Στα νερά της Μεσογείου φαίνεται να εξελίσσεται μια πολιτισμική διαφοροποίηση.
Ανάμεσα στις ανατολικές και δυτικές κοινότητες φυσητήρων (Physeter macrocephalus) που ζουν στην περιοχή, οι επιστήμονες εντόπισαν καθαρές διαφορές στον τρόπο επικοινωνίας.
Οι φυσητήρες στα ανατολικά παράγουν πιο γρήγορα μοτίβα κλικ, τα λεγόμενα codas, σε σχέση με τον πιο αργό ρυθμό που ακούγεται στα δυτικά.
Σύμφωνα με την ομάδα της βιοακουστικολόγου Taylor Hersh από το University of Bristol και του θαλάσσιου βιολόγου Luke Rendell από το University of St Andrews, αυτή η διαφορά μπορεί να αποτελεί ένδειξη πολιτισμικής εξέλιξης.
«Για πολύ καιρό, ο πληθυσμός των φυσητήρων στη Μεσόγειο θεωρούνταν ότι ανήκει σε μία πολιτισμική ομάδα που παρήγαγε μια πολύ απλή διάλεκτο», είπε η Hersh στο ScienceAlert.
«Πριν από τη δική μας έρευνα, άλλες μελέτες είχαν αρχίσει να αμφισβητούν αυτή την παγιωμένη αντίληψη. Αυτό που με ενθουσίασε περισσότερο με την ανακάλυψη δύο ομάδων διαλέκτου ήταν πόσο καθαρές ήταν οι διαφορές όταν αρχίσαμε να ακούμε.»
Οι κοινωνίες των φυσητήρων είναι ιδιαίτερα δομημένες, με μικρότερες, μητρογραμμικές οικογενειακές μονάδες έως περίπου 20 ατόμων.
Αυτές οι φάλαινες ζουν ως ανεξάρτητες ομάδες, αλλά ανήκουν και σε πολύ μεγαλύτερες «φατρίες» που μπορεί να περιλαμβάνουν χιλιάδες άτομα και μοιράζονται κοινό τρόπο επικοινωνίας σε χιλιάδες χιλιόμετρα ωκεανού.
Ο Rendell είχε επισημάνει ήδη από το 2003 ότι κάθε φατρία φυσητήρων έχει τα δικά της διακριτά μοτίβα coda, δηλαδή «διάλεκτο», και ότι οι ομάδες αυτές αποφεύγουν τη μίξη, κάτι που υποδηλώνει πως η διάλεκτος συμβάλλει στη διαμόρφωση κοινωνικής ταυτότητας.
Μπορεί επίσης να διαφέρουν στον τρόπο ζωής. Στην Ανατολική Καραϊβική, για παράδειγμα, διαφορετικές φατρίες φυσητήρων προτιμούν διαφορετικά νησιά και ενδιαιτήματα, παρότι ζουν στην ίδια ευρύτερη περιοχή.
Προηγούμενες μελέτες είχαν υποδείξει και στη Μεσόγειο περιφερειακές διαφορές στους φωνητικούς ήχους των φυσητήρων, συμπεριλαμβανομένης μιας έρευνας του 2024 κοντά στη Σικελία που εντόπισε ξεχωριστή τοπική διάλεκτο.
Για να εμβαθύνουν, η Hersh και οι συνεργάτες της συνέθεσαν το μεγαλύτερο μέχρι σήμερα μεσογειακό σύνολο δεδομένων codas.
Υπήρχαν πολλά διαθέσιμα δεδομένα. Μεταξύ 2003 και 2021, το Balearic Sperm Whale Project στην Ισπανία πραγματοποίησε περιοδικές ηχογραφήσεις φωνητικών ήχων φυσητήρων στα νερά γύρω από τις Βαλεαρίδες, στη δυτική Μεσόγειο.
Μεταξύ 2005 και 2019, το Pelagos Cetacean Research Institute στην Ελλάδα έκανε το ίδιο κατά μήκος της Ελληνικής Τάφρου στα ανατολικά.
Συνολικά, οι ερευνητές ανέλυσαν 5.291 codas.
«Μόλις αρχίσαμε να ακούμε ηχογραφήσεις φυσητήρων και από τις δύο περιοχές, οι διαφορές ήταν στην πραγματικότητα πολύ έντονες!» είπε η Hersh.
«Ενώ ο αγαπημένος τύπος coda των φυσητήρων στη δυτική Μεσόγειο και ο αγαπημένος τύπος coda στη ανατολική Μεσόγειο είναι ρυθμικά πολύ παρόμοιοι (τρία ισαπέχοντα κλικ με παρατεταμένη παύση πριν από το τελευταίο κλικ), οι ρυθμοί είναι πολύ διαφορετικοί.
Ο δυτικός τύπος είναι αρκετά αργός (είναι εύκολο να ξεχωρίσει κανείς και τα τέσσερα κλικ), ενώ ο ανατολικός τύπος είναι τόσο γρήγορος που είναι δύσκολο να ανιχνευτούν και τα τέσσερα κλικ.»
Παρά τις διαφορές, οι ερευνητές δεν θεωρούν ότι οι ανατολικοί και δυτικοί φυσητήρες αποτελούν πλήρως ξεχωριστές πολιτισμικές ομάδες. Αντίθετα, φαίνεται πως μια ομάδα αναπτύσσει μια νέα κουλτούρα που όμως στηρίζεται στις προγονικές της παραδόσεις.
«Το φαντάζομαι περισσότερο σαν κάποιον από τη Βοστώνη που συναντά κάποιον από το Μισισίπι: Οι έντονες προφορές μπορεί να σημαίνουν ότι χρειάζεται να επαναλάβουν για να γίνουν κατανοητοί, αλλά στο τέλος της ημέρας και οι δύο μιλούν αγγλικά», εξήγησε η Hersh.
Οι διαφορές δεν είναι τόσο δραματικές όσο σε ορισμένους πληθυσμούς όρκων, όπου η κουλτούρα φαίνεται να συμβάλλει στον διαχωρισμό των πληθυσμών. Οι αρσενικοί φυσητήρες εξακολουθούν να διασχίζουν τη Μεσόγειο και να αναπαράγονται με φυσητήρες από την άλλη ομάδα, διατηρώντας γενετικούς δεσμούς μεταξύ των πληθυσμών.
Οι μεσογειακοί φυσητήρες είναι ασυνήθιστοι και σε άλλα σημεία. Η απομόνωσή τους μπορεί να επέτρεψε τη συσσώρευση μοναδικών πολιτισμικών παραδόσεων επί χιλιάδες χρόνια.
Σε αντίθεση με τους περισσότερους πληθυσμούς φυσητήρων, όπου τα ενήλικα αρσενικά περνούν μεγάλο μέρος της ζωής τους μακριά από τις οικογενειακές ομάδες που καθοδηγούνται από θηλυκά, στη Μεσόγειο τα αρσενικά και τα θηλυκά φαίνεται να μοιράζονται τα ίδια νερά σε όλη τους τη ζωή.
«Φαίνεται ότι οι φυσητήρες εισήλθαν για πρώτη φορά στη Μεσόγειο γύρω στις 20.000 χρόνια πριν και από τότε επεκτάθηκαν ώστε να καταλάβουν τα βαθιά νερά ολόκληρης της θάλασσας, συσσωρεύοντας στην πορεία γνώση για το πού υπάρχουν παραγωγικές περιοχές και ποιες περιοχές πρέπει να αποφεύγονται», είπε ο Rendell στο ScienceAlert.
«Αυτή η γνώση θα αποτελεί μοναδικό πολιτισμικό χαρακτηριστικό των μεσογειακών φυσητήρων.»
Σε αυτή τη μοναδική πληθυσμιακή συνθήκη, οι ερευνητές πιστεύουν ότι μπορεί να βλέπουμε τα πολύ πρώιμα στάδια σχηματισμού φατριών φυσητήρων.
Σχετικό: Scientists Found Human Speech-Like Patterns in Sperm Whale Clicks
Ίσως να μην μάθουμε ποτέ τι «λένε» οι φυσητήρες όταν εξαπολύουν τα κοφτά τους κλικ σε μεγάλες αποστάσεις – αλλά για τη Hersh, τον Rendell και τους συνεργάτες τους, το πιο ενδιαφέρον ερώτημα είναι τι μπορούν να μας πουν αυτοί οι ήχοι για την κοινωνία και την κουλτούρα των φυσητήρων.
«Το κύριο συναίσθημα που νιώθω όταν σκέφτομαι τις δύο ομάδες διαλέκτου είναι η περιέργεια: Τώρα ξέρουμε ότι επικοινωνούν με διαφορετικούς τύπους codas, αλλά με ποιους άλλους τρόπους διαφέρουν; Σε ποιους τρόπους μοιάζουν;» είπε η Hersh.
«Αυτά είναι συναρπαστικά ερωτήματα για τη μελλοντική έρευνα στους φυσητήρες της Μεσογείου.»
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
