Όταν η SpaceX εισήχθη δημόσια στο χρηματιστήριο, η κάλυψη επικεντρώθηκε στους πυραύλους, την αποτίμηση και τα πρόσωπα πίσω από την εταιρεία. Αυτό είναι εύλογο. Όμως η πιο σημαντική ιστορία είναι τι δείχνει το IPO για την κατεύθυνση της διαστημικής οικονομίας και τι σημαίνει αυτό για τις χώρες και τις εταιρείες που τη χτίζουν αθόρυβα.
Στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της διαστημικής δραστηριότητας, η πρόσβαση στο διάστημα ήταν τόσο ακριβή και δύσκολη, ώστε μπορούσαν να την αναλάβουν μόνο τα κράτη. Η SpaceX το άλλαξε αυτό. Οι φθηνές και αξιόπιστες εκτοξεύσεις έγιναν η τεχνολογία που επέτρεψε μια νέα διαστημική οικονομία, όπως ακριβώς η προσιτή υπολογιστική ισχύς στήριξε την άνοδο του internet. Αυτή η αλλαγή έχει δημιουργήσει εντελώς νέες αγορές: δορυφορικές επικοινωνίες, όπως το Starlink, κατασκευή στο διάστημα και, δυνητικά, ακόμη και διαστημικά data centres. Η McKinsey και το World Economic Forum εκτιμούν ότι η διαστημική οικονομία μπορεί να φτάσει τα 1,8 τρισ. δολάρια έως το 2035. Η παραμετρική ασφάλιση, όπου τα δορυφορικά δεδομένα ενεργοποιούν αποζημιώσεις όταν ξεπερνώνται όρια για πλημμύρα, πυρκαγιά ή ξηρασία, προβλέπεται να φτάσει τα 51 δισ. δολάρια έως το 2034. Δεν πρόκειται για διαστημική αγορά, αλλά για βασικές χρηματοοικονομικές υπηρεσίες που λειτουργούν πάνω σε διαστημικές υποδομές.
Σκεφτείτε το σαν κούρσα χρυσού: άλλοι πουλούν τα φτυάρια, άλλοι σκάβουν. Η Filtronic, στο County Durham, προμηθεύει τα εξαρτήματα που κάνουν λειτουργικό το επίγειο δίκτυο του Starlink και έχει χρηματιστηριακή αξία άνω των 800 εκατ. λιρών, δηλαδή 1,06 δισ. δολαρίων. Η Magdrive, στην Oxfordshire, αναπτύσσει συστήματα πρόωσης για δορυφόρους σε τροχιά και ολοκλήρωσε πέρυσι την πρώτη της επίδειξη στο διάστημα. Η AAC Clyde Space στη Γλασκώβη και η Spire Global κατασκευάζουν και εκτοξεύουν αστερισμούς δορυφόρων που στηρίζουν παγκόσμιες υπηρεσίες δεδομένων, από πληροφορίες για τον καιρό έως παρακολούθηση της ναυτιλίας και περιβαλλοντική επιτήρηση. Η Open Cosmos, που κατασκευάζει και λειτουργεί δορυφόρους για κυβερνήσεις και επιχειρήσεις σε όλο τον κόσμο, έχει εξασφαλίσει πάνω από 120 εκατ. δολάρια σε συμβασιοποιημένες αποστολές σε τέσσερις ηπείρους. Η SatVu, με στήριξη από το NATO Innovation Fund και τη British Business Bank, αναπτύσσει δορυφόρους θερμικής απεικόνισης που μπορούν να εντοπίζουν θερμότητα από εργοστάσια παραγωγής ενέργειας και στρατιωτικές εγκαταστάσεις από τροχιά, για εμπορική χρήση, για πρώτη φορά.
Οι Space Forge και BioOrbit έχουν στείλει υλικό σε τροχιά για να δοκιμάσουν τι είναι δυνατό υπό συνθήκες μικροβαρύτητας. Στη Γη, τα λιωμένα υλικά στερεοποιούνται ανομοιόμορφα και η μεταφορά, η καθίζηση και οι θερμικές διαβαθμίσεις που προκαλεί η βαρύτητα μπορούν να δημιουργήσουν ατέλειες. Στα φάρμακα, η κρυστάλλωση και η μοριακή συναρμολόγηση των ενώσεων βελτιώνονται χωρίς τη σταθερή έλξη της βαρύτητας 1G. Η Space Forge ενεργοποίησε τον τροχιακό της κλίβανο τον Δεκέμβριο, δείχνοντας για πρώτη φορά ότι οι συνθήκες που απαιτούνται για την ανάπτυξη υπερυψηλής καθαρότητας ημιαγωγικών υλικών μπορούν να δημιουργηθούν και να διατηρηθούν σε εμπορικό διαστημόπλοιο. Η BioOrbit έστειλε μονάδα παραγωγής κρυστάλλωσης φαρμάκων στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, με στόχο να κάνει το ίδιο για θεραπείες κατά του καρκίνου, παράγοντας ιδιαίτερα συμπυκνωμένες μορφές που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αντικατάσταση των ενδοφλέβιων θεραπειών στο νοσοκομείο με αγωγές που οι ασθενείς θα μπορούν να κάνουν μόνοι τους στο σπίτι.
Δεν πρόκειται για φιλόδοξα σχέδια που θυμίζουν σεληνιακή αποστολή. Είναι εμπορικές πραγματικότητες που συμβαίνουν τώρα, στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Το prospectus της SpaceX επιβεβαίωσε αυτό που αυτές οι εταιρείες ήδη γνωρίζουν. Το Starlink αντιστοιχούσε σε 11,4 δισ. δολάρια από τα 18,7 δισ. δολάρια των εσόδων της SpaceX το 2025, περίπου στο 61% του συνόλου, με λειτουργικά κέρδη 4,4 δισ. δολαρίων και περιθώρια 63%. Η αποτίμηση δεν είναι στοίχημα στους πυραύλους. Είναι στοίχημα σε όσα επιτρέπουν οι πύραυλοι.
Όμως η εισαγωγή στο χρηματιστήριο θέτει και ένα δυσκολότερο ερώτημα: μπορούν αυτές οι εταιρείες να κάνουν το επόμενο βήμα και να μεγαλώσουν; Μπορεί το Ηνωμένο Βασίλειο να δημιουργήσει κάτι αντίστοιχο με τη δική του SpaceX, όχι στον τομέα των εκτοξεύσεων, αλλά στο επίπεδο των εφαρμογών, όπου οι βρετανικές εταιρείες ήδη ανταγωνίζονται;
Το Ηνωμένο Βασίλειο παράγει σταθερά ποιοτικές διαστημικές επιχειρήσεις. Η χρηματοδότηση μέσω επιχορηγήσεων, οι θερμοκοιτίδες και οι επενδύσεις στα πρώτα στάδια έχουν δημιουργήσει μια ισχυρή γραμμή νέων εταιρειών. Όμως η μετάβαση από την επίδειξη στην ανάληψη συμβολαίων απαιτεί κεφάλαια ανάπτυξης σε κλίμακα που ο κλάδος δεν έχει προσελκύσει συστηματικά. Σύμφωνα με τον SpaceTech Index της Seraphim Space, οι παγκόσμιες ιδιωτικές επενδύσεις στη διαστημική τεχνολογία έφτασαν ρεκόρ 12,4 δισ. δολαρίων το 2025, αυξημένες κατά 48% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, όμως το 60% αυτού του κεφαλαίου κατευθύνθηκε σε αμερικανικές εταιρείες.
Πολλοί επενδυτές εξακολουθούν να βλέπουν το διάστημα μέσα από το πρίσμα της SpaceX: μιας εξαιρετικής επιτυχίας, αλλά και μιας ριψοκίνδυνης ιστορίας που χρειάστηκε δεκάδες δισ. δολάρια πριν αποδώσει ουσιαστικά. Το IPO ίσως βοηθήσει να αλλάξει αυτή η αντίληψη. Τα περιθώρια κέρδους της Starlink δεν θυμίζουν μια κερδοσκοπική τεχνολογική εταιρεία. Θυμίζουν τις αποδόσεις μιας υποδομής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι επενδυτές χρειάζεται να βρουν τη νέα SpaceX για να έχουν απόδοση. Πολλές από τις πιο υποσχόμενες διαστημικές εταιρείες του Ηνωμένου Βασιλείου αναπτύσσουν τεχνολογίες που απευθύνονται σε ώριμες εμπορικές αγορές και χρειάζονται ένα κλάσμα του κεφαλαίου που απαιτεί μια εταιρεία εκτοξεύσεων. Το επενδυτικό στοίχημα δεν είναι η πρόσβαση σε τροχιά. Είναι ό,τι μπορεί να γίνει αφού η πρόσβαση στην τροχιά γίνει φθηνή και αξιόπιστη.
Οι επενδύσεις στο διάστημα δεν είναι χωρίς ρίσκο. Οι χρόνοι είναι μεγάλοι και δεν αποδίδει κάθε επιλογή. Όμως τα βρετανικά συνταξιοδοτικά ταμεία έχουν ήδη δεσμευτεί να κινηθούν. Με το Mansion House Accord, 17 πάροχοι έχουν δεσμευτεί να επενδύσουν τουλάχιστον το 10% των default funds τους σε ιδιωτικές αγορές έως το 2030, δηλαδή περίπου 50 δισ. λίρες που προορίζονται για ακριβώς τέτοιες ευκαιρίες. Μέχρι στιγμής, σχεδόν τίποτα από αυτό το ποσό δεν έχει φτάσει σε εταιρείες του σταδίου ανάπτυξης. Το διάστημα είναι πλέον μια αξιόπιστη υποδομή, ενσωματωμένη σε ολόκληρη τη σύγχρονη οικονομία, και οι βρετανικές εταιρείες χτίζουν σημαντικά κομμάτια της. Τα βρετανικά συνταξιοδοτικά ταμεία υπέγραψαν το Accord. Τώρα πρέπει να στηρίξουν βρετανικές διαστημικές εταιρείες στο στάδιο ανάπτυξης. Η ανάγκη για κεφάλαιο είναι πολύ μικρότερη από ό,τι σε ένα τυπικό έργο υποδομής, και οι αποδόσεις στην κορυφή αυτού του κλάδου μιλούν από μόνες τους.
Το διάστημα είναι εδώ. Δεν θα κλιμακωθεί κάθε επιχειρηματικό μοντέλο ούτε κάθε τεχνολογία. Όμως οι αποδόσεις για όσους επενδύσουν στις σωστές εταιρείες μπορεί να είναι σημαντικές. Ο πύραυλος είναι εντυπωσιακός. Είναι επίσης, πλέον, το λιγότερο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας.
Ο John Abbott είναι διευθύνων σύμβουλος της Satellite Applications Catapult.
