Ένα πρόσφατα ανακαλυφθέν, ημιυδρόβιο θηλαστικό που έζησε δίπλα στους δεινόσαυρους είχε τη λεπτή, υδροδυναμική μορφή ενός υδρόβιου τρωκτικού, πόδια σχεδόν ίδια με του πλατύποδα και δόντια που αναπτύσσονταν όπως σε ερπετό.
Οι ερευνητές που μελέτησαν το σχεδόν πλήρες απολίθωμα ηλικίας 120 εκατομμυρίων ετών, το οποίο ονόμασαν Dongoconodon platycauda, λένε ότι η διαφορετική ανατομία του προσφέρει ένα παράθυρο στην πρώιμη εξέλιξη των θηλαστικών.
Το D. platycauda βρέθηκε το 2018 στο Liaoning της Κίνας. Ο Shundong Bi από το Πανεπιστήμιο Yunnan στην Κίνα και οι συνεργάτες του μελέτησαν το απολίθωμα, αφότου ο συλλέκτης που το είχε εντοπίσει το μετέφερε στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Μογγολίας. Όταν ζούσε, το θηλαστικό εκτιμάται ότι ζύγιζε έως 190 γραμμάρια και είχε μήκος περίπου 40 εκατοστά.
Σε γενικές γραμμές, μπορεί να έμοιαζε με μικρό θηλαστικό του νερού, γνωστό και ως κοϊπού ή nutria (Myocastor coypus), λένε οι ερευνητές. Όπως αυτό το σύγχρονο υδρόβιο θηλαστικό, το D. platycauda είχε λεπτό σώμα και επίπεδη ουρά προσαρμοσμένη για κολύμπι.
Το D. platycauda είχε επίσης φαρδιά χέρια και πόδια «εντυπωσιακά όμοια» με αυτά του σύγχρονου πλατύποδα (Ornithorhynchus anatinus), λέει ο Bi. Επιπλέον, αρκετά από τα οστά των δαχτύλων των χεριών και των ποδιών διατηρούν ειδικές προεξοχές, που δείχνουν ότι τα δάχτυλα υποστήριζαν εκτεταμένες μεμβράνες.
Θα ήταν δυνατό κολυμβητή, λέει ο Bi.
«Τα φαρδιά, με μεμβράνες μπροστινά πόδια παρήγαν μεγάλο μέρος της προωθητικής δύναμης, ενώ η επίπεδη, λεπταίνει ουρά λειτουργούσε κυρίως ως πηδάλιο για κατεύθυνση και σταθερότητα», λέει.
Αυτό που κάνει το αρχαίο θηλαστικό ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι τα δόντια του. Για περισσότερο από έναν αιώνα, λέει, τα εγχειρίδια βιολογίας αναφέρουν ότι τα θηλαστικά αντικαθιστούν κάποια ή όλα τα δόντια τους μόνο μία φορά στη διάρκεια της ζωής τους — μια κατάσταση που ονομάζεται διφυοδοντία.
«Το Dongoconodon αμφισβητεί αυτή τη μακροχρόνια άποψη», λέει ο Bi.
Το απολίθωμα διατηρεί στοιχεία ότι οι κοπτήρες, οι κυνόδοντες, τα προγομφιοειδή δόντια και ακόμη και τα γομφιοειδή δόντια αντικαθίστανταν πολλές φορές στη διάρκεια της ζωής του ζώου — μια κατάσταση που ονομάζεται πολυφυοδοντία.
«Είναι το μόνο γνωστό θηλαστικό που εμφανίζει πολυφυοδοντία και στις τέσσερις κατηγορίες δοντιών, ένα πρότυπο που προηγουμένως συνδεόταν με τα ερπετά και όχι με τα θηλαστικά», λέει.
Το δείγμα διατηρεί επίσης αυτό που οι ερευνητές περιγράφουν ως μία από τις πιο πλήρεις σωζόμενες περιοχές μέσου αυτιού που είναι γνωστές από θηλαστικό της Πρώιμης Κρητιδικής περιόδου. Σε αυτήν περιλαμβάνεται η χόνδρινη δομή του Meckel, ένα παροδικό εμβρυϊκό στοιχείο που συνδέει προσωρινά το αναπτυσσόμενο μέσο αυτί με την κάτω γνάθο σε όλα τα θηλαστικά.
Το D. platycauda διατηρεί ένα ενδιάμεσο στάδιο, στο οποίο ο χόνδρος του Meckel διατηρούσε μόνο ελαφρά επαφή με τη γνάθο, παραμένοντας όμως συνδεδεμένος με τα μικρά οστά του αυτιού.
«Η ανακάλυψη αλλάζει την εικόνα μας για την πρώιμη εξέλιξη των θηλαστικών», λέει ο Bi.
Αντί οι αλλαγές στα δόντια και στα οστά του αυτιού να εξελίσσονται μαζί ως ένα στενά συνδεδεμένο σύνολο χαρακτηριστικών, λέει, αυτά τα βασικά γνωρίσματα των θηλαστικών εξελίχθηκαν ανεξάρτητα, δημιουργώντας μια εντυπωσιακή ποικιλία εξελικτικών “πειραμάτων” στην εποχή των δεινοσαύρων.
«Η ανακάλυψή μας δείχνει ότι η πρώιμη εξέλιξη των θηλαστικών ήταν πολύ πιο ευέλικτη απ’ όσο υπονοεί η παραδοσιακή εικόνα των σχολικών εγχειριδίων», λέει.
Ο Mike Benton από το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ στη Βρετανία λέει ότι η ομάδα τεκμηριώνει πειστικά τουλάχιστον τρεις σειρές δοντιών και μια ενδιάμεση ανατομία του αυτιού.
«Πρόκειται για ένα ενδιαφέρον, σχετικά όψιμο θηλαστικό που για κάποιον λόγο έχει διατηρήσει περισσότερο από πολλά άλλα μεσοζωικά θηλαστικά ίχνη της ερπετοειδούς καταγωγής του, παρότι αυτά τα δύο μεταβατικά στάδια φαίνεται να είχαν ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του Τριαδικού [περίπου 201 εκατομμύρια χρόνια πριν]», λέει ο Benton.
Nature Communications DOI: 10.1038/s41467-026-77339-w
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
