Κάθε μεγάλος γαλαξίας που έχουν παρατηρήσει οι αστρονόμοι φαίνεται να έχει στο κέντρο του μια υπερμεγέθη μαύρη τρύπα. Κάποιοι, όμως, εκτιμάται ότι διαθέτουν και λεγόμενες περιπλανώμενες υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες πιο κοντά στην περιφέρεια τους. Ερευνητές εντόπισαν τώρα το πιο ακραίο παράδειγμα που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα.
Όπως υποδηλώνει και το όνομά τους, οι μαύρες τρύπες δεν εκπέμπουν φως. Έτσι, ο Robert Stein από το University of Maryland και η ομάδα του εντόπισαν αυτή τη συγκεκριμένη μόνο τη στιγμή που κατάπιε ένα άστρο, σε αυτό που είναι γνωστό ως tidal disruption event, ή TDE. Ένας αλγόριθμος μηχανικής μάθησης αναγνώρισε τη λάμψη ως πιθανό TDE στα δεδομένα του Zwicky Transient Facility (ZTF) στην Καλιφόρνια και οι ερευνητές πραγματοποίησαν συμπληρωματικές παρατηρήσεις με αρκετά ακόμη τηλεσκόπια για να το επιβεβαιώσουν.
Το TDE αυτό, με την ονομασία TDE 2025abcr, βρίσκεται πιο μακριά από το κέντρο του γαλαξία-ξενιστή του από κάθε άλλο που έχουμε δει. «Έχουμε μερικά παραδείγματα tidal disruption event που είναι πολύ κοντά στο κέντρο ενός γαλαξία αλλά λίγο μετατοπισμένα, και μετά έχουμε παραδείγματα όπου υπάρχει ένας μεγάλος γαλαξίας και ένας μικρός νάνος γαλαξίας που συγχωνεύεται μαζί του, και αυτός ο νάνος γαλαξίας έχει ένα TDE. Αυτό εδώ είναι απλώς ένα κενό σημείο στον ουρανό, απ’ όσο μπορούμε να πούμε», λέει ο Stein. Βρίσκεται σε απόσταση μεγαλύτερη από 30.000 έτη φωτός από το κέντρο του γαλαξία του. Για σύγκριση, το ηλιακό μας σύστημα απέχει περίπου 26.000 έτη φωτός από το κέντρο του Γαλαξία.
Τώρα γνωρίζουμε πώς μια μαύρη τρύπα μπορεί να εκτιναχθεί σε όλο το σύμπαν
Οι περιπλανώμενες υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες συνήθως ξεκινούν το ταξίδι τους μακριά από το κέντρο ενός γαλαξία εξαιτίας μιας συγχώνευσης: δύο γαλαξίες συγκρούονται και μία από τις κεντρικές μαύρες τρύπες τους εκτινάσσεται μακριά. Η εύρεσή τους μπορεί να μας δώσει στοιχεία για την ιστορία και την ανάπτυξη των γαλαξιών τους. «Το συναρπαστικό σε αυτό το αποτέλεσμα είναι ότι πιστεύουμε πως είναι η κορυφή του παγόβουνου», λέει ο Stein. «Αν μπορέσουμε να καταλάβουμε πόσες περιπλανώμενες υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες υπάρχουν, τότε αυτό μπορεί να μας δείξει πόσες συγχωνεύσεις έχει περάσει ο γαλαξίας και πώς εξελίχθηκε με τον χρόνο».
Η σκοτεινή φύση των μαύρων τρυπών σημαίνει ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστούν. Αυτό γίνεται κυρίως μέσω προγραμμάτων όπως το ZTF, που παρακολουθούν ολόκληρο τον ουρανό για λάμψεις φωτός. Το πιο πρόσφατο από αυτά τα προγράμματα, το Legacy Survey of Space and Time (LSST) στο Vera Rubin Observatory στη Χιλή, μόλις ξεκίνησε και αναμένεται να εντοπίσει εκατοντάδες ακόμη τα επόμενα χρόνια, λέει ο Stein.
Προς το παρόν, υπάρχει όριο στο πόσα μπορούμε να μάθουμε για τη συγκεκριμένη μαύρη τρύπα και το περιβάλλον της. Το φως από το άστρο που καταβροχθίζεται είναι ακόμη πολύ έντονο για να φανεί οτιδήποτε άλλο γύρω του. «Ορισμένα TDEs μπορεί να διαρκέσουν χρόνια και χρόνια, οπότε ίσως χρειαστεί να περιμένουμε πολύ για να αποκαλύψουμε τι πραγματικά συμβαίνει εδώ», λέει ο Stein.
Το πιθανότερο είναι ότι υπάρχει ένα μικρό σμήνος άστρων, βαρυτικά δεμένο με τη μαύρη τρύπα, και ένα από αυτά προκάλεσε το TDE καθώς έπεσε μέσα της, αλλά αυτό δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί μέχρι να πέσει η λάμψη. Τουλάχιστον δεν χρειάζεται να ανησυχούμε για μαύρες τρύπες που παραμονεύουν κοντά στη Γη, γιατί ο Ήλιος δεν βρίσκεται σε τέτοιο σμήνος, λέει ο Stein: «Νομίζω ότι είναι πάρα, πάρα πολύ απίθανο να συμβεί αυτό στο δικό μας άστρο».
The Astrophysical Journal Letters DOI: 10.3847/2041-8213/ae77f3
