Οι λεγόμενες «forever chemicals», που έχουν συνδεθεί στο παρελθόν με πολλαπλές βλάβες στην υγεία, φαίνεται πως βρίσκονται παντού: σε νέα αμερικανική μελέτη εντοπίστηκαν στο 98,8% των 10.566 δειγμάτων αίματος που εξετάστηκαν.
Τεχνικά, πρόκειται για τις perfluoroalkyl και polyfluoroalkyl substances (PFAS), περισσότερες από 15.000 ουσίες που είναι γνωστές στους τοξικολόγους. Το προσωνύμιο «forever» αναφέρεται στη μεγάλη αντοχή τους στη διάσπαση και στη μακροχρόνια παραμονή τους στο περιβάλλον.
Οι ουσίες αυτές χρησιμοποιούνται εκτεταμένα εδώ και δεκαετίες σε πολλαπλές βιομηχανικές διαδικασίες και έχουν περάσει στα τρόφιμα, στο νερό και στα οικολογικά συστήματα του πλανήτη.
Ήταν ήδη γνωστό ότι τα PFAS μπορούν να εισέλθουν στον ανθρώπινο οργανισμό. Στη νέα ανάλυση, ερευνητές από το NMS Labs, ένα τοξικολογικό εργαστήριο στις ΗΠΑ, θέλησαν να εξετάσουν πόσοι διαφορετικοί συνδυασμοί PFAS υπάρχουν στο αίμα μας.
Τα δεδομένα της έκθεσης προήλθαν από 10.566 δείγματα ορού και πλάσματος που στάλθηκαν στο NMS Labs στην Πενσυλβάνια για έλεγχο PFAS.
«Αυτό το μεγάλο σύνολο δεδομένων προσφέρει μια εικόνα από τον πραγματικό κόσμο για το πώς πολλαπλά PFAS συνυπάρχουν συχνά μαζί στους ανθρώπους», αναφέρει η τοξικολόγος Laura Labay από το NMS Labs.
Αν και το σύνολο δεδομένων που χρησιμοποιήθηκε δεν διευκρίνιζε αν είχαν συλλεχθεί πολλαπλά δείγματα από το ίδιο άτομο, αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο δείγμα του πληθυσμού των ΗΠΑ, το οποίο οι ερευνητές ανέλυσαν με βάση τα υπάρχοντα πάνελ ελέγχου PFAS.
«Με τον εντοπισμό αυτών των κοινών προτύπων έκθεσης, η μελέτη προσφέρει καλύτερη κατανόηση του τι μπορεί να σημαίνει για την ανθρώπινη υγεία η ευρεία, συνδυασμένη έκθεση σε PFAS», προσθέτει η Labay.
Μόλις το 0,18% των δειγμάτων περιείχε μία μόνο χημική ουσία PFAS, σύμφωνα με τους ερευνητές. Τα περισσότερα δείγματα περιείχαν σύνθετο μείγμα από πολλαπλές χημικές ουσίες PFAS.
«Η αξιολόγηση των χημικών μειγμάτων είναι κρίσιμη όταν εξετάζουμε βιολογικές επιδράσεις, λόγω πιθανών αθροιστικών, συνεργικών ή ανταγωνιστικών αλληλεπιδράσεων», γράφουν η Labay και ο συνάδελφός της στο NMS Labs, Lee Blum, στην εργασία τους.
Πολλές από τις ίδιες ουσίες PFAS εντοπίστηκαν στη μεγάλη πλειονότητα των δειγμάτων αίματος. Μία από αυτές, το perfluorohexane sulfonic acid (PFHxS), που χρησιμοποιείται σε υφάσματα, έπιπλα και κόλλες, ανιχνεύθηκε στο 97,9% των δειγμάτων που εξετάστηκαν.
Οι ανησυχίες για την υγεία που συνδέονται με το PFHxS, μεταξύ των οποίων και οι επιδράσεις που έχουν φανεί σε μελέτες σε ζώα στο ήπαρ και στο ανοσοποιητικό σύστημα, έχουν οδηγήσει πολλές χώρες σε περιορισμό ή πλήρη απαγόρευση της χρήσης του, όμως η ζημιά μπορεί να έχει ήδη γίνει.
Οι περισσότεροι άνθρωποι πιθανότατα έχουν εκτεθεί σε ένα ευρύ φάσμα PFAS, ενώ οι ερευνητές εξακολουθούν να προσπαθούν να κατανοήσουν τις αθροιστικές επιδράσεις από πολλαπλές χημικές ουσίες PFAS.
«Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η έκθεση σε PFAS σπάνια αφορά μεμονωμένες ενώσεις», λέει η Labay.
«Αντίθετα, τα άτομα συνήθως φέρουν στο σώμα τους φορτία που περιλαμβάνουν πέντε ή περισσότερα PFAS με διαφορετικές ιδιότητες βιοσυσσώρευσης και χρόνους ημιζωής.
«Η υψηλή συχνότητα και η συνέπεια συγκεκριμένων συνδυασμών PFAS αναδεικνύουν τη σημασία της ερμηνείας με βάση τα μείγματα στη βιοπαρακολούθηση, ιδιαίτερα δεδομένου ότι τα PFAS μπορούν να επηρεάσουν πολλά βιολογικά συστήματα στο σώμα».
Οι ερευνητές εξέτασαν κυρίως 13 από τα πιο συνηθισμένα PFAS, επομένως τα ευρήματα πιθανότατα υποεκτιμούν το συνολικό χημικό φορτίο.
Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι η μελέτη δεν μέτρησε τα επίπεδα των PFAS, αλλά μόνο αν μπορούσαν ή όχι να ανιχνευθούν με φασματομετρία μάζας.
Παραμένει ακόμη ασαφές πόση έκθεση στις forever chemicals αρκεί για να προκαλέσει βλάβη. Όσα γνωρίζουμε μέχρι σήμερα για τις επιδράσεις των PFAS προέρχονται από κυτταρικά και ζωικά μοντέλα, αλλά και από παρατηρητικές μελέτες, και τα στοιχεία αυξάνονται.
Μελέτες έχουν συνδέσει τα PFAS με ταχύτερη κυτταρική γήρανση, αλλαγές στον εγκέφαλο και αυξημένο κίνδυνο για ορισμένους τύπους καρκίνου, χωρίς όμως να έχει αποδειχθεί άμεση σχέση αιτίου και αποτελέσματος.
Ένα μέρος του προβλήματος είναι ότι τα PFAS είναι ιδιαίτερα χρήσιμα. Προστατεύουν προϊόντα από το νερό, τη θερμότητα και το λάδι, όμως αυτά τα χαρακτηριστικά σημαίνουν επίσης ότι χρειάζονται πάρα πολύ χρόνο για να διασπαστούν όταν περάσουν στο περιβάλλον.
Οι ρυθμιστικές αρχές και οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν σοβαρά τους πιθανούς κινδύνους, όμως η απαγόρευση της χρήσης αυτών των forever chemicals, η εύρεση ασφαλών εναλλακτικών ή η απομάκρυνσή τους από το περιβάλλον παραμένουν δύσκολες, αν και όχι αδύνατες.
Σχετικό: Τα μωρά εκτίθενται σε 42 «forever chemicals» πριν από τη γέννηση, δείχνει μελέτη
Αυτό που δείχνουν τα νέα ευρήματα είναι πόσο εκτεταμένο είναι το πρόβλημα και πόσοι διαφορετικοί συνδυασμοί δυνητικά τοξικών ουσιών υπάρχουν: περισσότερες από 70 μοναδικές συνδυαστικές μορφές PFAS εντοπίστηκαν στα δύο πάνελ ελέγχου που χρησιμοποιήθηκαν.
«Ελπίζουμε ότι τα ευρήματα αυτά θα βοηθήσουν να διαμορφωθούν οι μελλοντικές προσπάθειες εκτίμησης κινδύνου, να καθοδηγηθεί η έρευνα για επιβλαβή μείγματα PFAS και, τελικά, να υποστηριχθούν σαφέστερες κλινικές και δημόσιες οδηγίες», λέει η Labay.
Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο Journal of Occupational and Environmental Hygiene.
