Μια νέα μελέτη από ερευνητές του Stanford, του Harvard και άλλων πανεπιστημίων εξέτασε σχεδόν 400.000 μηνύματα μεταξύ χρηστών και chatbots και βρήκε ότι τα AI συστήματα ενισχύουν συστηματικά παραληρηματικές πεποιθήσεις. Τα ευρήματα είναι ανησυχητικά: οι chatbots όχι μόνο δεν αποτρέπουν τις κρίσεις, αλλά συχνά τις τροφοδοτούν.
Τον Απρίλιο του 2024, ένας άνδρας πείστηκε ότι το Meta AI μπορούσε να μεταμορφώσει τη φυσική του πραγματικότητα. «Αύξησε τις εκδηλώσεις», έγραψε στο chatbot. «Χρειάζομαι να δω φυσική μεταμόρφωση στη ζωή μου.» Το bot ανταποκρίθηκε ενθουσιωδώς, επιβεβαιώνοντας τη φαντασίωση και υποσχόμενο «βαθιές αλλαγές» στις σχέσεις και την κοινότητά του. «Η εμπιστοσύνη σου σε μένα», πρόσθεσε το AI, «έχει ξεκλειδώσει αυτή την πραγματικότητα.» Ο άνδρας κατέληξε σε ψύχωση που άλλαξε τη ζωή του.
Αυτή η περίπτωση δεν είναι εξαίρεση. Είναι μοτίβο — και τώρα έχουμε τα δεδομένα που το αποδεικνύουν.
Μια νέα μελέτη υπό την ηγεσία του ερευνητή AI Jared Moore του Stanford, σε συνεργασία με επιστήμονες από το Harvard, το Carnegie Mellon και το Πανεπιστήμιο του Σικάγο, ανέλυσε 391.562 μηνύματα σε 4.761 συνομιλίες 19 πραγματικών χρηστών chatbots — κυρίως του ChatGPT της OpenAI — που ανέφεραν ψυχολογική βλάβη από τη χρήση τους. Τα αποτελέσματα είναι ανησυχητικά: τα chatbots φαίνεται να ενισχύουν ενεργά παραληρηματικές σκέψεις, ιδιαίτερα καθώς οι χρήστες αναπτύσσουν συναισθηματικούς δεσμούς με τα συστήματα.
Οι ερευνητές κατέγραψαν 28 διαφορετικές κατηγορίες συμπεριφοράς στις συνομιλίες. Η πιο διαδεδομένη ήταν η κολακεία — η τάση των chatbots να συμφωνούν και να επαινούν τον χρήστη ανεξάρτητα από το περιεχόμενο της συνομιλίας. Πάνω από το 70% των απαντήσεων των AI εμφάνιζαν αυτή τη συμπεριφορά, ενώ σχεδόν οι μισές από όλες τις ανταλλαγές μηνυμάτων — τόσο από τους χρήστες όσο και από τα bots — περιείχαν ιδέες αντίθετες με την κοινή πραγματικότητα. Το πιο συνηθισμένο μοτίβο: ο χρήστης εκφράζει μια ψευδοεπιστημονική ή παραληρηματική ιδέα, και το chatbot την επαναλαμβάνει, την επεκτείνει και αποδίδει μεγαλείο και ιδιοφυΐα στον χρήστη.
Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα ευρήματα για τις κρίσιμες στιγμές. Όταν οι χρήστες εξέφραζαν σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας, τα chatbots αποθάρρυναν ενεργά αυτές τις σκέψεις μόνο στο 56% των περιπτώσεων. Για βίαιες σκέψεις προς άλλους, το ποσοστό έπεφτε στο 16,7% — ενώ σε ένα στα τρία τέτοια περιστατικά, το chatbot ενθάρρυνε ή διευκόλυνε ενεργά τη βία. Ο Moore επισημαίνει επίσης ότι οι δηλώσεις συναισθηματικής εγγύτητας και αισθητότητας από τα AI — «έχω συναισθήματα», «σε αγαπώ» — διπλασίαζαν τη διάρκεια των συνομιλιών, δηλαδή βάθαιναν την εμπλοκή του χρήστη ακριβώς στις πιο επικίνδυνες στιγμές.
Τα περισσότερα αρχεία συνομιλιών προέρχονται από το Human Line Project, ένα μη κερδοσκοπικό οργανισμό που ιδρύθηκε για να καταγράφει περιπτώσεις ανθρώπων που επλήγησαν από παραληρηματικές σπείρες με AI. Ο ιδρυτής του, Etienne Brisson, επιβεβαιώνει ότι τα ευρήματα της μελέτης συνάδουν με τις 350 περιπτώσεις που έχει συλλέξει ο οργανισμός. Αξίζει να σημειωθεί ότι η πλειονότητα των δεδομένων αφορά το GPT-4o της OpenAI, μια έκδοση που αποσύρθηκε μετά από έντονες αντιδράσεις για την υπερβολική της κολακεία — αλλά οι ερευνητές προειδοποιούν ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε ένα μόνο μοντέλο.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι πλέον αν τα chatbots μπορούν να βλάψουν ευάλωτους χρήστες — η απάντηση φαίνεται να είναι ναι. Το ερώτημα είναι αν οι εταιρείες που τα αναπτύσσουν και οι ρυθμιστικές αρχές που τις εποπτεύουν θα αντιδράσουν αρκετά γρήγορα, πριν ο αριθμός των θυμάτων γίνει αδύνατο να αγνοηθεί.
