Ένας Γάλλος φυσικός ανακάλυψε ότι η συμπεριφορά ενός εύκαμπτου υλικού όταν διπλώνεται — από κρέπες μέχρι τορτίγιες — περιγράφεται πλήρως από έναν μόνο αριθμό. Ο αριθμός αυτός, που ονομάζεται «ελαστο-βαρυτικό μήκος», συνδυάζει την πυκνότητα, την ακαμψία και τη βαρύτητα του υλικού. Το αποτέλεσμα: μπορούμε πλέον να προβλέψουμε με ακρίβεια πόσες φορές μπορεί να διπλωθεί μια κρέπα πριν ξεδιπλωθεί μόνη της.
Υπάρχουν ερωτήματα που γεννιούνται στο τραπέζι της κουζίνας και καταλήγουν σε επιστημονικές ανακοινώσεις. Ο Tom Marzin, φυσικός στο Cornell University, βρισκόταν σε διακοπές στη Βρετάνη — τη γαλλική περιοχή που θεωρείται η πατρίδα της κρέπας — όταν παρατήρησε κάτι που τον έβαλε σε σκέψεις. Αν δίπλωνε μια μικρή γωνία της κρέπας, αυτή ξεδιπλωνόταν αμέσως. Αν όμως έκανε μεγαλύτερο δίπλωμα, η κρέπα έμενε στη θέση της. Τι καθόριζε αυτή τη διαφορά;
Η απάντηση, όπως αποδείχθηκε, κρύβεται σε έναν μόνο αριθμό. Ο Marzin ανακάλυψε ότι η συμπεριφορά εύκαμπτων υλικών κατά το δίπλωμα είναι αποτέλεσμα ανταγωνισμού ανάμεσα σε δύο δυνάμεις: τη βαρύτητα, που τραβά το υλικό προς τα κάτω, και την ελαστικότητα, που προσπαθεί να το επαναφέρει στην αρχική του μορφή. Αυτός ο ανταγωνισμός εκφράζεται μέσα από το λεγόμενο «ελαστο-βαρυτικό μήκος» — μια ποσότητα που υπολογίζεται από την πυκνότητα, την ακαμψία και τη βαρύτητα που ασκείται στο υλικό.
Για να επαληθεύσει τη θεωρία του, ο Marzin δεν αρκέστηκε σε υπολογιστικά μοντέλα. Πειραματίστηκε με πλαστικούς δίσκους, τορτίγιες από σούπερ μάρκετ και, φυσικά, κρέπες. Τα πρώτα δείγματα τα έφτιαχνε ο ίδιος, αλλά το πάχος τους δεν ήταν ομοιόμορφο — κρίσιμη παράμετρος για τα πειράματα. Η λύση ήλθε από απροσδόκητη πηγή: τη μητέρα του, που βρίσκεται στη Γαλλία. Της έστειλε παχύμετρα και χάρακες, της ζήτησε να αγοράσει κρέπες βιομηχανικής παραγωγής — εγγυημένα ομοιόμορφου πάχους — και να εκτελέσει τις μετρήσεις. «Τα έκανε όλα σωστά», λέει ο Marzin.
Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν την πρόβλεψη. Μια κρέπα διαμέτρου 26 εκατοστών και πάχους 0,9 χιλιοστών μπορεί να διπλωθεί έως τέσσερις φορές. Μια τορτίγια ίδιας διαμέτρου αλλά πάχους 1,5 χιλιοστών — με ελαστο-βαρυτικό μήκος 3,4 φορές μεγαλύτερο — επιτρέπει μόνο δύο διπλώματα. Ο αριθμός αυτός, όπως λέει ο ίδιος ο ερευνητής, «αποτυπώνει όλη τη φυσική που κρύβεται από κάτω».
Η έρευνα, που παρουσιάστηκε στη συνάντηση της American Physical Society στο Ντένβερ, δεν αφορά μόνο την κουζίνα. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο εύκαμπτα υλικά αντιδρούν σε δυνάμεις έχει εφαρμογές σε πεδία όπως η μηχανική μαλακών υλικών, η ρομποτική και ο σχεδιασμός εύκαμπτων δομών. Το ότι όλη αυτή η πολυπλοκότητα συμπυκνώνεται σε έναν αριθμό είναι ακριβώς το είδος της κομψής απλότητας που αναζητά η φυσική — ακόμα κι αν το σημείο εκκίνησης ήταν ένα πιάτο με κρέπες στη Βρετάνη.
