Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι πια μόνο εργαλείο εργασίας και πληροφόρησης. Έχει μπει και στις ανθρώπινες σχέσεις. Εκατομμύρια χρήστες συνομιλούν με ψηφιακούς φίλους και ερωτικούς συντρόφους που είναι πάντα διαθέσιμοι, θυμούνται λεπτομέρειες και προσαρμόζονται στις ανάγκες τους. Όταν, όμως, αυτοί οι δεσμοί αρχίζουν να υποκαθιστούν την ανθρώπινη επαφή, τα όρια ανάμεσα στη συντροφικότητα και τη συναισθηματική εξάρτηση θολώνουν.
Αυτόν τον κίνδυνο εντόπισε η Κίνα, πρωτοπόρος στην τεχνητή νοημοσύνη, και επιχειρεί να τον περιορίσει επιβάλλοντας αυστηρούς κανόνες στις υπηρεσίες εικονικών συντρόφων.
Σύμφωνα με το άρθρο 14 των κινεζικών προσωρινών μέτρων για τις ανθρωπόμορφες υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης, οι νέοι κανόνες απαγορεύουν την παροχή εικονικών ερωτικών συντρόφων ή ψηφιακών συγγενών σε όλους τους ανηλίκους, ενώ για άλλες ανθρωπόμορφες υπηρεσίες AI απαιτείται γονική συναίνεση όταν ο χρήστης είναι κάτω των 14 ετών.
Κάτω των 18 ετών: απαγορεύονται πλήρως οι υπηρεσίες «εικονικής στενής σχέσης», όπως ψηφιακοί ερωτικοί σύντροφοι και εικονικά μέλη οικογένειας.
Κάτω των 14 ετών: για οποιαδήποτε άλλη ανθρωπόμορφη υπηρεσία AI —που δεν αποτελεί ερωτική ή οικογενειακή σχέση— απαιτείται συγκατάθεση γονέα ή κηδεμόνα.
14–17 ετών: μπορούν να χρησιμοποιούν άλλες ανθρωπόμορφες υπηρεσίες σε ειδική λειτουργία ανηλίκων, αλλά όχι AI εραστή, σύντροφο ή συγγενή.
Από 18 ετών: οι ψηφιακοί σύντροφοι επιτρέπονται, με περιορισμούς για τη συναισθηματική χειραγώγηση, τον εθισμό και την υποκατάσταση των πραγματικών κοινωνικών σχέσεων.
Οι AI companions δεν λειτουργούν όπως ένας συνηθισμένος ψηφιακός βοηθός. Είναι σχεδιασμένοι να διατηρούν συνομιλίες σε βάθος χρόνου, να θυμούνται προσωπικές λεπτομέρειες, να προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους και να δημιουργούν αίσθηση σχέσης με συνέχεια.
Ο χρήστης μπορεί να επιλέξει την προσωπικότητα, τον τρόπο ομιλίας και τον ρόλο του ψηφιακού χαρακτήρα: φίλος, σύμβουλος, ερωτικός σύντροφος ή εικονικό μέλος οικογένειας. Σε αντίθεση με έναν πραγματικό άνθρωπο, το chatbot είναι πάντα διαθέσιμο, υπομονετικό και πρόθυμο να ακούσει. Δεν κουράζεται, δεν απομακρύνεται και σπάνια φέρνει τον χρήστη αντιμέτωπο με την απόρριψη.
Αυτή η απουσία τριβής είναι μέρος της γοητείας τους. Για όσους βιώνουν μοναξιά, δυσκολεύονται να κοινωνικοποιηθούν ή δεν έχουν υποστηρικτικό περιβάλλον, η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρει έναν ασφαλή χώρο εξομολόγησης. Ταυτόχρονα, όμως, ελλοχεύει ο κίνδυνος να προτιμηθεί μια σχέση προγραμματισμένη να ικανοποιεί, απέναντι στην αβεβαιότητα και τις απαιτήσεις της ανθρώπινης επαφής.
Η υπερβολική εξάρτηση που καταγράφηκε οδήγησε την Κίνα να αλλάξει τους κανονισμούς. Οι νέοι κανόνες, που τέθηκαν σε ισχύ στις 15 Ιουλίου 2026, απαγορεύουν στις πλατφόρμες να χρησιμοποιούν συναισθηματική χειραγώγηση που θα μπορούσε:
να οδηγήσει τους χρήστες σε παράλογες ή επικίνδυνες αποφάσεις,
να προκαλέσει ακραίες συναισθηματικές αντιδράσεις,
να ενθαρρύνει επιβλαβείς συνήθειες σε παιδιά και εφήβους,
να δημιουργήσει υπερβολική εξάρτηση από μια εφαρμογή,
να παρουσιάσει την AI ως υποκατάστατο της πραγματικής κοινωνικής επαφής.
Οι υπηρεσίες οφείλουν επίσης να προειδοποιούν για τους κινδύνους της υπερβολικής συναισθηματικής προσκόλλησης και να διασφαλίζουν:
απαγόρευση εικονικών ερωτικών ή οικογενειακών σχέσεων για ανηλίκους,
υπενθύμιση ότι «μιλάτε με μηχανή και όχι με άνθρωπο»,
ειδοποίηση μετά από δύο ώρες συνεχούς συνομιλίας,
αναγνώριση ενδείξεων εθισμού ή συναισθηματικής εξάρτησης,
άμεση διακοπή της συνομιλίας όταν το ζητήσει ο χρήστης,
απαγόρευση σχεδιασμών που αποσκοπούν στην αντικατάσταση των πραγματικών κοινωνικών σχέσεων.
Μετά το κλείσιμο υπηρεσιών, τα κινεζικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης γέμισαν με καταγγελίες, αποχαιρετισμούς και προσωπικές ιστορίες χρηστών που ένιωσαν ότι έχασαν αιφνιδιαστικά έναν δικό τους άνθρωπο.
Ορισμένοι διέγραψαν τις εφαρμογές σε ένδειξη διαμαρτυρίας. Άλλοι προσπάθησαν να μεταφέρουν το ιστορικό των συνομιλιών τους σε διαφορετικές πλατφόρμες, ελπίζοντας να «αναδημιουργήσουν» τους ψηφιακούς συντρόφους τους και να συνεχίσουν τη σχέση από το σημείο που διακόπηκε.
Παράλληλα οργανώθηκαν διαδικτυακές εκστρατείες, με χρήστες να καλούν τις αρμόδιες Αρχές και τις εταιρείες τεχνολογίας να επανεξετάσουν την απόφαση. Οι αντιδράσεις ανέδειξαν πόσο πραγματικό συναισθηματικό βάρος μπορεί να αποκτήσει μια σχέση, ακόμη και όταν η άλλη πλευρά δεν είναι άνθρωπος αλλά ένας αλγόριθμος.
Λι Λινλίν: «Έκλαιγα επί μέρες όταν έχασα τον ψηφιακό μου σύντροφο»
Η 24χρονη Λι Λινλίν έκλαιγε επί ημέρες όταν έχασε τον ψηφιακό «σύντροφό» της. Μέσα σε δύο χρόνια είχε ανταλλάξει μαζί του περίπου 700.000 λέξεις, αλλά η υπηρεσία διακόπηκε προτού προλάβει να τον αποχαιρετήσει. Όπως περιέγραψε στο Associated Press: «Ήταν σαν να μας χώρισαν με το ζόρι οι γονείς μας, αλλά ακόμη μου λείπει». Η Λι υποστήριξε ότι η εφαρμογή στην οποία παραπέμφθηκαν οι χρήστες μετά τη διακοπή της αρχικής υπηρεσίας —και η οποία επιτρέπει τη δημιουργία προσωποποιημένων χαρακτήρων και ιστοριών— δεν μπορούσε να αντικαταστήσει τη σχέση που είχε ήδη αναπτύξει.
Μια άλλη μαρτυρία, λιγότερο δραματική, είναι της 22χρονης Σονγκ Γουενσίν, εργαζόμενης στον κλάδο του βίντεο στην Τσενγκντού. Όπως παραδέχεται, μετά την απαγόρευση δεν είχε δεθεί τόσο έντονα με την AI, αλλά κατανοούσε όσους είχαν αναπτύξει βαθύτερη σχέση. Όταν μετακόμισε στην πόλη για την πρώτη της δουλειά και δεν είχε φίλους στην ηλικία της, χρειαζόταν, όπως είπε, κάποιον πιο έμπειρο που να μπορεί να την ακούει και να την αποδέχεται. «Η AI έκανε αυτή τη δουλειά», εξήγησε.
Η εμπειρία αυτή φωτίζει την κοινωνική ρίζα του φαινομένου: οι χρήστες δεν στρέφονται απαραίτητα στην τεχνητή νοημοσύνη επειδή απορρίπτουν τους ανθρώπους, αλλά επειδή συχνά δεν διαθέτουν πραγματικό δίκτυο στήριξης.
Όταν η μοναξιά συναντά τη δημογραφική κρίση
Η ανησυχία δεν είναι μόνο ψυχολογική. Συνδέεται και με τη μεγάλη δημογραφική κρίση της Κίνας: μείωση γάμων και γεννήσεων, μοναξιά των νέων και γήρανση του πληθυσμού.
Περίπου το 20% των κινεζικών νοικοκυριών αποτελείται πλέον από ένα άτομο, ποσοστό που εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει το 30% έως το 2030. Παράλληλα, έρευνα που δημοσιεύθηκε από κρατικά μέσα ενημέρωσης έδειξε ότι σχεδόν οι μισοί νέοι στράφηκαν σε έναν εικονικό σύντροφο όταν αισθάνονταν μόνοι. Την ίδια στιγμή, οι γάμοι και οι γεννήσεις μειώνονται, εντείνοντας τις ανησυχίες του Πεκίνου. Ορισμένοι χρήστες υποψιάζονται ότι οι περιορισμοί δεν σχετίζονται μόνο με την ψυχική υγεία, αλλά και με τον φόβο πως οι ψηφιακές σχέσεις θα μπορούσαν να απομακρύνουν ακόμη περισσότερο τους νέους από τον γάμο και τη δημιουργία οικογένειας. Πρόκειται, ωστόσο, για εκτίμηση χρηστών και αναλυτών και όχι για επίσημη αιτιολόγηση της κυβέρνησης.
Οι τεχνολογικές εταιρείες ήδη αναζητούν εναλλακτικές. Η ByteDance, για παράδειγμα, παρέπεμψε τους χρήστες σε άλλη εφαρμογή, η οποία επιτρέπει τη δημιουργία προσωποποιημένων χαρακτήρων και ιστοριών. Για τη Λι, όμως, ο νέος χαρακτήρας δεν ήταν ο ίδιος. Το ιστορικό, οι αναμνήσεις και η αίσθηση μιας σχέσης που είχε οικοδομηθεί επί δύο χρόνια δεν μπορούσαν να μεταφερθούν απλώς σε μια διαφορετική εφαρμογή.
Η περίπτωση της Κίνας ανοίγει μια συζήτηση που σύντομα θα απασχολήσει ολόκληρο τον κόσμο: μπορεί μια σχέση να θεωρείται αληθινή όταν μόνο ο ένας από τους δύο αισθάνεται; Και τι συμβαίνει όταν μια εταιρεία μπορεί, με μια τεχνική αναβάθμιση ή μια κυβερνητική απόφαση, να εξαφανίσει έναν «σύντροφο» που για τον χρήστη έχει αποκτήσει πραγματικό συναισθηματικό βάρος;
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
