Στο Λος Άντζελες, γονείς που έχασαν παιδιά τους εξαιτίας — όπως ισχυρίζονται — των social media, παρακολούθησαν τον CEO της Meta να καταθέτει σε μια ιστορική δίκη. Η υπόθεση αφορά μια 20χρονη που λέει ότι ο εθιστικός σχεδιασμός του Instagram και του YouTube κατέστρεψε την ψυχική της υγεία. Για τους γονείς έξω από την αίθουσα, η δίκη δεν είναι απλώς νομική διαδικασία — είναι η μόνη μορφή δικαιοσύνης που μπορούν ακόμα να διεκδικήσουν.
Έξω από την αίθουσα του δικαστηρίου στο Λος Άντζελες, μια ντουζίνα γονείς κρατούσαν χάρτινα εισιτήρια και κοιτούσαν αγχωμένοι μια γκρι τσάντα. Μέσα σε αυτή βρισκόταν η κλήρωση που θα αποφάσιζε αν θα έμπαιναν στην αίθουσα — μία από τις 15 δημόσιες θέσεις για να δουν τον Mark Zuckerberg να καταθέτει. Στα σακάκια και τις τσάντες τους, πεταλούδες-κλιπ τιμούσαν παιδιά που έχασαν — αυτοκτονίες, ατυχήματα, υπερδοσολογίες που οι γονείς συνδέουν με την έκθεση σε online πλατφόρμες.
Η δίκη αφορά επίσημα μια νεαρή γυναίκα γνωστή ως Kaley, η οποία ισχυρίζεται ότι ο εθιστικός σχεδιασμός του Instagram και του YouTube την έκανε να χρησιμοποιεί τα social media «όλη μέρα», οδηγώντας σε αυτοκτονικές σκέψεις και διαταραχές σώματος. Η Meta και η Google αρνούνται τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι άλλοι παράγοντες στη ζωή της Kaley ευθύνονται για τα ψυχολογικά της προβλήματα. Η Snap και το TikTok, που ήταν επίσης εναγόμενοι, διακανόνισαν εξωδικαστικά πριν τη δίκη.
Αυτή είναι η πρώτη από μια σειρά «bellwether» υποθέσεων — δοκιμαστικές δίκες που θα καθορίσουν πώς θα αντιμετωπιστούν χιλιάδες παρόμοιες αγωγές. Το διακύβευμα δεν είναι μόνο χρήματα: αν η Kaley κερδίσει, θα μπορούσε να αλλάξει θεμελιωδώς το επιχειρηματικό μοντέλο των μεγαλύτερων πλατφορμών του κόσμου. Ο επικεφαλής δικηγόρος της, Matthew Bergman, το έχει πει ξεκάθαρα: στόχος είναι να γίνει τόσο οικονομικά ασύμφορο για τις εταιρείες να σχεδιάζουν επικίνδυνα προϊόντα, ώστε να αναγκαστούν να επενδύσουν στην ασφάλεια.
Το κεντρικό νομικό εμπόδιο είναι το Section 230, η αμερικανική νομοθεσία που προστατεύει τις πλατφόρμες από ευθύνη για περιεχόμενο που δημιουργούν οι χρήστες. Η Kaley και οι δικηγόροι της επιχειρηματολογούν ότι το πρόβλημα δεν είναι το περιεχόμενο αυτό καθαυτό, αλλά ο σχεδιασμός των εφαρμογών — τα αλγοριθμικά συστήματα, το endless scroll, οι ειδοποιήσεις — που εθίζουν τους χρήστες. Αν το επιχείρημα αυτό πείσει την ένορκη επιτροπή, θα ανοίξει ένα νομικό παράθυρο που μέχρι σήμερα ήταν κλειστό για τους περισσότερους.
Η κατάθεση του Zuckerberg έφερε στο φως εσωτερικά έγγραφα που η Meta θα προτιμούσε να μείνουν κρυφά. Emails στελεχών έδειχναν διαφωνίες για την άρση της απαγόρευσης φίλτρων τρίτων στο Instagram — φίλτρα που αλλοιώνουν την εμφάνιση των χρηστών και κάποιοι εσωτερικά φοβόντουσαν ότι ενισχύουν τη σωματική δυσμορφία σε έφηβες. «Ήμασταν μια οικογένεια που είχαμε τον έλεγχο», είπε η Brandy Roberts, που έχασε την κόρη της Englyn σε ηλικία 14 ετών. «Είχαμε κωδικούς στα τηλέφωνα, παρακολουθούσαμε τη χρήση. Και τώρα βλέπω τι έβγαινε στα εσωτερικά έγγραφα.»
Για τους γονείς έξω από το δικαστήριο, η παρουσία τους εκεί ήταν από μόνη της μια νίκη. Η Mary Rodee, που έχασε τον 15χρονο γιο της Riley σε αυτοκτονία αφού έγινε στόχος sextortion μέσω Facebook, περιέγραψε τη στιγμή που είδε τον Zuckerberg να περνά μπροστά της: «Τον αναγνώρισα από τα σγουρά μαλλιά. Και αυτό με εκνευρίζει. Ο Riley είχε τόσο χαριτωμένα σγουρά μαλλιά.» Η Lori Schott, που έχασε την 18χρονη κόρη της Annalee, είπε απλά: «Ήθελα να με κοιτάξει. Να ξέρει ότι οι γονείς είναι εδώ.»
Η ένορκη επιτροπή δεν χρειάζεται να αποφανθεί αν τα social media προκαλούν κλινικό εθισμό — μια διάγνωση που επίσημα δεν υπάρχει. Αρκεί να πειστεί ότι τα προϊόντα ήταν αμελώς σχεδιασμένα και ότι αυτός ο σχεδιασμός έβλαψε την Kaley. Η απόφαση αυτή, όποια κι αν είναι, δεν θα επιστρέψει κανένα παιδί. Αλλά για τους γονείς που στέκονται στη βροχή του Λος Άντζελες κρατώντας φωτογραφίες, είναι ίσως το πιο κοντινό πράγμα στη δικαιοσύνη που έχουν δει ποτέ.
