Άτμισμα στους εφήβους: τι δείχνει πρόσφατη μελέτη για πνεύμονες και νικοτίνη

Πρόσφατη πειραματική μελέτη στο JCI Insight έδειξε ότι ακόμη και σύντομη έκθεση σε εκπομπές ηλεκτρονικών τσιγάρων διαταράσσει τον κυψελιδικό φραγμό και εξασθενεί την αντιιική άμυνα, με αυξημένο φορτίο SARS‑CoV‑2 σε ζωικά μοντέλα. Το θέμα και τους κινδύνους για τους εφήβους παρουσιάζουν «ΤΑ ΝΕΑ».

Το ηλεκτρονικό τσιγάρο έχει ενταχθεί στη ζωή πολλών εφήβων, ως μια συνήθεια που μοιάζει ακίνδυνη λόγω αρωμάτων και απουσίας καπνού. Όμως η απουσία καπνού δεν σημαίνει απουσία κινδύνου, και μια γεύση φρούτων δεν κάνει την εισπνοή κατάλληλη για τους πνεύμονες.

Στο επίκεντρο δεν είναι αν το άτμισμα είναι λιγότερο βλαβερό από το συμβατικό τσιγάρο – συγκριτικό ερώτημα που αφορά κυρίως ενήλικους καπνιστές. Για ένα παιδί που δεν έχει καπνίσει, το ερώτημα είναι γιατί να αρχίσει να εισπνέει ουσίες που μπορεί να επηρεάσουν τη φυσιολογική ανάπτυξη. Πίσω από το «αρωματικό σύννεφο» διακρίνονται δύο αλληλένδετοι κίνδυνοι: η βιολογική επιβάρυνση των πνευμόνων και η επίδραση της νικοτίνης στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο.

Η μελέτη στο JCI Insight, με ανθρώπινα κύτταρα, πνευμονικούς ιστούς και ζωικά μοντέλα, εστίασε στις κυψελίδες – το σημείο ανταλλαγής οξυγόνου μεταξύ αέρα και αίματος. Μέσα σε 24 ώρες καταγράφηκαν διαταραχές στον προστατευτικό φραγμό, κυτταρικό στρες, δυσλειτουργία μηχανισμών απομάκρυνσης φθαρμένων συστατικών και μειωμένη ικανότητα επιδιόρθωσης. Σε ζωικά μοντέλα, ορισμένες μεταβολές παρέμεναν για ημέρες μετά τη διακοπή μιας πενθήμερης έκθεσης. Η προηγούμενη έκθεση συνδέθηκε επίσης πειραματικά με εξασθενημένη αντιιική άμυνα και αυξημένο ιικό φορτίο SARS‑CoV‑2.

Αυτά τα δεδομένα δεν αποδεικνύουν ότι λίγες ημέρες ατμίσματος προκαλούν μόνιμη βλάβη στους ανθρώπινους πνεύμονες. Δείχνουν όμως μηχανισμούς που καθιστούν αβάσιμη την αντίληψη ότι η σύντομη έκθεση είναι ακίνδυνη. Η υγεία δεν είναι μόνο απουσία νόσου αλλά ικανότητα διατήρησης ισορροπίας, προσαρμογής και επιδιόρθωσης. Ο πνεύμονας είναι ένα σύνθετο σύστημα με φραγμούς, ανοσοκύτταρα και μηχανισμούς αναγέννησης. Όταν η επιβάρυνση επαναλαμβάνεται ή υπερβαίνει την προσαρμοστική ικανότητα, η φυσιολογική απόκριση μπορεί να μετατραπεί σε δυσλειτουργία και βλάβη.

Η δεύτερη απειλή αφορά τον εγκέφαλο των παιδιών και των εφήβων. Καθώς ωριμάζουν τα κυκλώματα της αμοιβής, της παρόρμησης και της αυτορρύθμισης με διαφορετικούς ρυθμούς, αυξάνεται και η ευαλωτότητα σε εξαρτησιογόνες ουσίες. Η νικοτίνη, δρώντας στους νικοτινικούς υποδοχείς της ακετυλοχολίνης, επηρεάζει κυκλώματα που σχετίζονται με την αμοιβή και την ντοπαμίνη. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση, ενώ η διακοπή συνοδεύεται από δυσφορία, ευερεθιστότητα και δυσκολία συγκέντρωσης – ένας φαύλος κύκλος που ενισχύει τη χρήση.

Τα σύγχρονα προϊόντα εντείνουν τον κίνδυνο: τα άλατα νικοτίνης επιτρέπουν υψηλές συγκεντρώσεις με λιγότερο ερεθισμό, ενώ οι γλυκές γεύσεις, ο σχεδιασμός και η ευκολία απόκρυψης διευκολύνουν την πρώτη δοκιμή και την επανάληψή της.

Συστηματική ανασκόπηση 81 μελετών σε παιδιά και νέους κατέγραψε συσχετίσεις του ατμίσματος με αναπνευστικά συμπτώματα, διαταραχές ύπνου, προβλήματα στοματικής και ψυχικής υγείας, καθώς και αυξημένη πιθανότητα μελλοντικής έναρξης συμβατικού καπνίσματος. Οι συσχετίσεις δεν αποδεικνύουν πάντα αιτιώδη σχέση· το άγχος, για παράδειγμα, μπορεί να προηγείται της χρήσης αλλά και να επιδεινώνεται από την εξάρτηση. Η αβεβαιότητα δεν δικαιολογεί εφησυχασμό, ειδικά όταν πρόκειται για αναπτυσσόμενους οργανισμούς.

Η αντιμετώπιση δεν περνά από την ηθικολογία. Οι έφηβοι χρειάζονται κατανόηση, τεκμηριωμένη ενημέρωση και υποστήριξη. Η οικογένεια οφείλει να συζητά χωρίς απειλές. Το σχολείο να καλλιεργεί κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες, κριτική σκέψη και διαχείριση στρες. Οι παιδίατροι να διερευνούν συστηματικά τη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων και να προσφέρουν εξατομικευμένη βοήθεια διακοπής.

Η ελληνική πολιτεία καλείται να εφαρμόζει ουσιαστικά την απαγόρευση πώλησης σε ανηλίκους, να ελέγχει τη διαδικτυακή προώθηση και τις εμπορικές πρακτικές που στοχεύουν νέους, και να εντάξει την πρόληψη εξαρτήσεων στη σχολική αγωγή υγείας. Η προστασία της παιδικής και εφηβικής ηλικίας είναι επένδυση στη βιολογική ανθεκτικότητα, την ψυχική υγεία και την ελευθερία των μελλοντικών πολιτών.

Η πραγματική ελευθερία δεν είναι να μπορεί κανείς να αγοράζει μια συσκευή νικοτίνης, αλλά να μη τη χρειάζεται για να αισθάνεται καλά. Η αναπνοή είναι ζωή και η ελευθερία από την εξάρτηση θεμελιώδες δικαίωμα κάθε παιδιού.

Ο Γεώργιος Π. Χρούσος είναι ακαδημαϊκός, ομότιμος καθηγητής Παιδιατρικής και Ενδοκρινολογίας, επικεφαλής της Έδρας UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής, ΕΚΠΑ, πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Pasteur

Πηγή: tanea.gr.