Η τεχνητή νοημοσύνη διαμορφώνει το μέλλον της εργασίας, της υγείας και της εκπαίδευσης. Όμως οι γυναίκες απουσιάζουν σχεδόν παντελώς από τις ομάδες που την αναπτύσσουν. Ειδικοί προειδοποιούν ότι αυτό δεν είναι απλώς ζήτημα ισότητας — είναι ζήτημα επιβίωσης της τεχνολογίας ως εργαλείο για όλους.
Στο συνέδριο «Women and the Future of Science» στη Βασιλική Εταιρεία του Λονδίνου, μια δημοσιογράφος προσπαθούσε να καταγράψει τις ομιλίες με λογισμικό μεταγραφής AI. Κάθε φορά που κάποια ομιλήτρια έλεγε το όνομα «Julie», το πρόγραμμα έγραφε «Julian». Η ειρωνεία ήταν αδύνατο να περάσει απαρατήρητη: η συζήτηση αφορούσε ακριβώς το πώς οι γυναίκες σβήνονται από τις νέες τεχνολογίες AI.
Το πρόβλημα είναι βαθύτερο από τη γνωστή συζήτηση για τις προκαταλήψεις στα δεδομένα εκπαίδευσης. Η ουσία είναι απλή και ανησυχητική: η τεχνητή νοημοσύνη, που θα αλλάξει ριζικά κάθε πτυχή της κοινωνίας, σχεδιάζεται σχεδόν αποκλειστικά από άντρες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, μόνο το 25% των φοιτητών πληροφορικής είναι γυναίκες. Στον κόσμο του frontier AI — δηλαδή των πιο προηγμένων μοντέλων — η παρουσία γυναικών είναι ακόμα πιο περιορισμένη.
«Αν σκεφτούμε πώς θα έμοιαζε ο κόσμος χωρίς γυναίκες στο AI, νομίζω ότι αυτό έχουμε ήδη τώρα», λέει η Rachel Coldicutt, ερευνήτρια των κοινωνικών επιπτώσεων της τεχνολογίας. Η Rumman Chowdhury, επιστήμονας δεδομένων και πρώην απεσταλμένη των ΗΠΑ για θέματα AI, συμφωνεί: «Βρίσκομαι στον κόσμο του frontier AI, και αυτός είναι ο κόσμος του AI χωρίς γυναίκες».
Η κατάσταση επιδεινώνεται από το πολιτικό κλίμα. Η κυβέρνηση Τραμπ εξέδωσε εκτελεστικό διάταγμα κατά του λεγόμενου «woke AI» και ζήτησε από το αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Προτύπων και Τεχνολογίας να αφαιρέσει από το πλαίσιο διαχείρισης κινδύνων AI κάθε αναφορά σε παραπληροφόρηση, πολυμορφία και κλιματική αλλαγή. «Τα τελευταία δύο χρόνια υπάρχει οπισθοδρόμηση», λέει ο David Leslie του Alan Turing Institute. «Ζούμε σε εποχή ανάδρομης σκέψης».
Γιατί έχει σημασία; Υπάρχει μακρά ιστορία τεχνολογιών που αναπτύχθηκαν για ανδρικά σώματα και ανάγκες — από τα crash test dummies μέχρι τις στολές αστροναυτών και την πλειονότητα της ιατρικής έρευνας. Το AI δεν αποτελεί εξαίρεση. Μόνο το 2% της επιχειρηματικής χρηματοδότησης (venture capital) πηγαίνει σε γυναίκες, ενώ λιγότερο από το 1% της έρευνας στην υγεία αφορά γυναικείες παθήσεις. «Πρέπει να κάνουμε την τεχνολογία να λειτουργεί για 8 δισεκατομμύρια ανθρώπους, όχι για οκτώ δισεκατομμυριούχους», λέει χαρακτηριστικά η Coldicutt.
Οι λύσεις που προτείνονται δεν είναι απλές. Η Coldicutt πιστεύει ότι τα υπάρχοντα μοντέλα, φορτωμένα με εκατοντάδες χρόνια μεροληπτικών δεδομένων, δεν μπορούν να διορθωθούν — χρειαζόμαστε εναλλακτικά μοντέλα που να δίνουν προτεραιότητα στη φροντίδα των ανθρώπων και του πλανήτη. Η Chowdhury επισημαίνει ότι η ψευδής αίσθηση επείγοντος που διέπει την ανάπτυξη AI — η αφήγηση ότι «το σπίτι καίγεται» — κάνει τους ανθρώπους να αποβάλλουν ό,τι θεωρούν δευτερεύον, συμπεριλαμβανομένης της ποικιλομορφίας. Ο Leslie, από την πλευρά του, τονίζει ότι χρειαζόμαστε αλλαγή στα οικονομικά και πολιτικά κίνητρα που διέπουν την ανάπτυξη AI.
Υπάρχει και μια πιο θεμελιώδης ερώτηση που αιωρείται πάνω από όλη τη συζήτηση: τι εννοούμε καν με τη λέξη «νοημοσύνη»; Ο ορισμός που χρησιμοποιούμε σήμερα προέρχεται από ένα συνέδριο στο Dartmouth College τη δεκαετία του 1950. «Εκείνο το συνέδριο», παρατηρεί η επιστήμονας υπολογιστών Wendy Hall, «αποτελούνταν αποκλειστικά από άντρες». Ίσως το πρώτο βήμα να είναι να ξαναρωτήσουμε την ερώτηση από την αρχή.
