Μια γονιδιακή θεραπεία που δίνει εντολή στα κύτταρα να παράγουν περισσότερη από την αντιγηραντική πρωτεΐνη κλόθο ετοιμάζεται να προσφερθεί από αμερικανική εταιρεία σε κλινικές του εξωτερικού, παρακάμπτοντας τους κανόνες του FDA.
Η θεραπεία αυτή, που σύμφωνα με την εταιρεία παρέχει οδηγίες για τη σύνθεση μιας αντιγηραντικής πρωτεΐνης, δεν ενσωματώνεται στο γονιδίωμα του ανθρώπου. Getty Images
Μια ενέσιμη γονιδιακή θεραπεία που υπόσχεται να παρατείνει τη ζωή των ανθρώπων θα είναι σύντομα διαθέσιμη σε ορισμένες χώρες. Αυτό συμβαίνει παρότι δεν έχει δοκιμαστεί σε αυστηρές κλινικές μελέτες και δεν έχει λάβει έγκριση από τον αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) ή άλλες μεγάλες ρυθμιστικές αρχές.
Η γονιδιακή θεραπεία, που ανέπτυξε η Minicircle, εταιρεία με έδρα το Όστιν του Τέξας, έχει σχεδιαστεί ώστε να κάνει τα κύτταρα να παράγουν περισσότερη από την αντιγηραντική πρωτεΐνη κλόθο. Για να παρακάμψει την εκτεταμένη κλινική δοκιμή που απαιτεί ο FDA για την έγκριση ενός θεραπευτικού προϊόντος στις ΗΠΑ, η Minicircle θα προσφέρει τη σε μεγάλο βαθμό αδοκίμαστη θεραπεία σε όσους είναι διατεθειμένοι να ταξιδέψουν στην Ονδούρα, στις Μπαχάμες ή στον Παναμά. Η εταιρεία έχει ανοίξει λίστα αναμονής στην ιστοσελίδα της και αναφέρει ότι θα διαθέσει τη θεραπεία μέσα στους επόμενους έξι μήνες.
Οι βιοηθικολόγοι προειδοποιούν ότι είναι απερίσκεπτο να παρακάμπτονται οι κανονισμοί που έχουν θεσπιστεί για να προστατεύουν τους ανθρώπους από θεραπείες ενδεχομένως επικίνδυνες ή άχρηστες. «Αυτή είναι η νοοτροπία του “move fast and break things” της Silicon Valley που εισβάλλει στην ιατρική, αλλά ο κίνδυνος είναι ότι το να κινείσαι γρήγορα στην ανάπτυξη φαρμάκων μπορεί να βλάψει ανθρώπους», λέει ο Christopher Rudge από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ στην Αυστραλία.
Οι αντιγηραντικές ιδιότητες της κλόθο, που πήρε το όνομά της από τη μυθολογική ελληνική θεά η οποία λέγεται ότι γνέθει το νήμα της ζωής, είναι γνωστές από τη δεκαετία του 1990, όταν διαπιστώθηκε ότι ποντίκια που δεν διέθεταν την πρωτεΐνη γερνούσαν γρήγορα και πέθαιναν νωρίς. Από τότε, ποντίκια που είχαν γενετικά τροποποιηθεί ώστε να παράγουν περίσσεια κλόθο έδειξαν ότι ζουν έως και 30% περισσότερο. Ενέσεις της πρωτεΐνης βρέθηκε επίσης ότι βελτιώνουν τη μνήμη σε ηλικιωμένους πιθήκους.
Στους ανθρώπους, τα επίπεδα της κλόθο μειώνονται φυσιολογικά με την ηλικία, κάτι που οδήγησε τη Minicircle και άλλους να αναζητήσουν τρόπους αναπλήρωσής της. Ωστόσο, «έχουν βρεθεί τόσα πολλά πράγματα που παρατείνουν τη ζωή στα ποντίκια και δεν λειτουργούν στους ανθρώπους», λέει ο Christopher Gyngell από το Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης στην Αυστραλία. Επιπλέον, αναφορά περίπτωσης βρέφους με αυξημένα επίπεδα κλόθο λόγω σπάνιας γενετικής πάθησης έδειξε ότι είχε αδύναμα οστά και προβλήματα ανάπτυξης, γεγονός που υποδηλώνει ότι η υπερβολική ποσότητα της πρωτεΐνης μπορεί να είναι επιβλαβής.
Στον ιστότοπο της Minicircle αναφέρεται ότι η γονιδιακή θεραπεία «παράτασης ζωής» περιέχει μικρό, κυκλικό DNA που ονομάζεται minicircle DNA και παρέχει οδηγίες για τη σύνθεση της πρωτεΐνης κλόθο. Η ένεση γίνεται στο κοιλιακό λίπος του ατόμου, όπου το minicircle DNA απορροφάται από τα λιποκύτταρα. Αυτό τα ωθεί να παράγουν κλόθο, η οποία στη συνέχεια κυκλοφορεί σε όλο το σώμα. Το εισαγόμενο DNA εισέρχεται στον πυρήνα του λιποκυττάρου, αλλά παραμένει έξω από τα χρωμοσώματα, πράγμα που σημαίνει ότι δεν ενσωματώνεται στο γονιδίωμα του ανθρώπου και τελικά διασπάται και απομακρύνεται από τον οργανισμό. Η εταιρεία εκτιμά ότι τα αποτελέσματα μπορεί να διαρκέσουν έως και έναν χρόνο.
Η Minicircle αναφέρει ότι θα κόστιζε πάνω από 300.000 δολάρια για να καταθέσει αίτηση στον FDA ώστε να ξεκινήσει κλινική δοκιμή της γονιδιακής θεραπείας στις ΗΠΑ, ενώ θα χρειαζόταν έως και τρία χρόνια για να λάβει έγκριση έναρξης. Ως εναλλακτική, πραγματοποίησε πρόσφατα μια δοκιμή «proof of concept» σε περίπου 24 άτομα στις ΗΠΑ που ταξίδεψαν σε «διεθνείς συνεργαζόμενες κλινικές» για να λάβουν τη θεραπεία, ξεκινώντας τον Οκτώβριο του 2025. Μία από τις συνεργαζόμενες κλινικές βρίσκεται σε μια πειραματική «innovation-friendly» πόλη της Ονδούρας, την Προςπέρα, που επιτρέπει στους αναπτυξιακούς φορείς φαρμάκων να «επιλέγουν τους κανονισμούς που ταιριάζουν καλύτερα στις επιχειρηματικές τους ανάγκες». Οι άλλες βρίσκονται στην Πόλη του Παναμά και στο Paradise Island των Μπαχάμες.
Η εταιρεία δεν έχει δημοσιεύσει τα αποτελέσματα της δοκιμής της γονιδιακής θεραπείας με κλόθο, αλλά στην ιστοσελίδα της αναφέρει ότι «προετοιμάζει τα κλινικά δεδομένα για δημοσίευση». Ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλός της, Mac Davis, δήλωσε πέρυσι στη New Republic ότι είχε λάβει και ο ίδιος τη θεραπεία και είχε παρουσιάσει ζάλη και παράξενες, αλλοιωμένες αντιλήψεις του χρόνου, τα οποία όμως υποχώρησαν. Είπε επίσης ότι ένιωθε το ανοσοποιητικό του πιο ισχυρό και ότι είχε μειωμένες διατροφικές ευαισθησίες. Η εταιρεία δεν απάντησε σε αιτήματα του New Scientist για πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματα της μελέτης ή για γενικότερο σχόλιο.
Μια δοκιμή σε μόλις 24 άτομα, διάρκειας μικρότερης του ενός έτους και χωρίς ομάδα ελέγχου, δεν αρκεί για να επιβεβαιώσει την ασφάλεια ή την αποτελεσματικότητα, λέει ο Gyngell. «Αν έχεις αυτό το πράγμα μέσα στο σώμα σου που παράγει συνεχώς μια πρωτεΐνη, ίσως σε πέντε χρόνια αρχίσουν να εμφανίζονται σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες», λέει. «Άνθρωποι έχουν πεθάνει σε δοκιμές άλλων γονιδιακών θεραπειών, ακόμη και αυστηρά ελεγχόμενων με ανεξάρτητη εποπτεία, επειδή εξακολουθεί να είναι ένας νέος τομέας με υψηλό κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών».
Καμία άλλη γονιδιακή θεραπεία ενίσχυσης της κλόθο δεν έχει δοκιμαστεί μέχρι σήμερα σε ανθρώπους. Ο Miguel Chillón από το Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης και οι συνεργάτες του ανέπτυξαν πρόσφατα μια άλλη γονιδιακή θεραπεία με κλόθο, αλλά την έχουν δοκιμάσει μόνο σε ποντίκια. Τα ποντίκια αυτά έζησαν 20% περισσότερο από το συνηθισμένο, αλλά παρουσίασαν επίσης αιμορραγία από τον πρωκτό και δερματικά έλκη. Ο Chillón και οι συνεργάτες του εστιάζουν τώρα σε μια γονιδιακή θεραπεία βασισμένη σε μια μικρότερη εκδοχή της κλόθο, η οποία μέχρι στιγμής φαίνεται να έχει λιγότερες παρενέργειες. Αν περάσει σε κλινικές δοκιμές, αυτές θα γίνουν μέσα στο «κανονικό ρυθμιστικό πλαίσιο», λέει ο Chillón.
Αν μια εταιρεία όπως η Minicircle κινηθεί πολύ γρήγορα και κάτι πάει στραβά, αυτό θα επηρεάσει όλους τους υπόλοιπους στον χώρο που τηρούν τους κανόνες, λέει ο Alex John London από το Πανεπιστήμιο Carnegie Mellon στο Πίτσμπουργκ της Πενσιλβάνια. «Αν έχετε επενδύσει χρόνια για να βρείτε μια παρέμβαση που μπορεί να είναι ασφαλής και αποτελεσματική, και μετά κάποιος άλλος προχωρά και, χωρίς προσεκτική προετοιμασία και ελέγχους, χορηγεί κάτι σαν [αυτή τη γονιδιακή θεραπεία] και υπάρξει μια σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια, μπορεί να τινάξει στον αέρα όλη την προσπάθεια και να σας στιγματίσει κι εσάς», λέει.
Αν και είναι αλήθεια ότι η ανάπτυξη νέων φαρμάκων είναι εξαιρετικά δαπανηρή, αυτό συμβαίνει επειδή «η ανθρώπινη βιολογία είναι δύσκολη και είναι εξαιρετικά δύσκολο να φτιάξεις κάτι που να λειτουργεί και να είναι ασφαλές», λέει ο London. Η εκτεταμένη κλινική δοκιμή είναι απαραίτητη, γιατί θεραπείες που φαίνονται πολλά υποσχόμενες σε μικρές μελέτες συχνά αποτυγχάνουν σε μεγαλύτερες και αυστηρότερες, προσθέτει.
«Οι ρυθμιστικοί κανόνες για τους οποίους παραπονιούνται αυτές οι εταιρείες [όπως η Minicircle] δεν είναι η γραφειοκρατική υπερβολή αχαλίνωτων γραφειοκρατών», λέει ο Rudge. «Είναι η άμεση κληρονομιά παλιών τραγωδιών, και αυτό είναι εύκολο να το ξεχνά κανείς όταν εστιάζει μόνο στις ευκαιρίες».
Η Minicircle προσφέρει από το 2022 και άλλη μια γονιδιακή θεραπεία χωρίς έγκριση FDA στις υπεράκτιες κλινικές της, η οποία στοχεύει στην αύξηση της μυϊκής μάζας μέσω της ενίσχυσης μιας πρωτεΐνης που ονομάζεται follistatin. Σε προκαταρκτικές δοκιμές, 43 άτομα ηλικίας 23 έως 88 ετών έλαβαν τη γονιδιακή θεραπεία follistatin στην κλινική της Προςπέρα.
Η εταιρεία ανέφερε ότι η άλιπη μυϊκή μάζα τους αυξήθηκε κατά μέσο όρο κατά 770 γραμμάρια μετά από 3 μήνες, χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες, όμως η δοκιμή δεν είχε ομάδα ελέγχου, οπότε δεν είναι σαφές αν αυτό οφείλεται απλώς σε φαινόμενο placebo. Ο Bryan Johnson, ο τεχνολογικός εκατομμυριούχος που είναι γνωστός για τις ακραίες προσπάθειές του να ενισχύσει τη μακροζωία του, έλαβε τη γονιδιακή θεραπεία follistatin στο ντοκιμαντέρ Don’t Die και υποστήριξε ότι αύξησε τη μυϊκή του μάζα κατά 7%. Η θεραπεία φέρεται να κοστίζει 25.000 δολάρια.
«Αν οι άνθρωποι θέλουν να γίνουν πειραματόζωα για τέτοια πράγματα, τότε τους κατανοώ, αλλά μόνο αν έχουν καλή εικόνα των πιθανών κινδύνων και οφελών», λέει ο Gyngell. «Στην περίπτωση αυτών των γονιδιακών θεραπειών, πιστεύω ότι η αβεβαιότητα είναι υπερβολικά μεγάλη για να καλύψει αυτό το κριτήριο».
