Όταν η κινεζική εταιρεία DeepSeek κυκλοφόρησε τον Ιανουάριο του 2025 το ανοιχτού κώδικα μοντέλο R1, το θέμα έκανε τον γύρο του κόσμου. Το μεγάλο γλωσσικό μοντέλο (LLM) παρουσιάστηκε ως ικανό να ανταγωνιστεί ορισμένα από τα ισχυρότερα AIs αμερικανικών εταιρειών, ενώ ήταν εντελώς δωρεάν για κατέβασμα από οποιονδήποτε. Μέσα σε λίγο χρόνο, χάθηκε αξία ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων από τις αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες και Αμερικανοί βουλευτές πρότειναν αμέσως την απαγόρευσή του σε κυβερνητικές συσκευές.
Όταν μια άλλη κινεζική εταιρεία, η Z.ai, παρουσίασε τον περασμένο μήνα το GLM-5.2, υπήρξαν αντίστοιχοι ισχυρισμοί για την απόδοσή του, όμως, παραδόξως, όχι η ίδια πανικός. Η κούρσα εξοπλισμών στην τεχνητή νοημοσύνη ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα φαίνεται πως έχει πάρει απρόβλεπτη τροπή.
Οι ΗΠΑ και η Κίνα τρέχουν να αναπτύξουν μια συνεχή ροή από νέα, πιο ικανά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και να δημιουργήσουν τα chips και τα data centres που χρειάζονται για την εκπαίδευση και τη λειτουργία τους. Τα τελευταία χρόνια, η αμερικανική κυβέρνηση έχει επίσης θεσπίσει και ενισχύσει περιορισμούς στις εξαγωγές chips προς χώρες όπως η Κίνα, ενώ άλλοτε επιτρέπει και άλλοτε περιορίζει την ξένη πρόσβαση στα πιο πρόσφατα μοντέλα.
Οι υποστηρικτές της τεχνολογίας πιστεύουν ότι μπορεί να φέρει επανάσταση από την ανακάλυψη φαρμάκων έως την επιστήμη των υλικών, δίνοντας ώθηση στις οικονομίες. Η αυξανόμενη χρήση της στον πόλεμο για την επιλογή στόχων και την ανάπτυξη όπλων την έχει καταστήσει και ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει μάλιστα αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να αποκτήσει δημόσιο μερίδιο σε εταιρείες όπως η OpenAI, ώστε να διασφαλίσει ότι οι στόχοι τους ευθυγραμμίζονται.
Οι μαθηματικοί βάζουν την τεχνητή νοημοσύνη να δουλέψει πάνω στο τελευταίο θεώρημα του Φερμά
Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζουν το ζήτημα οι ΗΠΑ και η Κίνα διαφέρει πολύ. Οι κινεζικές εταιρείες τείνουν να κυκλοφορούν μοντέλα που οι χρήστες μπορούν να κατεβάσουν και να τρέξουν τοπικά, χωρίς κόστος, σε πλήρη αντίθεση με τον τρόπο που οι περισσότερες αμερικανικές εταιρείες τα φιλοξενούν στο cloud, χρεώνουν για την πρόσβαση και προστατεύουν αυστηρά τον εσωτερικό τους μηχανισμό.
Τα open-source AIs, συμπεριλαμβανομένων και αυτών από την Κίνα, δεν τείνουν να αποδίδουν τόσο καλά όσο τα ακριβότερα premium μοντέλα, όμως για πολλούς είναι αρκετά. Όπως είπε σε σχόλιό του στο New Scientist ένας Βρετανός software developer: «Χρησιμοποίησα ένα local model [της Z.ai] και ένα cloud model [της OpenAI] για την ίδια εργασία – το local χρειάστηκε 30% περισσότερο χρόνο, αλλά ήταν εντελώς δωρεάν».
Λίγο μετά την κυκλοφορία του GLM-5.2 τον περασμένο μήνα, το μοντέλο κατατάχθηκε από την Artificial Analysis, εταιρεία αξιολόγησης AI, ως το πιο έξυπνο open-source AI που διατίθεται στην αγορά. Η Z.ai υποστηρίζει ότι υπερέχει του GPT-5.5 της OpenAI σε κοινό benchmark που χρησιμοποιείται για να ελέγχει τις δεξιότητες του λογισμικού AI στην ανάπτυξη κώδικα. Ωστόσο, η Artificial Analysis διαπίστωσε ότι το GLM-5.2 τα πήγε λίγο χειρότερα από το GPT-5.5 στα τεστ ευφυΐας της, κάτι που αντανακλά ένα ευρύτερο πρόβλημα στον κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης, όπου δεν υπάρχουν ενιαία τεστ απόδοσης.
Παρά ταύτα, φαίνεται ότι το GLM-5.2 βρίσκει κοινό. Αυτή τη στιγμή βρίσκεται στην πέμπτη θέση των πιο συχνά χρησιμοποιούμενων LLM στο OpenRouter, μια πλατφόρμα που καταγράφει μόνο ένα μικρό μέρος της χρήσης AI, αλλά αποτελεί μία από τις λίγες δημόσιες πηγές τέτοιων δεδομένων. Το πιο πρόσφατο μοντέλο της DeepSeek βρίσκεται στην πρώτη θέση, με χρήση μεγαλύτερη από το διπλάσιο. Επτά από τα δέκα πρώτα είναι AIs που έχουν αναπτυχθεί από κινεζικές εταιρείες.
Το γεγονός ότι το GLM-5.2 δεν προκάλεσε τους οικονομικούς κραδασμούς που προκάλεσε το προηγούμενο μοντέλο της DeepSeek ίσως δείχνει πόσο γρήγορα μπορούμε να συνηθίσουμε στην ιδέα ότι η Κίνα έχει απλώς καλύψει τη διαφορά στην τεχνητή νοημοσύνη, όπως έχει κάνει δεκάδες φορές και με άλλες τεχνολογίες, όπως τα smartphones, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και η ρομποτική.
«Παραδοσιακά ίσχυε ότι η Silicon Valley ήταν πιο καινοτόμα και η Κίνα ακολουθούσε γρήγορα, με πολύ αποτελεσματική κλιμάκωση», λέει ο Serge Belongie από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης στη Δανία. «Υπάρχει όμως και μια νέα διάσταση σε αυτό, που αφορά την επιθετική open-source πλευρά – κάτι σαν προσπάθεια να εκτεθούν οι κλειστού τύπου frontier labs και να δεχθούν πραγματική πίεση στη Δύση».
Ο Mikhail Belkin από το University of California, San Diego, λέει ότι τα κινεζικά open-source μοντέλα είναι ιδιαίτερα ικανά – ίσως ισοδύναμα με τα καλύτερα αμερικανικά μοντέλα των τελευταίων έξι έως εννέα μηνών – και μπορεί να είναι ακόμη πιο σταθερά. Τα αμερικανικά μοντέλα μπορούν να αποσυρθούν ή να τροποποιηθούν οποιαδήποτε στιγμή, ενώ τα κινεζικά μπορούν να λειτουργήσουν από οποιονδήποτε διαθέτει αρκετά ισχυρό server, λέει.
Ο David Shrier από το Imperial College London λέει ότι η εταιρεία που τελικά θα κυριαρχήσει στην τεχνητή νοημοσύνη είναι πιθανό να βρεθεί με πρόσβαση σε αγορά 60 τρισεκατομμυρίων λιρών, όμως για τις κυβερνήσεις υπάρχουν και πολιτικά και τακτικά οφέλη από τη συμμετοχή σε αυτή την κούρσα. «Τα κινεζικά μοντέλα δίνουν διαφορετικές απαντήσεις σε ορισμένες ερωτήσεις για πολιτικά ή άλλα ευαίσθητα θέματα σε σχέση με τα αμερικανικά μοντέλα», λέει ο Shrier.
Παλαιές μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων θα μπορούσαν να καλύψουν τις περισσότερες ανάγκες της Κίνας σε αποθήκευση ενέργειας
Οι ΗΠΑ ίσως παίξουν υπέρ της Κίνας αν συνεχίσουν να αντιδρούν στα νέα αμερικανικά μοντέλα με κορυφαία εμπορική επίδοση αποσύροντας την πρόσβαση από το εξωτερικό. «Στην πραγματικότητα αυτό μπορεί να αποδειχθεί αντιπαραγωγικό, γιατί αναγκάζεις τους άλλους να αναπτύξουν τα δικά τους οικοσυστήματα και τη δική τους τεχνολογία», λέει ο Philip Torr από το University of Oxford. «Το είδαμε με τη Huawei και το Android: τους έκοψαν την πρόσβαση στο οικοσύστημα της Google και έχτισαν το δικό τους».
Ο Shrier ανησυχεί ότι η Κίνα μπορεί να συνεχίσει να μειώνει το χάσμα απόδοσης ανάμεσα στα δικά της μοντέλα και σε εκείνα των ΗΠΑ, αναλύοντας τον τρόπο λειτουργίας των δυτικών μοντέλων, όπως έχει κατηγορηθεί η κινεζική Alibaba από την αμερικανική Anthropic. «Αυτό σημαίνει, πρακτικά, ότι οποιοδήποτε αμερικανικό προβάδισμα διαβρώνεται γρήγορα», λέει ο Shrier.
Αυτό που ίσως σώσει τις μεγάλες αμερικανικές εταιρείες σε αυτή την κούρσα είναι η αδράνεια και η προσοχή των επιχειρήσεων – η γραφειοκρατία, λέει ο Belongie. Τα κινεζικά open-source μοντέλα μπορεί να είναι δωρεάν, να τρέχουν σε laptop και να κάνουν αξιοπρεπή δουλειά, όμως για μεγάλες εταιρείες με τμήματα IT, αναλυτές κινδύνου και επιφυλακτικά διοικητικά συμβούλια, ένα κινεζικό μοντέλο που έχει κατέβει από το διαδίκτυο μοιάζει με μη διαχειρίσιμο ρίσκο. Εκεί ίσως έχουν πλεονέκτημα οι μεγάλες, καθιερωμένες τεχνολογικές εταιρείες που ήδη προμηθεύουν με email, office και υπηρεσίες υποστήριξης βιομηχανικά πρότυπα.
«Γιατί η Microsoft είναι τόσο επιτυχημένη στις επιχειρήσεις και τόσα πανεπιστήμια και εταιρείες τη χρησιμοποιούν; Όχι επειδή έχει την καλύτερη τεχνολογία, αλλά επειδή μιλάει πραγματικά τη γλώσσα της συμμόρφωσης», λέει ο Belongie.
Ο Torr λέει ότι η Ευρώπη, χωρίς τη δραστηριότητα που υπάρχει στην Κίνα και στις ΗΠΑ, οδεύει υπνωτισμένα προς ένα πρόβλημα εθνικής ασφάλειας πιο σοβαρό από την κούρσα των πυρηνικών. Η τεχνητή νοημοσύνη, πιστεύει, είναι η σημαντικότερη τεχνολογία που έχει αναπτύξει ποτέ το ανθρώπινο είδος.
«Χρειαζόμαστε τις δικές μας Microsoft και Google, και μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες μέσα στην Ευρώπη, υπό την ευρωπαϊκή νομοθεσία, να πληρώνουν ευρωπαϊκούς φόρους, ώστε να ισορροπήσει το πεδίο», λέει ο Torr. «Θέλουμε να είμαστε αποικία τεχνητής νοημοσύνης, απόλυτα εξαρτημένοι από συστήματα που δεν ελέγχουμε πλήρως, ή θέλουμε να λειτουργούμε μόνοι μας;»
