Η γενετική ανάλυση Νεάντερταλ στη βορειοδυτική Ευρώπη δείχνει ότι αυτός ο πληθυσμός ήταν απροσδόκητα γενετικά ποικιλόμορφος, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η ενδογαμία δεν οδήγησε στην εξαφάνιση του είδους.
Το αρχαίο DNA μπορεί να δώσει εικόνα για την κοινωνική δομή των Νεάντερταλ, MAURICIO ANTON/SCIENCE PHOTO LIBRARY
Το αρχαίο DNA μπορεί να δώσει εικόνα για την κοινωνική δομή των Νεάντερταλ
MAURICIO ANTON/SCIENCE PHOTO LIBRARY
Μερικοί από τους τελευταίους επιζώντες Νεάντερταλ της βορειοδυτικής Ευρώπης ενδέχεται να ζούσαν σε γενετικά ποικιλόμορφες, καλά συνδεδεμένες ομάδες, κάτι που δείχνει ότι η ενδογαμία δεν ήταν βασική αιτία της εξαφάνισής τους πριν από περίπου 40.000 χρόνια.
Οι γενετικές μελέτες των Νεάντερταλ (Homo neanderthalensis) έχουν περιοριστεί από την έλλειψη δειγμάτων που διατηρήθηκαν αρκετά καλά ώστε να επιτρέψουν ανάλυση DNA. Μέχρι σήμερα είχαν γίνει διαθέσιμα μόλις τέσσερα γονιδιώματα υψηλής ποιότητας, εκ των οποίων τα τρία προέρχονταν από το όριο της γεωγραφικής εξάπλωσης των Νεάντερταλ στη Σιβηρία, αν και υπάρχουν και περισσότερα χαμηλότερης ποιότητας. Αυτό σημαίνει ότι η γενετική δεν μπόρεσε να μας πει πολλά για την κοινωνική δομή των κοινοτήτων τους, όμως τα υπάρχοντα γονιδιωματικά δεδομένα έδειχναν ότι όσο οι Νεάντερταλ λιγόστευαν, τόσο αυξανόταν η ενδογαμία, κάτι που ίσως συνέβαλε στην εξαφάνισή τους.
Ένα σπήλαιο στη Γαλλία αποκαλύπτει πώς εξαφανίστηκαν οι Νεάντερταλ
Η Alba Bossoms Mesa από το Ινστιτούτο Εξελικτικής Ανθρωπολογίας Max Planck στη Λειψία της Γερμανίας και οι συνεργάτες της αλληλούχησαν τώρα DNA από 27 λείψανα Νεάντερταλ από επτά τοποθεσίες στο Βέλγιο και δύο στη Γαλλία, που χρονολογούνται από 52.500 έως περίπου 40.000 χρόνια πριν. Ένα από τα δείγματα έδωσε γονιδίωμα υψηλής ποιότητας: προέρχεται από μια γυναίκα που είχε γίνει αντικείμενο κανιβαλισμού πριν από περίπου 45.000 χρόνια στο σπήλαιο Goyet στο Βέλγιο.
«Αυτά τα πρόσφατα αναλυθέντα γονιδιώματα Νεάντερταλ είναι πολύ σημαντικά, καθώς προέρχονται από μερικούς από τους πιο πρόσφατα γνωστούς Νεάντερταλ και προσφέρουν νέα στοιχεία για τη γενετική ποικιλότητα των Νεάντερταλ κοντά στην εποχή της φυσικής τους εξαφάνισης», λέει ο Chris Stringer από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου.
Η Bossoms Mesa και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι αυτά τα 27 λείψανα ανήκαν σε τουλάχιστον 11 διαφορετικά άτομα Νεάντερταλ. Δεν υπήρχαν ενδείξεις αυξανόμενου φορτίου επιβλαβών γενετικών μεταλλάξεων ή μειωμένης γενετικής ποικιλότητας, αν και όλοι οι Νεάντερταλ είχαν χαμηλότερη ποικιλότητα από τους σύγχρονους ανθρώπους της εποχής.
Αυτό διαφέρει από ό,τι έχει παρατηρηθεί σε άλλες ομάδες Νεάντερταλ, όπως σε μία στην περιοχή Αλτάι της Σιβηρίας, όπου υπήρχαν ενδείξεις ζευγαρώματος μεταξύ στενών συγγενών, λέει η Bossoms Mesa. «Αυτοί οι Νεάντερταλ είναι ακόμη πιο κοντά στην εξαφάνιση των Νεάντερταλ και έχουν μεγαλύτερη γενετική ποικιλότητα από τους προγόνους τους στην ανατολή».
Οι γενετικές αναλύσεις έδειξαν επίσης ότι αυτοί οι Νεάντερταλ είχαν στενότερη συγγένεια μεταξύ τους σε σχέση με άλλες ύστερες ομάδες Νεάντερταλ πιο ανατολικά, στην Κροατία και τη νότια Ρωσία, και ότι είχαν αποχωριστεί από έναν κοινό πρόγονο με αυτούς τους άλλους Νεάντερταλ πριν από περίπου 54.000 χρόνια.
Ο συνολικός απολογισμός είναι ότι οι Νεάντερταλ του Αλτάι ίσως να μην είναι αντιπροσωπευτικοί του είδους και ότι αυτοί οι βορειοδυτικοί Νεάντερταλ, αντί να αποτελούν μια μικρή, απομονωμένη ομάδα, ήταν μέρος ενός ευρύτερου, καλά συνδεδεμένου πληθυσμού στην περιοχή, λέει η Bossoms Mesa. Οι Νεάντερταλ σε διαφορετικές περιοχές ενδέχεται να είχαν πολύ διαφορετική ζωή και ιστορία πληθυσμού σε μια περίοδο βαθιών οικολογικών και δημογραφικών αλλαγών, σημειώνει.
Οι σύγχρονοι άνθρωποι έφτασαν στην Ευρώπη πριν από περίπου 47.000 χρόνια, άρα θα συνυπήρξαν με αυτή την ομάδα Νεάντερταλ για πολλές γενιές. Ωστόσο, παρά τις σαφείς ενδείξεις στα γονιδιώματα των σύγχρονων ανθρώπων ότι άνθρωποι και Νεάντερταλ διασταυρώθηκαν αλλού, αυτά τα ευρωπαϊκά γονιδιώματα Νεάντερταλ δεν έδειξαν σημάδια γονιδίων από σύγχρονους ανθρώπους.
Όταν διασταυρωθήκαμε με τους Νεάντερταλ, συνήθως οι άνδρες ήταν οι πατέρες
«Αυτό εγείρει ενδιαφέροντα ερωτήματα για τη δυναμική ανάμεσα στους Νεάντερταλ και τους σύγχρονους ανθρώπους, τα οποία ακόμη δεν κατανοούμε πλήρως», λέει η Tharsika Vimala από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ.
Η Bossoms Mesa λέει ότι υπάρχουν πολλές πιθανές εξηγήσεις γι’ αυτό το εύρημα. Μία είναι ότι η διασταύρωση έγινε κυρίως σε άλλη περιοχή, όπως η Λεβαντίνη, ή μπορεί να υπήρχε κοινωνικός παράγοντας ή ασυμβατότητα υβριδίων, που σήμαινε ότι τα μωρά που προέκυπταν από την ενδογαμία δεν επιβίωναν ή ανατρέφονταν μόνο μέσα σε ανθρώπινες ομάδες.
Ο Stringer λέει ότι το μοτίβο ροής γονιδίων προς τους σύγχρονους ανθρώπινους πληθυσμούς στηρίζει την άποψή του πως οι ύστεροι Νεάντερταλ έχαναν γόνιμα άτομα προς ομάδες Homo sapiens σε μια μονόδρομη διαδικασία, κάτι που θα μπορούσε να έχει συμβάλει στην εξαφάνισή τους.
Αν και ίσως δεν θα έπρεπε να θεωρούνται ότι εξαφανίστηκαν με τον κλασικό τρόπο. «Δεν εξαφανίζονται πραγματικά, αν μέρος τους εξακολουθεί να ζει στο γονιδίωμά μας», λέει η Bossoms Mesa.
Nature DOI: 10.1038/s41586-026-10625-1
