Μετάβαση στο περιεχόμενο
Friday 20 November

Δύο δεκαετίες έρευνας για το Grand Theft Auto: βραχυπρόθεσμος θυμός, όχι σαφείς μακροπρόθεσμες επιπτώσεις

Δύο δεκαετίες έρευνας για το Grand Theft Auto: βραχυπρόθεσμος θυμός, όχι σαφείς μακροπρόθεσμες επιπτώσεις
Εικόνα από το αρχικό άρθρο — share.google.

Δύο δεκαετίες ερευνών στην ψυχολογία και τη νευροεπιστήμη για το Grand Theft Auto καταλήγουν σε μικτά ευρήματα: εμφανίζεται βραχυπρόθεσμος θυμός, χωρίς σαφείς μακροπρόθεσμες επιπτώσεις σε επιθετικότητα ή ενσυναίσθηση σε ενηλίκους, την ώρα που πλησιάζει το λανσάρισμα του Grand Theft Auto VI τον Νοέμβριο του 2026. Το συμπέρασμα προκύπτει από δημοσιευμένες μελέτες και τυχαιοποιημένες δοκιμές που χρησιμοποίησαν τη σειρά ως πειραματικό εργαλείο.

Η σειρά ξεκίνησε το 1997 ως δισδιάστατο παιχνίδι εγκλήματος και το 2001, με το Grand Theft Auto III, πέρασε σε πλήρως τρισδιάστατη πόλη με ελεύθερη περιήγηση. Οι παίκτες κλέβουν αυτοκίνητα, εκτελούν αποστολές και επιτίθενται σε περαστικούς, ενώ νεότεροι τίτλοι πρόσθεσαν καθημερινές δραστηριότητες όπως μπόουλινγκ ή κουρέματα. Το 2013, το Grand Theft Auto V έσπασε ρεκόρ φτάνοντας το 1 δισ. δολάρια ταχύτερα από κάθε ψυχαγωγικό προϊόν, γεγονός που τροφοδότησε ανησυχίες για το αν ο «εικονικός εγκληματίας» επηρεάζει σκέψεις και συμπεριφορές στην πραγματική ζωή.

Στο επίκεντρο της πρώιμης συζήτησης βρέθηκε το Γενικό Μοντέλο Επιθετικότητας, που υποστηρίζει ότι η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε βίαιο περιεχόμενο ενισχύει επιθετικές σκέψεις και εχθρικές προσδοκίες, με πιθανές σωρευτικές επιδράσεις στον χρόνο. Βραχυπρόθεσμα πειράματα έδειξαν άμεσες συναισθηματικές μεταβολές, ιδιαίτερα όταν το παιχνίδι είναι καθηλωτικό.

Σε μελέτη του 2016 (Psychology of Popular Media Culture), οι Robert B. Lull και Brad J. Bushman ανέθεσαν σε 194 φοιτητές να παίξουν για 15 λεπτά το Grand Theft Auto IV είτε βίαια (δολοφονώντας περαστικούς) είτε μη βίαια (παίζοντας μπόουλινγκ). Οι συμμετέχοντες έπαιξαν σε μικρή 2D οθόνη, μεγάλη 2D προβολή ή μεγάλη 3D προβολή με γυαλιά 3D. Όσοι έπαιξαν βίαια ανέφεραν υψηλότερο θυμό σε σχέση με όσους έκαναν μπόουλινγκ, με το αποτέλεσμα να είναι εντονότερο στη 3D προβολή. Η ανάλυση υπέδειξε ότι ο ρόλος του «presence» —η αίσθηση ότι βρίσκεσαι μέσα στον εικονικό χώρο— ενίσχυσε τον θυμό, με τα στερεοσκοπικά 3D γραφικά να αυξάνουν την αίσθηση παρουσίας, αλλά μόνο όταν το παιχνίδι ήταν βίαιο. Κριτικοί των βραχυπρόθεσμων πειραμάτων σημειώνουν ότι αυτά τα «ξεσπάσματα» θυμού μπορεί να είναι παροδικό «priming».

Για τις μακροπρόθεσμες επιδράσεις, οι Scott Kie Zin Teng και συνεργάτες πραγματοποίησαν το 2011 (Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking) ένα από τα πρώτα εργαστηριακά longitudinal πειράματα με τη σειρά. Σε 135 φοιτητές στη Σιγκαπούρη που κατανάλωναν λιγότερο από δύο ώρες βίαιων μέσων την εβδομάδα, οι μισοί έπαιξαν Grand Theft Auto IV συνολικά 12 ώρες σε τρεις εβδομάδες. Σε αξιολόγηση μετά το πέρας των τριών εβδομάδων δεν καταγράφηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές στη «σταθερή» επιθετικότητα ή την ενσυναίσθηση έναντι της ομάδας ελέγχου. Διαπιστώθηκε μικρή αλλά στατιστικά σημαντική αύξηση σε στάσεις υπέρ της βίας, με σκληρότερες απόψεις για την ποινική δικαιοσύνη και τη διαπροσωπική βία.

Αξιοποιώντας τα ίδια δεδομένα τριών εβδομάδων, οι Yew Mun Gabriel Chong και συνεργάτες (Journal of Social and Clinical Psychology, 2012) εξέτασαν την «καλλιέργεια» αντιλήψεων. Οι παίκτες έδωσαν υψηλότερες εκτιμήσεις για τα ποσοστά θανάτων από τροχαία κατά την οδήγηση και από υπερδοσολογίες —θεματικές παρούσες στο παιχνίδι— χωρίς όμως να ανεβάζουν αντίστοιχα τις εκτιμήσεις για σοβαρό έγκλημα, σωματικές επιθέσεις ή προσωπικό φόβο θυματοποίησης. Σε μία από τις πέντε μετρήσεις, το αποτέλεσμα ήταν αντίστροφο: παρότι στο GTA IV η κλοπή οχήματος γίνεται σε δευτερόλεπτα, οι παίκτες ήταν λιγότερο πιθανό από την ομάδα ελέγχου να πιστεύουν ότι η κλοπή αυτοκινήτου είναι εύκολη ή συχνή στην πραγματική ζωή, εύρημα που οι συγγραφείς απέδωσαν στη χαμηλή εγκληματικότητα της Σιγκαπούρης.

Η πιο εκτεταμένη τυχαιοποιημένη δοκιμή ήρθε από την ομάδα της Simone Kühn στη Γερμανία (Molecular Psychiatry, 2019). Από 90 ενήλικες μη παίκτες, 77 ολοκλήρωσαν δίμηνη παρέμβαση: 25 έπαιξαν Grand Theft Auto V, 24 το μη βίαιο The Sims 3 και 28 καθόλου, περίπου 30 λεπτά ημερησίως. Οι συμμετέχοντες αξιολογήθηκαν πριν, τουλάχιστον μία ημέρα μετά το τέλος, και ξανά δύο μήνες αργότερα, σε 52 μεταβλητές (επιθετικότητα, εχθρική σκέψη, ενσυναίσθηση, παρορμητικότητα, σεξιστικές στάσεις, ψυχική υγεία, γνωστικός έλεγχος). Σε 208 στατιστικές συγκρίσεις, μόλις οκτώ πέρασαν το συμβατικό κατώφλι πριν από διορθώσεις —λιγότερες από τα περίπου 10 ψευδώς θετικά που αναμένονται τυχαία— και μόνο τρεις είχαν κατεύθυνση βλάβης. Καμία δεν διατηρήθηκε μετά τις διορθώσεις για πολλαπλές δοκιμές. Η Bayesian ανάλυση παρείχε επιπλέον ένδειξη υπέρ της απουσίας επιζήμιας επίδρασης από το GTA V.

Παρά την εικόνα αυτή, η ανησυχία για «απευαισθητοποίηση» παραμένει. Σε κλινική ανασκόπηση του 2015 (Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America), η Jeanne Funk Brockmyer, βάσει ερωτηματολογίων, συμπεριφορικών και φυσιολογικών δεδομένων, κατέληξε ότι η έκθεση σε βίαια παιχνίδια αυξάνει τον σχετικό κίνδυνο απευαισθητοποίησης στη βία, κάτι που μπορεί να ενισχύει την επιθετικότητα και να μειώνει την προκοινωνική συμπεριφορά. Τόνισε όμως ότι παράγοντες όπως η γονική επίβλεψη, οι συζητήσεις για τη διάκριση φανταστικού–πραγματικού και η επίλυση διαφορών χωρίς βία στο σπίτι λειτουργούν προστατευτικά.

Για να εξεταστεί αιτιακά η ενσυναίσθηση, μελέτες fMRI στράφηκαν σε longitudinal σχέδια. Σε εργασία του 2018 (Neurosignals) από την ομάδα της Kühn, στο πλαίσιο της δίμηνης δοκιμής, οι συμμετέχοντες είδαν εικόνες και σκίτσα χεριών σε ασφαλείς ή επώδυνες αλληλεπιδράσεις με εργαλεία. Στην έναρξη, οι επώδυνες σκηνές ενεργοποίησαν το γνωστό δίκτυο ενσυναίσθησης για πόνο (πρόσθια νήσος και πρόσθιος προσαγωγιαίος φλοιός). Μετά από δύο μήνες GTA V και ξανά δύο μήνες αργότερα, δεν βρέθηκαν ενδείξεις μείωσης της δραστηριότητας σε αυτές τις περιοχές σε σύγκριση με τις ομάδες ελέγχου.

Για ακόμα αυστηρότερο έλεγχο, οι Lukas Leopold Lengersdorff και Claus Lamm (Πανεπιστήμιο Βιέννης) δημοσίευσαν το 2023 (eLife) πείραμα όπου 89 νεαροί άνδρες χωρίς πρόσφατη εμπειρία βίαιων παιχνιδιών έπαιξαν στο εργαστήριο επτά συνεδρίες μίας ώρας: οι μισοί ένα τροποποιημένο GTA V με πόντους για όσο το δυνατόν περισσότερους φόνους (μέσος όρος 2.845), οι άλλοι το ίδιο παιχνίδι χωρίς καθόλου βία, με πόντους για φωτογράφιση χαρακτήρων (μέσος όρος 3.055 φωτογραφίες). Πριν και τουλάχιστον 24 ώρες μετά, υποβλήθηκαν σε fMRI ενώ έβλεπαν έναν υποτιθέμενο εθελοντή να δέχεται επώδυνα ή μη επώδυνα ηλεκτροσόκ, καθώς και πραγματικές και «in-game» βίαιες εικόνες. Με Bayesian αναλύσεις, οι συγγραφείς βρήκαν ουσιαστικές ενδείξεις υπέρ της απουσίας απευαισθητοποίησης σε συμπεριφορικές αξιολογήσεις ενσυναίσθησης και συναισθηματικής δυσφορίας, και ασθενείς έως μέτριες ενδείξεις για μη μεταβολή σε περιοχές του εγκεφάλου σχετιζόμενες με την ενσυναίσθηση ή την αμυγδαλή. Σε σχόλιο του 2024 (eLife), οι Nicolas Roy και Michel-Pierre Coll υπογράμμισαν ότι ο σχεδιασμός ξεπέρασε γνωστές αδυναμίες, με τους ίδιους τους ερευνητές να επισημαίνουν όρια όπως η χαμηλή αξιοπιστία μετρήσεων μεταξύ συνεδριών και η πιθανότητα διαφορετικών αντιδράσεων σε παιδιά, ευάλωτους ή βαρείς παίκτες.

Συνολικά, τα ευρήματα δεν κινούνται όλα προς την ίδια κατεύθυνση: ο βραχυπρόθεσμος θυμός εμφανίζεται πιο εύκολα, ενώ οι αυστηρές, μακροπρόθεσμες μετρήσεις σε ενηλίκους δεν τεκμηριώνουν διαρκή αύξηση επιθετικότητας ή μείωση ενσυναίσθησης. Η συζήτηση παραμένει ζωντανή, με τα μεθοδολογικά όρια και τις ιδιαίτερες ομάδες πληθυσμού να καθορίζουν το πλαίσιο των συμπερασμάτων.

Πηγή: share.google.

Το κείμενο δημιουργήθηκε από GPT 5.0. Δείτε τα AI Editorial Guidelines.

Περισσότερα από Digital World

Όλα →