NEW YORK — Η «Οδύσσεια» του Christopher Nolan είναι από τις πιο αναμενόμενες ταινίες του αιώνα μέχρι σήμερα. Μετά τη σαρωτική επιτυχία του «Oppenheimer», ο Nolan έγραψε και σκηνοθέτησε μια επική διασκευή 172 λεπτών, με σήμανση R και προϋπολογισμό $250 εκατ., βασισμένη στο ομηρικό έπος — το πρώτο μεγάλου μήκους που έχει γυριστεί εξ ολοκλήρου με κάμερες IMAX. Για το κοινό της περιοχής του Σικάγο αυτός ο πειραματικός ορίζοντας έχει ιδιαίτερο βάρος: η πόλη και τα προάστια είναι δεμένα με τα νεανικά χρόνια του Nolan, καθώς εκείνος και τα αδέλφια του περνούσαν τα καλοκαίρια τους στο Evanston.
Αφού είδα την ταινία — με τους Matt Damon, Anne Hathaway, Tom Holland, Zendaya και Lupita Nyong’o — στο AMC Lincoln Square IMAX της Νέας Υόρκης, συναντήθηκα με τον Nolan το επόμενο απόγευμα για μια συζήτηση στο ξενοδοχείο Four Seasons.
Richard Roeper: Ένα από τα δύσκολα στη διασκευή της «Οδύσσειας» είναι ότι είναι ουσιαστικά «payoff μετά το payoff», ενώ στο σινεμά χρειαζόμαστε «setups». Πώς το διαχειριστήκατε αυτό;
Christopher Nolan με το καστ της «Οδύσσειας» στην πρεμιέρα στο Odeon Luxe Leicester Square, στο Λονδίνο, στις 6 Ιουλίου 2026.
Christopher Nolan: Αυτή είναι η πρόκληση σε κάθε διασκευή. Λάτρεψα να δουλεύω στο «Oppenheimer», παίρνοντας ένα ιστορικό κείμενο 700 σελίδων και βρίσκοντας την ταινία μέσα του. Η «Οδύσσεια» έχει απίθανα payoffs. Όμως τα setups δεν υπάρχουν, επειδή το κοινό του Ομήρου τα γνώριζε όλα. Είναι σχεδόν σαν μια συλλογή «greatest hits», γιατί μιλάμε για μια μυθολογία πολύ γνωστή.
Υπάρχουν δύο πράγματα που πρέπει να αλλάξεις από το ποίημα όταν το διασκευάζεις. Πρέπει να βάλεις τα setups και πρέπει να εξαλείψεις τις επαναλήψεις. Γιατί επαναλήψεις που λειτουργούν στο ρυθμό του ποιήματος, δεν λειτουργούν για μια ταινία.
Roeper: Το κάνατε πάντως πολύ προσιτό, κάτι εντυπωσιακό όταν μιλάμε για υλικό που έχει μεταφραστεί και συζητηθεί επί χιλιάδες χρόνια. Κάποιο μέρος του κοινού ίσως το ξέρει μόνο αόριστα — σαν «διαλυμένο» παραμύθι ή καρτούν.
Nolan: Είναι πάντα μια παράμετρος. Αν κάνεις μια ταινία Batman, τη φτιάχνεις για τους φίλους των κόμικς, αλλά και για όσους δεν έχουν ανοίξει ποτέ κόμικ. Πρέπει να απευθύνεται σε όλους. Κάνεις μια ταινία για τον Oppenheimer, την κάνουν να τη δουν φυσικοί και ιστορικοί, αλλά και άνθρωποι που δεν ξέρουν τίποτα.
Ο Matt Damon είναι ο Οδυσσέας. «Αν κοιτάς το ‘Star Wars’, [ο Οδυσσέας είναι] ο Han Solo», λέει ο Nolan. «Θα έχει την έξυπνη ατάκα, θα έχει το κόλπο στο μανίκι, θα βρει τη γωνία».
Melinda Sue Gordon/Universal Pictures
Έγραψα μια λίστα με όλα όσα ήθελα να δω σε μια κινηματογραφική «Οδύσσεια» πριν εξοικειωθώ υπερβολικά με το κείμενο. Την άφησα στην άκρη και μετά άρχισα να βουτάω σε διαφορετικές μεταφράσεις. Και όταν βγήκα από την άλλη πλευρά, γύρισα πίσω και είπα: εντάξει, έχω μέσα τα πράγματα που όλοι νιώθουμε ότι ξέρουμε λίγο; Γιατί πιστεύω ότι η εμπειρία των περισσότερων με την «Οδύσσεια» είναι στην πραγματικότητα λίγη γνώση. Λίγη αίσθηση από τις Σειρήνες ή τον Κύκλωπα… τον Δούρειο Ίππο.
Roeper: Είναι αυτό πάντα ένα σημείο αναφοράς όταν ξεκινάτε μια ταινία; «Ποια είναι η ταινία που θα ήθελα να δω;»
Nolan: Απολύτως. Δηλαδή, εγώ είμαι το κοινό. Αυτή είναι η δουλειά μου. Είναι πολύ δύσκολο να ορίσεις τη δουλειά του σκηνοθέτη, γιατί δεν φωτογραφίζω την ταινία. Δεν παίζω στην ταινία. Δεν ηχογραφώ τον ήχο. Έχω κάνει κομμάτια από αυτές τις δουλειές σε μικρότερες ταινίες, αλλά τι κάνει ο σκηνοθέτης;
Μπορείς να πεις ότι είναι ο μαέστρος μιας ορχήστρας. Αλλά στην πραγματικότητα, ο σκηνοθέτης είναι το κοινό. Είμαι εκεί στο πλατό και λέω: «Με συγκινεί αυτό; Τι είναι αυτό το πλάνο; Εντάξει, τώρα ποιο είναι το επόμενο πράγμα που χρειάζομαι να δω;» Οπότε στην ουσία κάνεις την ταινία για τον εαυτό σου, και με έναν παραδοξο τρόπο δεν τη βλέπεις ποτέ έτσι, γιατί είσαι πολύ εξοικειωμένος μαζί της.
Η Anne Hathaway (αριστερά) είναι η Πηνελόπη και ο Tom Holland ο Τηλέμαχος.
Roeper: Αναδεικνύετε επίσης πολύ εύστοχα ότι ο Οδυσσέας είναι κάποιες φορές κάπως διπρόσωπος. Είναι ακόμη πιο σημαντικό τότε να έχεις κάποιον σαν τον Matt Damon στον πρωταγωνιστικό ρόλο, επειδή κουβαλά τόση καλή διάθεση εκ προοιμίου;
Nolan: Ακριβώς αυτό. Αν αναλαμβάνεις έναν περίπλοκο χαρακτήρα — και το επίθετο που συνδέεται συχνότερα με τον Οδυσσέα είναι «πολυμήχανος» — αυτό δεν είναι παραδοσιακό γνώρισμα κινηματογραφικού ήρωα. Μ’ αρέσει να λέω ότι ο Οδυσσέας είναι εξαιρετικός ως δευτερεύων χαρακτήρας. Στην «Ιλιάδα» είναι υπέροχος συμπρωταγωνιστής. Αν κοιτάς το «Star Wars», είναι ο Han Solo. Θα έχει την έξυπνη ατάκα, θα έχει το κόλπο στο μανίκι, θα βρει τη γωνία.
Αυτό ήταν το πιο δύσκολο στη διασκευή. Ο χαρακτήρας — πώς τον φέρνεις στο κέντρο και τον αφήνεις να σε πάρει μαζί του; Το casting του Matt Damon είναι τεράστιο κομμάτι αυτού. Δηλαδή, όλα ξεκινούν από το σενάριο, αλλά σε μεγάλο βαθμό έχει να κάνει με το ποιος θα σε πάρει σ’ αυτό το ταξίδι. Σε ποιον μπορεί να επενδύσει το κοινό; Ο Matt είναι καταπληκτικός ηθοποιός, αλλά είναι και σπουδαίος σταρ. Έχει αυτή την ενσυναίσθηση και το άνοιγμα προς το κοινό. Τον ακολουθούμε. Θέλουμε να τον πιστέψουμε και θέλουμε να δούμε πού μπορεί να φτάσει.
Roeper: Περάσατε πολύ χρόνο στο Σικάγο μεγαλώνοντας. Ήσασταν τύπος του Museum of Science and Industry; Το IMAX εκεί;
Nolan: Οι πρώιμες, καθοριστικές IMAX εμπειρίες μου ήταν να πηγαίνω στο Museum of Science and Industry και να βλέπω το «Ring of Fire», ένα υπέροχο ντοκιμαντέρ για τα ηφαίστεια στον Ειρηνικό και την Ινδονησία. Και να πηγαίνω στο Great America και να βλέπω το «To Fly». Το Museum of Science and Industry είχε θόλο IMAX, που ήταν απίθανο. Αλλά το IMAX στο Great America Pictorium τότε ήταν επίπεδο IMAX και εκεί έπαιζε το «To Fly».
Nolan (αριστερά) με τον διευθυντή φωτογραφίας Hoyte van Hoytema. «Οι πρώιμες, καθοριστικές IMAX εμπειρίες μου ήταν να πηγαίνω στο Museum of Science and Industry και να βλέπω το ‘Ring of Fire’, ένα υπέροχο ντοκιμαντέρ για τα ηφαίστεια στον Ειρηνικό και την Ινδονησία», λέει ο Nolan. «Και να πηγαίνω στο Great America και να βλέπω το ‘To Fly’.»
Τότε ήθελα να γίνω σκηνοθέτης. Έκανα τα δικά μου μικρά φιλμάκια Super 8. Αλλά σκεφτόμουν: γιατί στο καλό το Χόλιγουντ δεν αγκαλιάζει αυτό; Γιατί δεν κάνουμε δραματικές ταινίες έτσι; Οπότε είναι πολύ ταιριαστό που γύρισα στο Σικάγο πολλά χρόνια μετά και γύρισα την πρώτη ακολουθία IMAX για κινηματογραφική ταινία, που ήταν η εισαγωγή στον Joker και η εναρκτήρια σκηνή στο «The Dark Knight».
Roeper: Άρα από το μουσείο και το Great America, όπου ήταν περισσότερο «Δες τι μπορεί να κάνει αυτό», με το «The Dark Knight» έγινε «Δες πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυτό».
Nolan: Αυτό που κάναμε, επειδή δεν το είχε ξανακάνει κανείς, ήταν να το «πακετάρουμε» ως ένα γύρισμα μιας εβδομάδας κατά την προπαραγωγή… Ήρθαμε στο Σικάγο, γυρίσαμε όλο αυτό, επιστρέψαμε στο Λονδίνο, το μοντάραμε και μετά ξαναγυρίσαμε στο Σικάγο για να γυρίσουμε τη μονάδα του Σικάγο. Ήταν συναρπαστικό να ανακαλύπτεις πώς αυτό το φορμά μπορούσε να ενσωματωθεί στη χολιγουντιανή παραγωγή.
Roeper: Ένα από τα θέματα στην «Οδύσσεια» που με χτύπησαν είναι ο χρόνος που περνά, η οικογένεια και η προσπάθεια να γυρίσεις σπίτι. Θα ήταν διαφορετική ταινία αν την είχατε κάνει πριν από χρόνια;
Nolan: Θα ήταν. Ναι, πολύ διαφορετική. Η «Οδύσσεια» είναι για την οικογένεια. Είναι μια ιστορία μέσης ηλικίας. Ένας έρωτας μέσης ηλικίας. Έφερα την εμπειρία ζωής και δουλειάς μου και βρήκα πολλά μέσα της.
Director Christopher Nolan (αριστερά) στο πλατό με τον Matt Damon (ως Οδυσσέα) και τη Zendaya (ως Αθηνά).
Roeper: Επιτέλους θα τη μοιραστείτε με τον κόσμο. Έχετε ακόμα εκείνη τη στιγμή που είναι δύσκολο να την αφήσετε να φύγει ή είναι μια συναρπαστική περίοδος για εσάς;
Nolan: Δεν είναι κανένα από τα δύο, ειλικρινά. Είναι απλώς τρομακτικό και πάντα ήταν. Ένας από τους λόγους που είναι τρομακτικό είναι ότι για μένα έχει τεράστια σημασία πώς θα δεχτεί το κοινό την ταινία. Φτιάχνεις την ταινία για το κοινό. Βγαίνει εκεί έξω και το κοινό σου λέει τι είναι. Δεν μπορώ κάπως να κρυφτώ πίσω από το «Δεν το κατάλαβαν», ή κάτι τέτοιο. Δεν έχω πραγματικά αυτόν τον αμυντικό μηχανισμό.
Ελπίζεις για το καλύτερο. Κάνεις ό,τι καλύτερο μπορείς. Δεν είναι ακριβώς ότι την «αφήνεις» ούτε ότι είναι συναρπαστικό. Είναι απλώς απόλυτα τρομακτικό.
Ο Richard Roeper είναι πρώην κριτικός κινηματογράφου της Sun-Times και νυν συνεργάτης.
Chicago Sun-Times Former entertainment columnist
