Η Frances Haugen, που αποκάλυψε τις εσωτερικές πρακτικές του Meta το 2021, βλέπει τώρα τις πρώτες νομικές ήττες της εταιρείας σε υποθέσεις που αφορούν παιδιά και εφήβους. Δύο δικαστικές αποφάσεις — μία στο Λος Άντζελες και μία στο Νέο Μεξικό — της δίνουν, όπως λέει, «πίστη στην ανθρωπότητα».
Πέρασαν τέσσερα χρόνια από τότε που η Frances Haugen παρέδωσε στον Τύπο χιλιάδες εσωτερικά έγγραφα του Facebook, αποκαλύπτοντας ότι η εταιρεία γνώριζε τις βλαβερές επιπτώσεις των πλατφορμών της στην ψυχική υγεία των νέων — και επέλεγε να μην κάνει τίποτα. Τώρα, το Meta αντιμετωπίζει τις πρώτες σημαντικές νομικές του ήττες, και η Haugen δεν κρύβει την ικανοποίησή της.
«Μπορείς να ξεφύγεις από τις συνέπειες για πολύ καιρό, αλλά όχι για πάντα», είπε σε συνέντευξή της. Τον περασμένο μήνα, ένορκοι στο Λος Άντζελες επιδίκασαν 4,2 εκατομμύρια δολάρια σε αποζημίωση σε μια 20χρονη που ισχυρίστηκε ότι το Instagram έβλαψε την ψυχική της υγεία. Την ίδια εβδομάδα, ο γενικός εισαγγελέας του Νέου Μεξικού επέτυχε συμφωνία 375 εκατομμυρίων δολαρίων για παιδιά που εκτέθηκαν σε αρπακτικούς χρήστες στις πλατφόρμες της εταιρείας. Και οι δύο υποθέσεις θεωρούνταν δοκιμαστικές — αν θα μπορούσαν παρόμοιες νομικές θεωρίες να ευδοκιμήσουν στα δικαστήρια. Η απάντηση ήταν ναι.
Η Haugen, 42 ετών, είχε εργαστεί σε Google, Pinterest και Yelp πριν προσληφθεί από το Facebook ως product manager το 2019. Όταν αποφάσισε να μιλήσει δημόσια, δύο χρόνια αργότερα, ήξερε ότι αναλάμβανε ρίσκο. «Έγινα συνένοχος σε ένα σύστημα που με ανησυχούσε βαθιά», είπε. «Δεν είχα πραγματικά άλλη επιλογή». Σήμερα ζει στο Πουέρτο Ρίκο και παρακολουθεί από απόσταση τις εξελίξεις — με προσοχή και χωρίς αυταπάτες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον της προκάλεσε η κατάθεση του Mark Zuckerberg ενώπιον δικαστηρίου στο Λος Άντζελες τον Φεβρουάριο. Ο CEO του Meta χαρακτήρισε τα φίλτρα ομορφιάς — που πολλοί συγκρίνουν με εικονική πλαστική χειρουργική — ως «ελεύθερη έκφραση», ενώ είπε ότι το να κρατάς παιδιά κάτω των 13 ετών μακριά από το Instagram είναι «πολύ δύσκολο». Η Haugen βλέπει σε αυτές τις δηλώσεις κάτι βαθύτερο από απλή αλαζονεία. «Νομίζω ότι είναι κάποιος που δεν πρόλαβε να μεγαλώσει», είπε. «Ήταν απομονωμένος όλα τα 20άρια και 30άρια του. Ζει σε μια φούσκα από τα 19 του — περισσότερο από τη μισή ζωή του — όπου η μόνη γνώμη που μετρούσε ήταν η δική του».
Η ίδια εκτιμά ότι οι δικαστικές αποφάσεις θα αναγκάσουν τις πλατφόρμες να επανεξετάσουν τη στάση τους. «Το Meta έχει λειτουργεί με την παραδοχή ότι δεν χρειάζεται να κάνει τίποτα. Αυτές οι υποθέσεις είναι η πρώτη απόρριψη αυτής της λογικής». Το ερώτημα που μένει ανοιχτό, όμως, δεν είναι μόνο νομικό. Η Haugen επιστρέφει σε μια πιο θεμελιώδη αντίφαση: τι σημαίνει να αναθέτουμε στους αλγόριθμους τον έλεγχο της προσοχής μας. «Όταν παραχωρούμε την ελευθερία μας σε ένα σύστημα που παίρνει αποφάσεις για εμάς, αυτό το σύστημα είναι εκ φύσεως αναγωγικό», λέει. «Το ερώτημα είναι: θέλουμε η προσοχή μας να κατευθύνεται από ανθρώπους ή από μηχανές;»
