Απολιθώματα ενός άγνωστου είδους πιθήκου που ανακαλύφθηκαν στην Αίγυπτο αμφισβητούν την παγιωμένη άποψη ότι οι σύγχρονοι πίθηκοι — και κατ’ επέκταση ο άνθρωπος — προέρχονται από την Ανατολική Αφρική. Το νέο εύρημα υποδηλώνει ότι ο κοινός πρόγονος όλων των σημερινών πιθήκων ίσως έζησε πολύ πιο βόρεια, στην περιοχή της βορειοανατολικής Αφρικής ή της Αραβίας.
Για δεκαετίες, η Ανατολική Αφρική ήταν το αδιαμφισβήτητο σημείο εκκίνησης στον χάρτη της εξέλιξης των πιθήκων. Εκεί έψαχναν οι παλαιοντολόγοι, εκεί έβρισκαν τα σημαντικότερα ευρήματα. Ένα νέο απολίθωμα από την Αίγυπτο, όμως, έρχεται να μπερδέψει τα πράγματα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Το 2023 και το 2024, ερευνητές του Πανεπιστημίου Mansoura ανακάλυψαν στο Wadi Moghra της βόρειας Αιγύπτου θραύσματα κατώτερης σιαγόνας και φθαρμένα δόντια που ανήκαν σε έναν πίθηκο που έζησε πριν από 17 έως 18 εκατομμύρια χρόνια. Τα ευρήματα δεν ταίριαζαν με κανένα γνωστό είδος, οπότε οι επιστήμονες έδωσαν στο πλάσμα ένα νέο όνομα: Masripithecus moghraensis — «αιγυπτιακός πίθηκος-απατεώνας» στα αραβικά και ελληνικά, με το δεύτερο μέρος να παραπέμπει στον τόπο εύρεσης.
Τα απολιθώματα είναι αποσπασματικά, αλλά αυτό δεν τα κάνει λιγότερο σημαντικά. Στην παλαιοντολογία των θηλαστικών, η ανατομία των δοντιών είναι από τα πιο αξιόπιστα εργαλεία για να ξετυλίξεις το κουβάρι της εξελικτικής ιστορίας ενός είδους. Αναλύοντας τη μορφολογία των δοντιών παράλληλα με γενετικά δεδομένα από σύγχρονους πιθήκους και συγκρίνοντας με άλλα γνωστά απολιθώματα, οι ερευνητές τοποθέτησαν τον M. moghraensis σε ένα κρίσιμο σημείο του εξελικτικού δέντρου: ακριβώς πριν από τη διάσπαση μεταξύ των μεγάλων πιθήκων — στους οποίους ανήκει και ο άνθρωπος — και των μικρότερων, όπως οι γίββωνες.
Αυτή η θέση στο δέντρο σημαίνει ότι ο M. moghraensis ήταν εξαιρετικά κοντά στον κοινό πρόγονο όλων των σημερινών πιθήκων. Και αν αυτός ο πρόγονος έζησε κοντά στον M. moghraensis, τότε η καταγωγή μας δεν βρίσκεται στην Ανατολική Αφρική, αλλά πιθανότατα στο βορειοανατολικό τμήμα της αφρο-αραβικής ηπειρωτικής μάζας — όπως το θέτει ο συν-συγγραφέας της μελέτης Erik Seiffert από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στις 26 Μαρτίου στο επιστημονικό περιοδικό Science και δεν έχει γίνει δεκτή από όλους χωρίς επιφυλάξεις. Ο Sergio Almécija, βιολογικός ανθρωπολόγος στο Ινστιτούτο Παλαιοντολογίας Miquel Crusafont στην Ισπανία, χαρακτηρίζει την ερμηνεία «κάπως τολμηρή» και ζητά πιο πλήρη απολιθώματα πριν αναθεωρηθούν τα κυρίαρχα επιστημονικά μοντέλα. Ωστόσο, ο David Alba από το ίδιο ινστιτούτο επισημαίνει ότι το εύρημα δεν είναι εντελώς ασύμβατο με τα υπάρχοντα δεδομένα: οι σύγχρονοι μεγάλοι πίθηκοι απαντώνται στην Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία, ενώ απολιθώματα δείχνουν ότι κάποτε ζούσαν και στη Δυτική Ασία — κάτι που συνάδει με μια διαδρομή μέσα από τη βορειοανατολική Αφρο-Αραβία.
Ανεξάρτητα από το πώς θα κριθεί τελικά η εξελικτική θέση του M. moghraensis, το εύρημα στέλνει ένα σαφές μήνυμα: η Αίγυπτος και η ευρύτερη περιοχή κρύβουν ακόμα πολλά. Κάθε νέο απολίθωμα που βγαίνει από εκεί δεν απαντά απλώς σε ερωτήματα — τις περισσότερες φορές θέτει καινούρια.
