Η μελλοντική μετάβαση του PlayStation σε μια εποχή χωρίς δίσκους θα κάνει τα πράγματα πολύ πιο δύσκολα για ομάδες όπως οι υποστηρικτές της διατήρησης των παιχνιδιών και οι λιανοπωλητές.
Ο Cody Spencer, συνιδιοκτήτης της μικρής αλυσίδας καταστημάτων Pink Gorilla Games, το έθεσε καθαρά όταν τον ρώτησα για τον αντίκτυπο της πρόσφατης ανακοίνωσης της Sony ότι θα σταματήσει να κατασκευάζει δίσκους για νέα παιχνίδια από τον Ιανουάριο του 2028. «Είναι λυπηρό να το βλέπεις. Αυτή η απόφαση είναι μόνο αρνητική για τους gamers. Χάνουμε τη δυνατότητα να πουλάμε παιχνίδια, να τα μοιραζόμαστε και να τα κατέχουμε».
Η ανακοίνωση της Sony ήταν οδυνηρή είδηση για πολλούς στον χώρο των video games. Όχι μόνο για τους παίκτες, αλλά και για ομάδες όπως τα ανεξάρτητα καταστήματα λιανικής και όσους προσπαθούν να κάνουν το gaming πιο προσβάσιμο και να διατηρήσουν την ιστορία του.
«Πρόκειται για δυσάρεστα νέα για όσους εξακολουθούν να προτιμούν να αγοράζουν παιχνίδια σε φυσικά μέσα και σίγουρα αποτελεί σημαντικό πλήγμα για τα δικαιώματα των καταναλωτών, τη δευτερογενή αγορά και τους δημιουργούς παιχνιδιών των οποίων οι επιχειρήσεις βασίζονται στη φυσική αγορά», αναφέρει σε δήλωσή του ο Frank Cifaldi, εκτελεστικός διευθυντής του Video Game History Foundation.
Αντίστοιχα, μικροί εκδότες εκφράζουν την απογοήτευσή τους για την απόφαση της PlayStation. «Είμαστε βαθιά απογοητευμένοι από την απόφαση της Sony να αναστείλει την παραγωγή φυσικών παιχνιδιών το 2028», αναφέρει η iam8bit σε δήλωσή της. «Τα φυσικά παιχνίδια είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση των παιχνιδιών, την ιδιοκτησία και την επιλογή του καταναλωτή, αξίες που καθοδηγούν την iam8bit από την πρώτη μας φυσική κυκλοφορία το 2016. Η δέσμευσή μας σε αυτές τις αξίες παραμένει αμετάβλητη. Ζήτω τα φυσικά μέσα». Η Lost in Cult, σε δική της ανακοίνωση, λέει ότι στόχος της είναι «να κάνουμε ό,τι περνά από το χέρι μας για να διατηρήσουμε τα video games όσο καλύτερα μπορούμε και θα συνεχίσουμε να το κάνουμε όσο περισσότερο γίνεται».
Η εξέλιξη, πάντως, δεν ήταν ακριβώς απρόσμενη. Εδώ και καιρό, οι πωλήσεις των video games γίνονται κυρίως ψηφιακά — αρκεί να δει κανείς ότι η Capcom ανέφερε πως το 93% των πωλήσεών της το τελευταίο οικονομικό έτος ήταν ψηφιακές. Παρ’ όλα αυτά, η εξέλιξη απογοητεύει όσους θέλουν τα παιχνίδια σε μια πιο απτή μορφή και όχι μόνο ως δεδομένα σε έναν σκληρό δίσκο.
Η πραγματικότητα είναι πως, παρά τις αντιδράσεις, για τους περισσότερους δεν θα αλλάξει κάτι άμεσα. «Οι φυσικές πωλήσεις νέων παιχνιδιών PlayStation 5 μειώνονται εδώ και καιρό», λέει ο Spencer. «Άρα αμέσως μετά τη στροφή μόνο στο ψηφιακό δεν πιστεύω ότι θα δούμε μεγάλη αλλαγή».
Σε ορίζοντα πέντε έως 10 ετών, ο Spencer περιμένει να δει «αυξημένες τιμές για τους φυσικούς τίτλους που τυπώθηκαν πριν από το 2028 και μια εξειδικευμένη αλλά ισχυρή ζήτηση για τα προϊόντα μας». Παρότι αυτό είναι καλό για την επιχείρηση, «προσωπικά θα προτιμούσα να μην ισχύει κάτι τέτοιο».
Ακόμη πιο μακριά στο μέλλον, «η ίδια η ιδέα των φυσικών video games θα μοιάζει ξένη και περισσότερο ως κάτι συλλεκτικό, κάτι που δεν θα είναι καλό για εμάς καθόλου», λέει ο Spencer. «Το κατάστημά μας μπορεί να αντιμετωπίζεται περισσότερο σαν δισκοπωλείο. Ένας χώρος κυρίως για τους πιο παθιασμένους φίλους του μέσου, παρά ένα σημείο όπου πηγαίνουν όλοι».
Η Sony έχει ήδη αρχίσει εδώ και καιρό να κινείται προς μια πιθανή ψηφιακή εποχή χωρίς δίσκους. Το PS5, άλλωστε, κυκλοφόρησε το 2020 με μια φθηνότερη έκδοση χωρίς οδηγό δίσκου, ενώ το PS5 Pro απαιτεί ξεχωριστή αγορά οδηγού δίσκου αν θέλει κανείς να παίζει φυσικά παιχνίδια. Και αυτή δεν είναι καν η πρώτη φορά που η Sony λανσάρει υλικό μόνο με ψηφιακή κατεύθυνση. Το PSP Go του 2009 δεν είχε οδηγό UMD, υπενθύμισε ο Andrew Borman, διευθυντής ψηφιακής διατήρησης στο The Strong National Museum of Play.
«Οι προκλήσεις της ψηφιακής διατήρησης δεν είναι νέες»
«Οι προκλήσεις της ψηφιακής διατήρησης δεν είναι νέες, ούτε περιορίζονται στη βιομηχανία των video games», λέει ο Borman, αναφερόμενος σε ζητήματα όπως η υποχρεωτική σύνδεση στο διαδίκτυο, τα συχνά patches και το γεγονός ότι «μεγάλο μέρος της διαδικασίας ανάπτυξης των παιχνιδιών γίνεται πλέον μόνο με ψηφιακά εργαλεία». Προσθέτει όμως ότι «είναι σημαντικό να δράσουμε τώρα για να διατηρήσουμε την ιστορία της βιομηχανίας».
Ο Borman λέει πως θα υπάρχει πάντα αγορά για μεταχειρισμένα και νέα φυσικά παιχνίδια, φέρνοντας ως παράδειγμα την επανεμφάνιση των βινυλίων. Όμως η απώλεια της επιλογής των φυσικών PlayStation games εξακολουθεί να πονά. «Από τη σκοπιά του καταναλωτή, η επιλογή έχει σημασία και η απώλειά της είναι δυσάρεστη, ειδικά για όσους μπορεί να μην έχουν αξιόπιστη ή γρήγορη σύνδεση στο internet — ή απλώς θέλουν να νιώθουν ότι κατέχουν πραγματικά αυτό που αγοράζουν», λέει ο Borman.
Ο Cifaldi λέει ότι η στροφή αυτή δεν θα έχει «τόσο μεγάλη επίδραση όσο ίσως θα περίμενε κανείς» στη δουλειά των επαγγελματιών που ασχολούνται με τη διατήρηση. «Η πραγματικότητα είναι ότι αυτή η τάση συνεχίζεται», λέει ο Cifaldi σε ελαφρώς διαφορετική εκδοχή της δήλωσης που έστειλε στο The Verge. «Η Sony PlayStation δεν είναι η πρώτη που το κάνει ούτε θα είναι η τελευταία, καθώς η συντριπτική πλειονότητα των video games που παράχθηκαν τις τελευταίες δύο δεκαετίες δεν φτιάχτηκαν για αποκλειστικές οικιακές κονσόλες, πόσο μάλλον τυπώθηκαν σε φυσικά μέσα. Και ακόμη κι όταν κυκλοφορούσαν σε φυσικά μέσα, ένα day-one digital patch ήταν σχεδόν βέβαιο, πράγμα που σημαίνει ότι, παρότι ένας δίσκος διατηρεί τα δεδομένα με προσβάσιμο τρόπο, μπορεί να μην αντιπροσωπεύει το παιχνίδι που έπαιζαν πραγματικά οι άνθρωποι. Τα μουσεία και τα αρχεία σαν το δικό μας προετοιμάζονται για αυτό το μέλλον εδώ και καιρό, με την προσδοκία ότι το να τοποθετείς δίσκους σε ένα ράφι δεν θα είναι μακροπρόθεσμη λύση για τη διατήρηση των νέων παιχνιδιών».
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι κάτοχοι πλατφορμών κάνουν ήδη κάποια δουλειά διατήρησης, ώστε να παραμένουν διαθέσιμοι οι παλαιότεροι τίτλοι τους. Η Sony έχει ομάδα IP Preservation, η Microsoft έχει κάνει πολλά παλαιότερα παιχνίδια να παίζονται σε σύγχρονο Xbox hardware χάρη στο πρόγραμμα backward compatibility, και ο retro κατάλογος του Nintendo Switch Online είναι γεμάτος κλασικούς τίτλους, ακόμη και από την εποχή του GameCube.
Το GTA VI, που θα πωλείται σε φυσικά καταστήματα αλλά μόνο ως κωδικός λήψης μέσα σε κουτί, πιθανότατα δείχνει τι έρχεται. Αφού δεν θα κυκλοφορεί σε δίσκο, δεν θα μπορεί κανείς να το πουλήσει, να το δανειστεί από έναν φίλο ή να βρει ένα φτηνό μεταχειρισμένο αντίτυπο σε ένα κλάσμα της τιμής των 79,99 δολαρίων. Πολλοί ίσως το αποδεχτούν αυτό για το GTA VI, ένα από τα μεγαλύτερα παιχνίδια όλων των εποχών, αλλά η εικόνα δεν θα είναι η ίδια όταν αυτή θα είναι η εμπειρία για κάθε κουτί βιντεοπαιχνιδιού στο ράφι ενός καταστήματος.
Ο Cifaldi καλεί εμπορικές ενώσεις όπως η Entertainment Software Association, που στο παρελθόν έχει αντιταχθεί σε προσπάθειες διατήρησης, να «προσφέρουν ουσιαστικές λύσεις για αρχεία και μουσεία, ώστε να μπορούν να διατηρούν νόμιμα το ψηφιακό περιεχόμενο και να το καθιστούν προσβάσιμο για έρευνα». Όπως λέει, ο κλάδος «πρέπει να προσέλθει ουσιαστικά στο τραπέζι για αυτό το ζήτημα, γιατί το να περιμένουμε από τα μουσεία να κατεβάσουν ένα αντίγραφο του Grand Theft Auto VI και να ελπίζουν ότι θα τρέχει σε 50 χρόνια δεν αποτελεί λύση διατήρησης».
