Αν η Ατλαντική Μεσημβρινή Ανατρεπτική Κυκλοφορία, γνωστή ως AMOC, σταματούσε να λειτουργεί, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να απελευθερώσουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια τόνους CO2, ανεβάζοντας ακόμη περισσότερο τις παγκόσμιες θερμοκρασίες.
Η υπερθέρμανση του πλανήτη από τις εκπομπές άνθρακα που προκαλεί ο άνθρωπος έχει ήδη επιβραδύνει την AMOC, ένα σύστημα ρευμάτων που περιλαμβάνει και το Gulf Stream και ζεσταίνει την Ευρώπη. Αν η AMOC κατέρρεε πλήρως, θα μπορούσε να απελευθερώσει τεράστιες ποσότητες άνθρακα από τα βαθιά νερά του Νότιου Ωκεανού στην ατμόσφαιρα, προκαλώντας μια ανατροφοδότηση που θα θέρμαινε ακόμη περισσότερο τη Γη.
Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι η παύση της AMOC θα μπορούσε να οδηγήσει σε ψυχρότερους χειμώνες στην Ευρώπη, να διαταράξει τους μουσώνες στην Αφρική και την Ασία και να αυξήσει τις παγκόσμιες θερμοκρασίες. Νέη μοντελοποίηση με υπολογιστή έδειξε όμως ότι θα εξέπεμπε επίσης έως και 640 δισεκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα κοντά στην Ανταρκτική, ανεβάζοντας τη θερμοκρασία του πλανήτη κατά επιπλέον 0,2°C.
«Η κατάρρευση της AMOC θα μπορούσε να προκαλέσει (στον) Νότιο Ωκεανό ισχυρή ανάμιξη και να απελευθερώσει τον άνθρακα που είναι αποθηκευμένος στα βαθιά νερά», λέει ο Da Nian από το Potsdam Institute for Climate Impact Research στη Γερμανία, που ηγήθηκε της μελέτης. «Είναι ένα αρκετά νέο αποτέλεσμα».
Ο βασικός ωκεάνιος ρεύμα επιβραδύνεται σε περιοχές γύρω από τον Ατλαντικό.
«Το βασικό μήνυμα είναι ότι ένα πολύ κακό ενδεχόμενο… θα μπορούσε να έχει ακόμη χειρότερες συνέπειες από όσες πιστεύαμε μέχρι τώρα», λέει ο συν-συγγραφέας Johan Rockström, επίσης από το Potsdam Institute. «Πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί, γιατί όταν κάτι πάει στραβά, μπορεί να έχει αυτά τα ντόμινο αποτελέσματα».
Η AMOC, που κινείται από διαφορές στην πυκνότητα του νερού, μεταφέρει ζεστό και αλμυρό νερό από τον Κόλπο του Μεξικού προς τον βόρειο Ατλαντικό, όπου αυτό ψύχεται και βυθίζεται, επιστρέφοντας νότια κατά μήκος του βυθού. Ωστόσο, οι επιστήμονες θεωρούν ότι το γλυκό νερό από το λιώσιμο των πάγων της Γροιλανδίας αραιώνει την AMOC και επιβραδύνει αυτή τη διαδικασία βύθισης.
Μετρήσεις από σημαδούρες έδειξαν πρόσφατα ότι η νότια ροή της επιστροφής αποδυναμώνεται και η AMOC έχει ήδη μειωθεί κατά περίπου 15%. Προβλέψεις μοντέλων δείχνουν ότι θα μπορούσε να καταρρεύσει από σε λίγες δεκαετίες έως και σε μερικούς αιώνες.
Η νέα μελέτη μοντελοποίησε την κατάρρευση της AMOC σε διαφορετικά μελλοντικά κλιματικά σενάρια. Διαπίστωσε ότι όταν οι συγκεντρώσεις CO2 στην ατμόσφαιρα είναι 350 μέρη ανά εκατομμύριο ή υψηλότερες, η AMOC δεν ανακάμπτει μετά τη διακοπή της. Καθώς το CO2 βρίσκεται σήμερα στα 430 ppm, αυτό υποδηλώνει ότι η κατάρρευση της AMOC θα ήταν μη αναστρέψιμη.
Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι η παύση της AMOC, που αποτελεί μέρος της παγκόσμιας «μεταφορικής ταινίας» των ρευμάτων που εκτείνεται στους ωκεανούς του Νότιου Ειρηνικού και του Νότιου Ατλαντικού, θα απελευθέρωνε τη μεταφορά βαθιών υδάτων προς την επιφάνεια κοντά στην Ανταρκτική. Τα βαθιά νερά εκεί, που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εγκλωβισμένα κάτω από ένα στρώμα πιο γλυκών επιφανειακών υδάτων, έχουν συσσωρεύσει άνθρακα τόσο από την ατμόσφαιρα όσο και από τη βύθιση νεκρού πλαγκτόν. Το μοντέλο δείχνει ότι μεγάλο μέρος αυτού του άνθρακα θα απελευθερωνόταν στην ατμόσφαιρα.
Προηγούμενη έρευνα για καταρρεύσεις της AMOC στο μακρινό παρελθόν εξηγεί γιατί θα ξεκινούσε η μεταφορά κοντά στην Ανταρκτική. Δείχνει ότι, καθώς λιγότερο αλμυρό νερό βυθίζεται και ρέει από τον βόρειο Ατλαντικό προς τον Νότιο Ωκεανό, τα νερά γύρω από την Ανταρκτική γίνονται επίσης λιγότερο αλμυρά. Αυτό διασπά τη στρωμάτωση των πιο γλυκών επιφανειακών υδάτων πάνω από τα πιο αλμυρά βαθιά νερά και επιτρέπει στο βαθύ νερό να φτάσει στην επιφάνεια.
«Το να το βλέπεις να εξελίσσεται σε ένα τόσο θερμό κλίμα, και με τόσο μεγάλη αύξηση του CO2, είναι αρκετά εντυπωσιακό», λέει ο Jonathan Baker από το UK Met Office. «Είναι μια ενδιαφέρουσα μελέτη, αλλά εξαρτάται από το αν θα ενισχυθεί η κυκλοφορία στον Νότιο Ωκεανό, και αυτό παραμένει ακόμη αρκετά αβέβαιο, με διαφορετικά μοντέλα να δείχνουν διαφορετικές αποκρίσεις».
Η κατάρρευση της AMOC θα ψύξει την Αρκτική κατά 7°C, παγώνοντας τον Καναδά, τη Σκανδιναβία και τη Ρωσία, σύμφωνα επίσης με τη μελέτη. Την ίδια στιγμή, θα θερμάνει την Ανταρκτική κατά 6°C. Παρότι το Δυτικοανταρκτικό Παγετώδες κάλυμμα κινδυνεύει ήδη σήμερα να περάσει σε σημείο καμπής, αυτή η αύξηση της θερμοκρασίας θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει την κατάρρευση του πολύ μεγαλύτερου Ανατολικού Ανταρκτικού Παγετώδους καλύμματος, οδηγώντας σε άνοδο της στάθμης της θάλασσας κατά δεκάδες μέτρα.
Παρότι η επίδραση της απελευθέρωσης CO2 θα εξελισσόταν σε διάστημα 1.000 ετών ή και περισσότερο μετά τη διακοπή της AMOC, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τον άνθρωπο θα μπορούσαν να «κλειδώσουν» αυτή τη μελλοντική κατάρρευση μέσα στις επόμενες δεκαετίες, προειδοποιεί ο Rockström.
«Αυτός ο χρόνος δέσμευσης μπορεί να είναι… μέσα στα επόμενα 25 με 50 χρόνια. Είναι κυριολεκτικά τώρα», λέει. «Το ζήτημα δεν είναι ο χρόνος των επιπτώσεων, αλλά ο χρόνος της δέσμευσης, γιατί με ποιο δικαίωμα να παραδώσουμε σε όλες τις μελλοντικές γενιές έναν όλο και λιγότερο βιώσιμο πλανήτη;»
Nature Communications Earth & Environment DOI: 10.1038/s43247-026-03427-w
