Η SpaceX κατέθεσε αίτηση στην FCC για την εκτόξευση ενός εκατομμυρίου τροχιακών data centers — μια κίνηση που, σύμφωνα με αστρονόμους, θα καταστρέψει ό,τι έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια στη διαχείριση της φωτορύπανσης από δορυφόρους. Τα νέα αυτά αντικείμενα θα είναι ορατά με γυμνό μάτι ακόμα και τα μεσάνυχτα, αλλάζοντας ριζικά την εικόνα του νυχτερινού ουρανού.
Για χρόνια, η αστρονομική κοινότητα διαπραγματευόταν με τη SpaceX για τους δορυφόρους Starlink — και κάπου είχε αρχίσει να φαίνεται φως στο τούνελ. Η εταιρεία είχε μειώσει την ανακλαστικότητα των νεότερων δορυφόρων, χρησιμοποιώντας λιγότερο ανακλαστικά υλικά και στρέφοντας τα ηλιακά πάνελ μακριά από τη Γη. Τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά: η φωτεινότητα των νέων Starlink είχε πέσει οριακά κάτω από το όριο που θέτει η Διεθνής Αστρονομική Ένωση για να μην παρεμβαίνουν στις παρατηρήσεις. Κι έπειτα ήρθε η 30ή Ιανουαρίου 2025.
Εκείνη την ημέρα, η SpaceX κατέθεσε στην Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών των ΗΠΑ (FCC) αίτηση για την εκτόξευση ενός εκατομμυρίου τροχιακών data centers. Πρόκειται για γιγαντιαίες κατασκευές — κάθε μία μπορεί να φτάνει τα 100 μέτρα σε μήκος — που θα κινούνται σε τροχιές από 500 έως 2.000 χιλιόμετρα ύψος, σε πολικές τροχιές που τις εκθέτουν συνεχώς στο ηλιακό φως. Ακόμα και τα μεσάνυχτα, χιλιάδες από αυτά θα είναι ορατά με γυμνό μάτι.
«Αυτή είναι μια πρόκληση που δεν έχουμε αντιμετωπίσει ποτέ ξανά σε αυτή τη νέα εποχή του εμπορικού διαστήματος», λέει ο αστρονόμος John Barentine, ο οποίος μίλησε εκ μέρους ομάδας επιστημόνων που αντιτίθενται στο σχέδιο. Σε αντίθεση με τους υπάρχοντες δορυφόρους, που κινούνται σε χαμηλότερες τροχιές και περνούν το μεγαλύτερο μέρος της νύχτας στη σκιά της Γης, τα νέα data centers θα είναι φωτεινά και ορατά σχεδόν ανά πάσα στιγμή. «Πραγματικά νιώθω ότι υπονομεύεται ό,τι έχουμε πετύχει τα τελευταία χρόνια», λέει ο Barentine. «Κινούμασταν προς τη σωστή κατεύθυνση. Αυτό μοιάζει με πλήρη αναστροφή.»
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο αισθητικό. Τα επόμενα χρόνια μπαίνουν σε λειτουργία μερικά από τα ισχυρότερα τηλεσκόπια που έχουν κατασκευαστεί ποτέ — το Vera Rubin Observatory, κόστους 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων, άνοιξε πέρυσι, ενώ το Extremely Large Telescope στη Χιλή βρίσκεται υπό κατασκευή με προϋπολογισμό 2 δισεκατομμυρίων. Αυτά τα όργανα σχεδιάστηκαν για να σαρώνουν τον ουρανό με πρωτοφανή ακρίβεια — αλλά αν ο ουρανός είναι γεμάτος κινούμενα φωτεινά αντικείμενα, ο χρόνος που ο φακός πρέπει να παραμένει κλειστός για να τα αποφύγει μπορεί να υπερβεί τον χρόνο που παραμένει ανοιχτός.
Πέρα από τις παρατηρήσεις, υπάρχουν και περιβαλλοντικές ανησυχίες. Οι αστρονόμοι εκτιμούν ότι, με τον αναμενόμενο ρυθμό αντικατάστασης των δορυφόρων, ένα παλιό αντικείμενο θα καίγεται στην ατμόσφαιρα κάθε τρία λεπτά. Η μαζική αυτή καύση μετάλλων θα αυξήσει σημαντικά τις συγκεντρώσεις αλουμινίου και λιθίου στην ανώτερη ατμόσφαιρα, με πιθανές επιπτώσεις στο στρώμα του όζοντος και στη θερμοκρασία. Σήμερα, περίπου τρεις παλιοί δορυφόροι καίγονται ημερησίως — το νέο σχέδιο θα πολλαπλασίαζε αυτόν τον αριθμό κατά εκατοντάδες.
Αυτό που ανησυχεί ιδιαίτερα τους επιστήμονες είναι ο τρόπος με τον οποίο η FCC χειρίστηκε την αίτηση: την έθεσε σε διαδικασία ταχείας έγκρισης, χωρίς να απαιτηθεί περιβαλλοντική εκτίμηση επιπτώσεων. Το βάρος της απόδειξης πέφτει πλέον στους αντιτιθέμενους, οι οποίοι είχαν μόλις έως τις 6 Μαρτίου για να υποβάλουν τα στοιχεία τους. Η SpaceX δεν απάντησε σε αίτημα σχολιασμού. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι απλό αλλά βαρύ: πόσο από τον ουρανό είμαστε διατεθειμένοι να παραχωρήσουμε στην τεχνολογία, πριν χάσουμε οριστικά την πρόσβαση στο σύμπαν;
