Ιστορικές περγαμηνές φαίνεται να κρύβουν γενετικά στοιχεία που μπορούν να μελετηθούν χωρίς να υποστούν φθορές.
Επιστήμονες έδειξαν ότι είναι δυνατό να συλλεχθεί κυτταρικό υλικό από ιστορικά περγαμηνά χειρόγραφα χωρίς να προκληθεί ζημιά. Η μέθοδος επιτρέπει γενετική ανάλυση εγγράφων ηλικίας έως και 1.300 ετών, ανοίγοντας τον δρόμο για νέα στοιχεία σχετικά με εμπορικές διαδρομές, αγροτικές πρακτικές και τα ζώα από τα οποία κατασκευάστηκαν οι περγαμηνές.
Η περγαμηνή, που παράγεται από δέρματα ζώων, χρησιμοποιήθηκε επί χιλιετίες στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και τμήματα της Αφρικής και απαντάται σε ποικίλα αρχειακά τεκμήρια, από νομικά κείμενα έως χάρτες.
«Επειδή είναι φτιαγμένες από δέρματα ζώων, είναι συχνά δυνατό να εξαχθούν γενετικές πληροφορίες από τις περγαμηνές», λέει ο Tim Stinson, corresponding author της μελέτης και associate professor of English στο North Carolina State University. «Αυτές οι γενετικές πληροφορίες, με τη σειρά τους, μας ανοίγουν ένα παράθυρο στο παρελθόν, απαντώντας σε ερωτήματα όπως το πότε και πού δημιουργήθηκε ένα χειρόγραφο».
«Επειδή οι περγαμηνές χρησιμοποιούνται για τόσο μεγάλο διάστημα και συχνά καταγράφουν λεπτομερείς ιστορικές πληροφορίες, τα γενετικά δεδομένα που περιέχουν μπορούν επίσης να ρίξουν φως στην εξέλιξη εξημερωμένων αγροτικών ειδών, στο πώς αναπτύχθηκαν οι φυλές με τον χρόνο, στις ασθένειες του ζωικού κεφαλαίου και ούτω καθεξής», σημειώνει ο Matthew Breen, συν-συγγραφέας της εργασίας και the Oscar J. Fletcher Distinguished Professor of Comparative Oncology Genetics στο NC State’s College of Veterinary Medicine.
«Αυτό το άρθρο είναι ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για αυτό το αναδυόμενο πεδίο γενετικής ανάλυσης ήταν η πρόσβαση σε ιστορικές περγαμηνές, λόγω των ανησυχιών ότι η δειγματοληψία θα τις έβλαπτε», λέει ο Stinson. «Η δουλειά μας δείχνει ότι μπορούμε να συλλέξουμε δείγματα χωρίς να βλάψουμε τις περγαμηνές, κάτι που αποτελεί σημαντικό βήμα μπροστά».
Στη μελέτη, οι επιστήμονες εφάρμοσαν τη μη καταστροφική προσέγγιση σε 91 χειρόγραφα από τη Rubenstein Library του Duke University. Τα χειρόγραφα προέρχονταν από περιοχές που εκτείνονται από την England έως την Ethiopia και χρονολογούνται από τα τέλη του 8ου αιώνα έως τις αρχές του 20ού αιώνα.
Η τεχνική περιλαμβάνει απαλή τριβή της περγαμηνής με βούρτσα κυτταρολογίας, τον ίδιο τύπο βούρτσας που χρησιμοποιείται για Pap smears.
«Οι βούρτσες κυτταρολογίας μπορούν να χρησιμοποιηθούν στεγνές και κάνουν εξαιρετική δουλειά στη συλλογή κυτταρικού υλικού χωρίς να βλάπτουν την ακεραιότητα του αντικειμένου που δειγματοληπτείται», λέει ο Breen.
Αφού συλλεχθεί το υλικό από τις βούρτσες, οι επιστήμονες απομονώνουν τα κύτταρα και χρησιμοποιούν εργαλεία ακριβούς, επόμενης γενιάς αλληλούχησης για να ανακτήσουν και να ενισχύσουν γενετικές ακολουθίες.
«Ουσιαστικά αξιοποιούμε τεχνολογίες αιχμής και γενετικές αναλυτικές τεχνικές για να αντλήσουμε νέα, εμπειρικά δεδομένα σχετικά με ιστορικές, πολιτισμικές και αγροτικές πρακτικές», αναφέρει ο Stinson.
«Δείξαμε ότι μπορούμε να εξάγουμε τεράστιο όγκο νέων πληροφοριών από αυτές τις περγαμηνές χωρίς να τις βλάψουμε», προσθέτει ο Breen. «Ελπίζουμε αυτό να καλλιεργήσει εμπιστοσύνη στους οργανισμούς που είναι υπεύθυνοι για τη διατήρηση αυτών των ιστορικών εγγράφων».
«Είμαστε ενθουσιασμένοι με τις δυνατότητες του πεδίου και αναζητούμε χρηματοδότηση που θα μας επιτρέψει να τις διερευνήσουμε», λέει ο Stinson. «Έχουμε δείξει ότι πρόκειται για μια τεράστια, αναξιοποίητη πηγή ιστορικών πληροφοριών και θέλουμε να συνεχίσουμε αυτήν την πρωτοποριακή δουλειά».
«Έχουμε μια αξιοσημείωτη ευκαιρία εδώ», καταλήγει ο Breen. «Είναι ουσιαστικά ένα εντελώς νέο πεδίο, που φέρνει κοντά μια πραγματικά διεπιστημονική γκάμα ειδικοτήτων, από τη γενετική έως τη μεσαιωνική ιστορία».
Reference: “Adventures in the Animal Archive: New Techniques for the Genetic Analysis of Parchment Manuscripts” by Timothy L. Stinson, Melissa K. R. Scheible, Rachael Thomas, Nicholas E. Wagner, Matthew Breen, Benjamin J. Callahan and Kelly Meiklejohn, 14 May 2026, Manuscript Studies: A Journal of the Schoenberg Institute for Manuscript Studies. DOI: 10.1353/mns.2026.a990234.
