Όλο και περισσότεροι άνθρωποι τοποθετούν στοιχήματα για τα κρούσματα ιλαράς στις ΗΠΑ, μια τάση που μπορεί να βοηθήσει ερευνητές να μοντελοποιήσουν την εξάπλωση της νόσου.
Ο επίτροπος Υγείας της Πολιτείας της Νέας Υόρκης, James McDonald, μιλά πέρυσι στη Νέα Υόρκη για τα κρούσματα ιλαράς. Jim Franco/Albany Times Union via Getty Images
Οι παίκτες στοιχηματίζουν ολοένα και περισσότερο στον αριθμό των ανθρώπων που θα νοσήσουν από ιλαρά στις ΗΠΑ. Μόνο από τον Ιανουάριο, σχεδόν 9 εκατομμύρια δολάρια έχουν πονταριστεί σε μελλοντικά κρούσματα της νόσου στις αγορές πρόβλεψης Kalshi και Polymarket, και υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτές οι προβλέψεις είναι αρκετά ακριβείς ώστε να είναι χρήσιμες για τη μοντελοποίηση της εξάπλωσής της.
Οι αγορές πρόβλεψης λειτουργούν με την αγορά και πώληση μεριδίων που συνδέονται με ένα αποτέλεσμα. Κάθε αγορά θέτει ένα ερώτημα για μελλοντικά γεγονότα και δίνει τη δυνατότητα πονταρίσματος «ναι» ή «όχι», με το κόστος του στοιχήματος να καθορίζεται από τον τρόπο που έχουν ποντάρει οι υπόλοιποι.
Για παράδειγμα, αν το 86% των στοιχημάτων για ένα συγκεκριμένο μελλοντικό γεγονός είναι υπέρ του «ναι», το κόστος ενός μεριδίου «ναι» είναι 86 σεντς. Αν το γεγονός συμβεί, οι επιτυχόντες παίκτες λαμβάνουν 1 δολάριο για κάθε μερίδιο που αγόρασαν, ενώ όσοι χάνουν τα στοιχήματά τους καλύπτουν το κέρδος των νικητών.
Η ιδέα των αγορών πρόβλεψης γεννήθηκε μέσα από επιστημονική έρευνα. Το 1988, τρεις οικονομολόγοι στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα — οι Robert Forsythe, George Neumann και Forrest Nelson — αναζητούσαν έναν τρόπο να προβλέπουν τις ομοσπονδιακές εκλογές στις ΗΠΑ και ανέπτυξαν την ιδέα της δημιουργίας μιας αγοράς. Οι αγορές αυτές επέτρεπαν στους ερευνητές και στους φοιτητές τους να ποντάρουν μικρά ποσά προβλέποντας το αποτέλεσμα των εκλογών.
Οι προβλέψεις της αγοράς αποδείχθηκαν αρκετά ακριβείς και, το 2003, ο Philip Polgreen, ερευνητής λοιμωδών νοσημάτων επίσης στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα, ζήτησε από τους οικονομολόγους να εντάξουν και τις ασθένειες στην αγορά. Αυτές οι αγορές ήταν «στο πνεύμα της εκπαίδευσης και του δημόσιου οφέλους», λέει ο Polgreen.
Τα επιστημονικά τεκμηριωμένα βήματα που μπορούν να σας βοηθήσουν να κοιμάστε καλύτερα, να έχετε λιγότερο στρες, να τρώτε πιο σωστά και να γερνάτε καλύτερα.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, οι αγορές πρόβλεψης έχουν περάσει σε εμπορικό επίπεδο μέσω εταιρειών όπως η Kalshi και η Polymarket. Οι εταιρείες αυτές είναι νόμιμες στις Ηνωμένες Πολιτείες και ρυθμίζονται από την Commodity Futures Trading Commission, αλλά αντιμετωπίζουν αυξανόμενες αντιδράσεις από την ομοσπονδιακή και τις πολιτειακές αρχές.
Για παράδειγμα, οι αγορές πρόβλεψης έχουν δεχθεί πυρά επειδή προσφέρουν στοιχήματα για τους πολέμους στο Ιράν και στην Ουκρανία, κάτι που οι επικριτές θεωρούν ανήθικο. Έπειτα, τον Φεβρουάριο, ένας παίκτης με το ψευδώνυμο Magamyman κέρδισε 553.000 δολάρια στο Polymarket προβλέποντας σωστά πότε ο Ayatollah Ali Khamenei θα απομακρυνόταν από την εξουσία. Ο Khamenei σκοτώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 2026. Η σωστή πρόβλεψη έκανε ορισμένα μέλη του αμερικανικού Κογκρέσου να αναρωτηθούν αν άτομα με εσωτερική πληροφόρηση αξιοποιούσαν προς όφελός τους κρατικά μυστικά.
Ίσως επειδή τα κρούσματα και τα ξεσπάσματα ιλαράς έχουν αυξηθεί σε όλο το αμερικανικό έδαφος, υπάρχει πλέον και αγορά στοιχηματισμού για τη νόσο. Η ηθική διάσταση τέτοιων στοιχημάτων είναι ασαφής, όμως ίσως υπάρχει και ένα απρόσμενο θετικό στοιχείο. Ο Spencer J. Fox, από το Northern Arizona University, που κάνει προβλέψεις για την covid-19, τη γρίπη και τον αναπνευστικό ιό RSV, θεωρεί ότι οι αγορές πρόβλεψης για την ιλαρά μπορεί να αποδειχθούν πολλά υποσχόμενη πηγή δεδομένων.
Για παράδειγμα, τον Ιούνιο του 2025 οι αγορές πρόβλεψης προέβλεπαν ότι μέχρι το τέλος της χρονιάς θα υπήρχαν περίπου 2000 κρούσματα ιλαράς. Τελικά καταγράφηκαν 2288. «Έχω δει πολλές χειρότερες προβλέψεις από τα μοντέλα μας», λέει ο Fox.
Για την πρόβλεψη ασθενειών, οι επιδημιολόγοι χρησιμοποιούν πολλαπλές ροές δεδομένων, όπως τα ποσοστά εμβολιασμού, αλλά και γενετικά και κλιματικά στοιχεία. «Όλοι ψάχνουν ένα πλεονέκτημα για την πρόβλεψη των λοιμωδών νοσημάτων και είμαστε διαρκώς σε επιφυλακή για νέες ροές δεδομένων», λέει ο Fox, αν και η ιλαρά δεν είναι συνήθως μια ασθένεια που καλύπτεται από επιστημονικές προβλέψεις, επειδή πρόκειται για «πολύ στοχαστική» νόσο, όπως λέει.
Ο γνωσιακός επιστήμονας Emile Servan-Schreiber, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας αγορών πρόβλεψης Hypermind, πιστεύει ότι ξέρει γιατί οι προβλέψεις για την ιλαρά είναι τόσο ακριβείς. Λέει ότι αξιοποιούν τη «σοφία του πλήθους» και ότι «οι ερασιτέχνες… φέρνουν γνωσιακή ποικιλομορφία που αντικαθιστά αυτό που τους λείπει σε εξειδίκευση».
Ακόμη κι αν αυτό ισχύει, όμως, δεν σημαίνει ότι οι αγορές πρόβλεψης μπορούν απλώς να αντικαταστήσουν τα επιστημονικά μοντέλα των επιδημιολόγων, λέει ο Fox. Οι αγορές πρόβλεψης δεν ενσωματώνουν τόσες διαφορετικές προβλέψεις όσο τα επιστημονικά μοντέλα, ούτε προσφέρουν την ίδια λεπτομέρεια ως προς τα πιθανά μελλοντικά αποτελέσματα. «Θα έπρεπε να γίνονται χιλιάδες στοιχήματα την εβδομάδα για όλες τις διαφορετικές προβλέψεις που κάνουμε», λέει ο Fox.
Προσθέτει επίσης ότι μόνο οι ειδικοί μπορούν να προβλέψουν σπάνια γεγονότα. «Αν δεν επενδύσουμε τώρα στην τεχνογνωσία για την πρόβλεψη των λοιμωδών νοσημάτων, θα βρεθούμε απροετοίμαστοι για την επόμενη covid-19».
Η Kalshi και η Polymarket δεν απάντησαν στο αίτημα του New Scientist για σχόλιο.
Λάβετε κάθε εβδομάδα στο inbox σας μια δόση ανακάλυψης. Θα σας κρατάμε επίσης ενήμερους για εκδηλώσεις και ειδικές προσφορές του New Scientist.
