Το αρχαιότερο γνωστό σωζόμενο γραπτό απόσπασμα της Οδύσσειας επέστρεψε στη δημόσια θέα στο Metropolitan Museum of Art της Νέας Υόρκης και εκτίθεται στην Gallery 162, μετά από περίοδο εκτός προβολής. Η συγκυρία είναι εύστοχη: η κινηματογραφική διασκευή του έπους από τον Κρίστοφερ Νόλαν κυκλοφόρησε το καλοκαίρι, επαναφέροντας την ιστορία του Οδυσσέα στο επίκεντρο, και το Met αξιοποιεί την ευκαιρία για να αναδείξει τόσο το απόσπασμα όσο και έξι ακόμη αντικείμενα της συλλογής του που συνδέονται με το ποίημα.
Το εύρημα χρονολογείται περίπου στο 285–250 π.Χ., την Πτολεμαϊκή περίοδο στην Αίγυπτο. Είναι γραμμένο με μελάνι από αιθάλη λύχνου και νερό, με γραφίδα πάνω σε πάπυρο, και αποτελεί το αρχαιότερο πτολεμαϊκό απόσπασμα της Οδύσσειας που έχει εντοπιστεί. Εκτίθεται έτσι ώστε να φαίνονται και οι δύο όψεις του και έχει ιδιαίτερη σημασία πέρα από την ηλικία του: περιλαμβάνει τρεις στίχους από τη ραψωδία 20 που δεν υπάρχουν στο πρότυπο κείμενο όπως σώζεται σήμερα. Οι πρόσθετοι στίχοι δεν είναι λάθη ή αλλοιώσεις, αλλά τεκμήριο ότι η Οδύσσεια, όπως και άλλα ομηρικά ποιήματα, κυκλοφορούσε σε πολλαπλές τοπικές εκδοχές στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, πριν οι λόγιοι της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας επιχειρήσουν, στις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ., να καθιερώσουν ένα οριστικό κείμενο.
Αυτός ο εκδοτικός εξορθολογισμός είναι μέρος αυτού που καθιστά τον πάπυρο πολύτιμο ιστορικό τεκμήριο. Τα ομηρικά έπη δεν ήταν αρχικά γραπτά έργα, αλλά προφορικές συνθέσεις που απήγγελλαν ραψωδοί, διαμορφώνοντας και στολίζοντας την αφήγηση κάθε φορά. Η μετάβαση από την προφορική στην γραπτή παράδοση ήταν σταδιακή και άνιση, με πόλεις και περιοχές να διατηρούν δικές τους παραλλαγές. Η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, που ιδρύθηκε από τους Πτολεμαίους ως η πρώτη δημόσια βιβλιοθήκη του είδους της, συνέλεξε αντίγραφα από τη Χίο, το Άργος, τη Σινώπη και αλλού, και ένα από τα πρώτα καθήκοντα των λογίων της ήταν να συνθέσουν μια ενιαία, αυθεντική έκδοση. Ο συγκεκριμένος πάπυρος προηγείται αυτής της τυποποίησης και διασώζει κάτι από όσα χάθηκαν στη διαδικασία της επιμέλειας.
Το απόσπασμα δωρίστηκε στο Met το 1909 από το Egypt Exploration Fund και έκτοτε ανήκει στη συλλογή του. Η επανέκθεσή του συνοδεύεται από την ευρύτερη πρόσκληση του μουσείου να αναζητηθεί η Οδύσσεια μέσα από τις υπόλοιπες συλλογές του. Έξι συναφή έργα παρουσιάζονται σε διάφορα σημεία του κτηρίου, ανάμεσά τους μια τερακότα, περ. 460–450 π.Χ., με την Αθηνά να παρεμβαίνει υπέρ του Οδυσσέα, ένας κρατήρας με τον Οδυσσέα να καταδιώκει τη θεά Κίρκη, μια τοιχογραφία με τον Πολύφημο και τη Γαλάτεια και ένας σκαραβαίος από καρνεόλη με τον Δούρειο Ίππο, περ. 500 π.Χ.
Μαζί, αυτά τα αντικείμενα παρακολουθούν πάνω από δυόμισι χιλιάδες χρόνια καλλιτεχνικών επιστροφών στην ίδια ιστορία, που γίνεται υλικό για αγγεία, γλυπτά κοσμήματα, αρχιτεκτονικό διάκοσμο και σήμερα μια τρίωρη παραγωγή του Χόλιγουντ. Το παπυρικό απόσπασμα στην Gallery 162 είναι το σημείο όπου η γραπτή εκδοχή αυτής της ιστορίας ξεκινά – ή, τουλάχιστον, όπου σώζεται.
Η ανεξάρτητη δημοσιογραφία για την τέχνη κρέμεται από μια κλωστή, κι εμείς είμαστε αποφασισμένοι να μην την αφήσουμε να χαθεί. Στα 18 χρόνια ύπαρξής μας, το Artlyst δεν χρηματοδοτήθηκε ποτέ από εταιρικά κεφάλαια ή ιδιωτικό πλούτο· οι μόνοι στους οποίους λογοδοτούμε είναι οι αναγνώστες μας. Αυτό κρατά τη δουλειά μας έντιμη, σκεπτικιστική και περίεργη. Αν εκτιμάτε την ενημέρωση που δεν διαμορφώνεται από εξωτερικές πιέσεις, εμπορικό θόρυβο, μονοπώλια οίκων δημοπρασιών ή τα συμφέροντα δισεκατομμυριούχων.
Η συνεισφορά σας —όποιου μεγέθους— μας βοηθά να δημοσιεύουμε ιστορίες που διερευνούν, αμφισβητούν, γιορτάζουν και, κάποιες φορές, ταρακουνούν το κατεστημένο. Υπερασπιζόμαστε τις φωνές των καλλιτεχνών, ενισχύουμε κινήματα που αλλιώς θα έμεναν θαμμένα και πιέζουμε για έναν πιο ανοιχτό, ενημερωμένο και προσβάσιμο κόσμο.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
