Ήδη γνωρίζουμε ότι το εμβόλιο κατά του ανθρώπινου ιού των θηλωμάτων, ή HPV, μειώνει σημαντικά τις λοιμώξεις και τα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Τώρα, για πρώτη φορά, υπάρχουν στοιχεία ότι προλαμβάνει και θανάτους.
Τα εμβόλια HPV έχουν αλλάξει ριζικά την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας από τότε που το πρώτο έγινε διαθέσιμο το 2006.
Καμία γυναίκα στην Αγγλία ηλικίας 20 έως 24 ετών δεν πέθανε από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας μεταξύ 2020 και 2024. Είναι η πρώτη φορά που καταγράφονται μηδενικοί θάνατοι από τη νόσο σε αυτή την ηλικιακή ομάδα και αυτό αποδίδεται στην εισαγωγή του εμβολίου κατά του ανθρώπινου ιού των θηλωμάτων, ή HPV.
«Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά», λέει ο Peter Sasieni από το Queen Mary University of London. «Είναι φοβερό όταν κάποιος πεθαίνει πολύ νέος από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Αυτό είναι μια πραγματική νίκη για τον εμβολιασμό, μια πραγματική νίκη για την επιστήμη και μια πραγματική νίκη για τη δημόσια υγεία, που κατάφερε να διαθέσει αυτό το εμβόλιο με πολύ υψηλή αποδοχή και πολύ γρήγορα».
Ο HPV μεταδίδεται μέσω διαφόρων μορφών σεξουαλικής επαφής και πολλά στελέχη του μεταβάλλουν γενετικά τα κύτταρα με τρόπο που είναι εξαιρετικά πιθανό να οδηγήσει σε καρκίνο. Οι γυναίκες μπορεί να εμφανίσουν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας ακόμη και στα 20 τους εξαιτίας του ιού, ενώ σε όλο τον κόσμο πολλές εξακολουθούν να πεθαίνουν από αυτόν.
Το πρώτο εμβόλιο HPV έγινε διαθέσιμο το 2006. Στο Ηνωμένο Βασίλειο προσφέρεται σε κορίτσια 12 ή 13 ετών από το 2008. Από το 2019 προσφέρεται και σε αγόρια, τόσο για να τα προστατεύει από άλλους καρκίνους που σχετίζονται με τον HPV —όπως του στόματος, του πρωκτού, του λαιμού και του πέους— όσο και για να αποτρέπει τη μετάδοση σε άλλους.
Η μελέτη είναι η πρώτη απόδειξη ότι το εμβόλιο HPV προλαμβάνει θανάτους που σχετίζονται με καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, πέρα από τη δραστική μείωση των λοιμώξεων από HPV και της επίπτωσης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Μπορεί να φαίνεται προφανές ότι προλαμβάνει τους θανάτους, όμως, όπως λέει ο Sasieni, ξέρουμε ότι οι γυναίκες που είναι λιγότερο πιθανό να εμβολιαστούν είναι επίσης λιγότερο πιθανό να πάνε για προληπτικό έλεγχο. Υπήρχε λοιπόν η ανησυχία ότι το εμβόλιο απέτρεπε κυρίως καρκίνους που θα εντοπίζονταν νωρίς μέσω του screening και θα θεραπεύονταν επιτυχώς, αλλά όχι εκείνους που θα περνούσαν απαρατήρητοι και θα ήταν πιο πιθανό να αποβούν θανατηφόροι.
Ευτυχώς, αυτό δεν φαίνεται να ισχύει. Ο Sasieni και η συνάδελφός του Milena Falcaro, επίσης από το Queen Mary, παρακολουθούν τα ποσοστά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και τους θανάτους στην Αγγλία και διαπίστωσαν ότι μεταξύ 2020 και 2024 —τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία— δεν υπήρξαν θάνατοι σε γυναίκες ηλικίας 20 έως 24 ετών. Με βάση τα ιστορικά ποσοστά, θα αναμένονταν περίπου 23 θάνατοι. «Από όσο μακριά έχω δει δεδομένα, ποτέ δεν υπήρξε χρονιά χωρίς κανέναν θάνατο, και έτσι πέντε συνεχόμενα χρόνια χωρίς θανάτους είναι πραγματικά κάτι πολύ σημαντικό», λέει ο Sasieni.
Η θεαματική μείωση αποδίδεται σχεδόν σίγουρα στο εμβόλιο HPV — περίπου το 90% των γυναικών στην Αγγλία ηλικίας 20 έως 24 ετών είχαν εμβολιαστεί όταν ήταν 12 ή 13 ετών. «Αυτή η εξαιρετικά ενθαρρυντική είδηση δείχνει την επίδραση του εμβολίου HPV που σώζει ζωές, και είναι απίστευτα σημαντικό να μπορούμε να λέμε σε ολόκληρη αυτή τη γενιά ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας και ορισμένοι άλλοι καρκίνοι δεν θα πρέπει να αποτελούν κίνδυνο για εσάς», λέει η Caroline Temmink, διευθύντρια εμβολιασμού για το National Health Service (NHS) στην Αγγλία.
Παρότι η συγκεκριμένη μελέτη εξέτασε μόνο τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, τα οφέλη του εμβολίου αφορούν και άλλους καρκίνους που σχετίζονται με τον HPV. Θα πρέπει επίσης να προστατεύει από τα κονδυλώματα στο δέρμα και στην περιοχή των γεννητικών οργάνων και του πρωκτού και στα δύο φύλα.
Ο καρκίνος του παγκρέατος σταμάτησε από ένεση ιού σε τρεις ασθενείς
Ένας ιός που σκοτώνει καρκινικά κύτταρα σταμάτησε την ανάπτυξη και την εξάπλωση όγκων στο πάγκρεας σε τρεις ανθρώπους, σε αρχική δοκιμή ασφάλειας, ενισχύοντας τις ελπίδες ότι μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση αυτής της θανατηφόρας νόσου.
Οι Sasieni και Falcaro σημειώνουν ότι υπήρξαν κάποιοι θάνατοι σε γυναίκες ηλικίας 25 έως 29 ετών, αλλά πολύ λιγότεροι από όσους θα αναμένονταν. Συνολικά, εκτιμούν ότι έχουν ήδη σωθεί περίπου 200 ζωές και αυτό είναι μόνο η αρχή. «Οι 200 που έχουμε εκτιμήσει στην εργασία είναι στην πραγματικότητα μόνο η κορυφή του παγόβουνου, γιατί φαίνεται να υπάρχει μακροπρόθεσμη προστασία από τη λοίμωξη», λέει ο Sasieni. «Στο μέλλον, 18.000 θάνατοι μπορεί να είναι μια χονδρική εκτίμηση για το τι έχουμε αποτρέψει μέχρι τώρα».
Σε παγκόσμιο επίπεδο, ωστόσο, η αποδοχή του εμβολίου HPV παραμένει χαμηλή και ο ρυθμός του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας εξακολουθεί να αυξάνεται. Οι δείκτες θνητότητας μπορεί επίσης να αυξηθούν στο Ηνωμένο Βασίλειο, επειδή λιγότεροι έφηβοι εμβολιάζονται. «Τα άσχημα νέα είναι ότι η αποδοχή του εμβολίου έχει μειωθεί αρκετά απότομα μετά την covid», λέει ο Sasieni.
«Σε συνδυασμό με τον προληπτικό έλεγχο του τραχήλου της μήτρας, ο εμβολιασμός HPV είναι κεντρικός για τη φιλοδοξία του NHS να εξαλείψει τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας έως το 2040», λέει η Temmink. «Είναι ένα ασφαλές και αποτελεσματικό εμβόλιο και καλούμε όλους όσοι είναι δικαιούχοι να το αξιοποιήσουν όταν τους γίνει η σχετική πρόσκληση».
The Lancet DOI: 10.1016/S0140-6736(26)00918-9
