης του διαστήματος, στείλτε τα επιχειρήματα και τις απόψεις σας στο opinion (at) spacenews.com για να εξεταστούν για δημοσίευση στο διαδίκτυο ή στο επόμενο τεύχος του περιοδικού. Αν έχετε κάτι να υποβάλετε, διαβάστε μερικά από τα πρόσφατα άρθρα γνώμης μας και τις οδηγίες υποβολής, για να δείτε τι αναζητούμε. Οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτά τα άρθρα είναι αποκλειστικά των συγγραφέων και δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα τις θέσεις των εργοδοτών τους ή των επαγγελματικών τους φορέων.
Ο Dana A. Goward είναι απόστρατος του U.S. Senior Executive Service και απόστρατος πλοίαρχος της Αμερικανικής Ακτοφυλακής. Περισσότερα από τον Dana A. Goward
