Οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις στο Ιράν έστειλαν τις τιμές του πετρελαίου κοντά στα 80 δολάρια το βαρέλι, με αναλυτές να προειδοποιούν για ενδεχόμενη υπέρβαση των 100 δολαρίων. Το κλειδί δεν είναι μόνο το τι συμβαίνει στο Στενό του Ορμούζ, αλλά το πώς θα διαχειριστεί ο Λευκός Οίκος τις επόμενες κινήσεις σε μια σύγκρουση που ξεκίνησε χωρίς σαφές σχέδιο.
Όταν άνοιξαν οι αγορές το βράδυ της Κυριακής, το αργό Brent είχε ήδη εκτιναχθεί κατά σχεδόν 13% σε σχέση με την Παρασκευή, αγγίζοντας τα 80 δολάρια το βαρέλι. Η αφορμή ήταν οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις στο Ιράν το Σαββατοκύριακο, που κορυφώθηκαν με τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ. Αναλυτές εκτιμούν ότι οι τιμές θα μπορούσαν σύντομα να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια — επίπεδο που δεν έχουμε δει από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η σύγκρουση καθεαυτή. Είναι η αβεβαιότητα που δημιουργεί η φαινομενικά ατελής εκτέλεσή της. «Φαίνεται ότι το σχέδιό μας ήταν να εξουδετερώσουμε τον Χαμενεΐ και μετά να ελπίζουμε για το καλύτερο», λέει ο Tyson Slocum, διευθυντής του ενεργειακού προγράμματος στο think tank Public Citizen. Η αγορά είχε ήδη προεξοφλήσει εν μέρει τον κίνδυνο επίθεσης στο Ιράν τους τελευταίους μήνες — αλλιώς η άνοδος θα ήταν ακόμα πιο απότομη.
Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της παγκόσμιας ενεργειακής αλυσίδας. Ένα στα πέντε βαρέλια πετρελαίου που κινούνται παγκοσμίως περνά από εκεί. Τα μεγάλα μέλη του OPEC — Σαουδική Αραβία, Ιράκ, Κουβέιτ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα — εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από αυτό το στενό για να εξάγουν την παραγωγή τους. Το Σαββατοκύριακο, η κυκλοφορία πλοίων στο στενό έπεσε σχεδόν στο μηδέν. Ασφαλιστικές εταιρείες ανέβασαν δραματικά τα ασφάλιστρα για πλοία που διέρχονται από την περιοχή, ενώ αρκετά σκάφη δέχθηκαν επιθέσεις από drones.
Ο Καναδός αναλυτής αγοράς πετρελαίου Rory Johnston περιγράφει την κατάσταση με μια εύστοχη εικόνα: το Στενό του Ορμούζ είναι σαν ένας κήπος με λάστιχο — αν το στριμώξεις στη μέση, η ροή μειώνεται ανεξάρτητα από το πόσο νερό έχεις στην αρχή. Το πρόβλημα είναι ότι ακόμα και αν ο OPEC αποφάσιζε να αυξήσει παραγωγή για να σταθεροποιήσει τις τιμές — κάτι που συνήθως κάνει σε κρίσεις — η επιπλέον παραγωγή θα έπρεπε να περάσει από το ίδιο φραγμένο σημείο.
Τη Δευτέρα, η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε το κλείσιμο μεγάλου διυλιστηρίου μετά από επιθέσεις drones, ενώ το Κατάρ ανέστειλε την παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου — γεγονός που ανέβασε άμεσα τις τιμές αερίου στην Ευρώπη. Αν οι επιθέσεις σε υποδομές συνεχιστούν, λέει ο Johnston, δεν μιλάμε πλέον για στρίμωγμα του λάστιχου αλλά για «πυροβολισμό στη βρύση». Ο Clayton Seigle, ανώτερος ερευνητής στο Center for Strategic and International Studies, συμφωνεί: «Όσο πιο απελπισμένο γίνεται το Ιράν, τόσο πιο πιθανό είναι να χρησιμοποιήσει την ενέργεια ως μοχλό πίεσης. Αν τα τάνκερ εγκαταλείψουν μαζικά τον Κόλπο, βλέπουμε ξανά τριψήφιες τιμές πετρελαίου.»
Για τους Αμερικανούς καταναλωτές, οι επιπτώσεις μπορεί να γίνουν αισθητές ήδη αυτή την εβδομάδα στις τιμές της βενζίνης. Μακροπρόθεσμα, προϊόντα που χρησιμοποιούν πετρέλαιο ως πρώτη ύλη — πλαστικά, λιπάσματα — θα ακριβύνουν επίσης. Ειρωνικά, οι αμερικανικές εταιρείες πετρελαίου, που είχαν δύσκολη χρονιά με χαμηλές τιμές, θα ωφεληθούν από μια άνοδο — όπως ωφελήθηκαν το 2022 με τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Το ερώτημα που κρατά σε αγωνία τις αγορές δεν είναι τεχνικό αλλά πολιτικό: τι θέλει τελικά ο Τραμπ; Γρήγορη αποκλιμάκωση ή παρατεταμένη σύγκρουση; «Ο Τραμπ είναι το ένα πρόσωπο που θα καθορίσει πώς θα εξελιχθεί αυτό», λέει ο Johnston. Και προς το παρόν, κανείς δεν ξέρει την απάντηση — ούτε, ίσως, ο ίδιος.
