Αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις σε εγκαταστάσεις πετρελαίου στο Ιράν προκάλεσαν πυκνό μαύρο καπνό και μαύρη βροχή στην Τεχεράνη. Οι επιστήμονες προειδοποιούν για σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία — και όχι μόνο για τους κατοίκους της ιρανικής πρωτεύουσας.
Στις 8 Μαρτίου, ο ουρανός πάνω από την Τεχεράνη σκοτείνιασε. Αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις είχαν πλήξει για πρώτη φορά εγκαταστάσεις πετρελαίου στο Ιράν — τέσσερις δεξαμενές αποθήκευσης και ένα κέντρο μεταφοράς πετρελαίου στην Τεχεράνη και την επαρχία Αλμπόρζ. Φλόγες φώτιζαν τη νύχτα, μαύρος καπνός κάλυπτε την πόλη την ημέρα, και αιθάλη γέμιζε μπαλκόνια και δρόμους. Το πιο ανησυχητικό, όμως, ήταν κάτι άλλο: μαύρες, πυκνές σταγόνες βροχής έπεφταν στις στέγες και τους δρόμους της πρωτεύουσας.
Η μαύρη βροχή δεν είναι φαινόμενο άγνωστο στην ιστορία — εμφανίζεται όταν η βροχόπτωση διαπερνά ατμόσφαιρα φορτωμένη με αιθάλη και σωματίδια, παρασύροντάς τα στο έδαφος. Στην περίπτωση της Τεχεράνης, η πηγή ήταν ο καπνός από τις φωτιές στις δεξαμενές πετρελαίου. Κάτοικοι ανέφεραν πόνο στο λαιμό και κάψιμο στα μάτια, ενώ οι αρχές προειδοποίησαν για όξινη βροχή.
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς αισθητικό. Το πετρέλαιο που καιγόταν ήταν σε μεγάλο βαθμό ακατέργαστο και βαρύ, πράγμα που σημαίνει ότι η καύση ήταν ατελής και ο καπνός περιείχε ένα ανομοιογενές μείγμα καμένων και άκαυτων σωματιδίων. Ανάμεσά τους: αιθάλη, πολυαρωματικοί υδρογονάνθρακες, οξείδια του θείου και του αζώτου — ουσίες που, όταν αντιδρούν με την υγρασία της ατμόσφαιρας, σχηματίζουν όξινη βροχή. Επιπλέον, επειδή οι πύραυλοι έπλητταν κτίρια, ο καπνός πιθανότατα μετέφερε και μικροσκοπικά σωματίδια από σκυρόδεμα, γυαλί και πλαστικά.
«Αυτό είναι δυνητικά πολλές τάξεις μεγέθους μεγαλύτερο από το νέφος του Λονδίνου», λέει η Anna Hansell, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Λέστερ, αναφερόμενη στο διαβόητο νέφος του 1952 που σκότωσε χιλιάδες ανθρώπους στη βρετανική πρωτεύουσα. Η σύγκριση είναι αποκαλυπτική.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι η μαύρη βροχή αυτή καθαυτή, αλλά ο καπνός. Τα λεπτά σωματίδια που αιωρούνται στον αέρα μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες και να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος, αυξάνοντας τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, καρκίνου του πνεύμονα και χρόνιων αναπνευστικών προβλημάτων. Η μαύρη βροχή, αν φτάσει στο πόσιμο νερό, μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικά συμπτώματα — αλλά αυτό είναι πιο εύκολο να αντιμετωπιστεί.
Η Hansell συμβουλεύει τους κατοίκους να παραμένουν σε εσωτερικούς χώρους, να φορούν μάσκα και γυαλιά αν βγουν έξω, και να αποφεύγουν το νερό της βρύσης αν παρατηρήσουν ασυνήθιστη γεύση ή χρώμα. Αν υπάρχει υποψία μόλυνσης, το εμφιαλωμένο νερό είναι η ασφαλέστερη επιλογή.
Το πρόβλημα, όμως, δεν σταματά στα σύνορα του Ιράν. Τα μικρά σωματίδια μπορούν να ταξιδέψουν εκατοντάδες ή και χιλιάδες χιλιόμετρα με τον άνεμο — όπως η σκόνη της Σαχάρας που φτάνει τακτικά στη Βόρεια Ευρώπη. Χώρες της Μέσης Ανατολής βρίσκονται σε άμεσο κίνδυνο, ανάλογα με τις ατμοσφαιρικές συνθήκες. «Οποιαδήποτε μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντική καταστροφή δεν αναγνωρίζει σύνορα», λέει η Hansell. «Ό,τι μπαίνει στον αέρα και στο νερό θα μεταφερθεί αλλού.»
