Οι πιο παχιοί παγετώνες του κόσμου μπορεί να «αποκόπτουν» παγόβουνα έως και τρεις φορές πιο γρήγορα από ό,τι είχε προβλεφθεί μέχρι σήμερα. Ωστόσο, μια τόσο απότομη υποχώρηση δεν φαίνεται να μπορεί να διατηρηθεί για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Αντί γι’ αυτό, οι μεγάλοι παγετώδεις όγκοι, στους οποίους περιλαμβάνεται και ο παγετώνας Thwaites της Ανταρκτικής, ενδέχεται να καταρρέουν σε κύματα, με ενδιάμεσες περιόδους σταθερότητας.
Η συμπεριφορά των υψηλών παγετωνικών γκρεμών αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πηγές αβεβαιότητας στις προβλέψεις για τη μελλοντική άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Ορισμένοι από τους μεγαλύτερους παγετώνες της Γροιλανδίας και της Ανταρκτικής εκτείνονται προς τη θάλασσα, με τις βάσεις τους να ακουμπούν στον πυθμένα. Στα παράκτια άκρα τους μπορούν να σχηματιστούν παγετωνικοί γκρεμοί που υψώνονται έως και 100 μέτρα πάνω από την επιφάνεια του ωκεανού.
Για χρόνια, οι ερευνητές φοβούνταν ότι τέτοιοι θαλάσσιοι παγετώνες μπορεί να είναι ευάλωτοι σε αλυσιδωτή κατάρρευση των γκρεμών. Η λογική είναι ότι κάθε φορά που ένας παγετωνικός γκρεμός καταρρέει, αποκαλύπτεται ένας νέος, ψηλότερος —και άρα πιθανώς ακόμη λιγότερο σταθερός— γκρεμός πιο κοντά στο εσωτερικό του παγετώνα. Η απώλεια πάγου από μια τέτοια αλυσιδωτή κατάρρευση θα μπορούσε, σύμφωνα με έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή, να διπλασιάσει την άνοδο της στάθμης της θάλασσας που αναμένεται μέσα στα επόμενα 100 χρόνια. Όμως δεν υπάρχουν ακόμη αρκετά εμπειρικά δεδομένα για το πόσο πιθανό είναι να συμβεί μια τέτοια εξέλιξη, και έτσι οι προηγούμενες μελέτες βασίστηκαν σε ιδεατά μαθηματικά μοντέλα για να περιγράψουν τη διαδικασία.
Η Caroline Needell από το κοινό πρόγραμμα του Massachusetts Institute of Technology και του Woods Hole Oceanographic Institute, μαζί με τους συνεργάτες της, χρησιμοποίησαν δορυφορικά δεδομένα για να δώσουν τις πρώτες άμεσες, μεγάλης κλίμακας παρατηρήσεις του πώς συμπεριφέρονται στην πραγματικότητα οι ψηλότεροι παγετωνικοί γκρεμοί. Με αυτόν τον τρόπο, προσέφεραν πιο σταθερή βάση για την εκτίμηση του κινδύνου αλυσιδωτής κατάρρευσης — και της ταχείας ανόδου της στάθμης της θάλασσας που θα μπορούσε να προκύψει.
Σύμφωνα με τη μελέτη, ο κίνδυνος αλυσιδωτής κατάρρευσης εξαρτάται από δύο βασικούς παράγοντες: το πόσο απότομα βαθαίνει ο πυθμένας κάτω από τον παγετώδη πάγο και το πόσο γρήγορα ρέει ο πάγος προς τη θάλασσα. Αν φανταστεί κανείς ένα αναποδογυρισμένο βάζο με παχύ μέλι να χύνεται σε ένα πιάτο, δεν θα παραμείνει σε ψηλό, σταθερό σχήμα, αλλά θα απλωθεί και θα λεπταίνει στις άκρες. Με παρόμοιο τρόπο, αν η ιξώδης ροή του πάγου είναι αρκετά γρήγορη, μπορεί να λεπταίνει το άκρο ενός παγετώνα, μειώνοντας το ύψος του γκρεμού. Ακόμη κι αν ο παγετώνας είναι παχύτερος πιο μέσα, η αρκετά γρήγορη ροή του πάγου φαίνεται πως μπορεί να το αντισταθμίσει, χαμηλώνοντας αυτούς τους παγετωνικούς γκρεμούς και αποτρέποντας ένα αλυσιδωτό φαινόμενο.
Η ιδέα αυτή είχε προταθεί από ιδεατά μαθηματικά μοντέλα, αλλά δεν είχε ποτέ μετρηθεί συστηματικά σε πραγματικούς παγετώνες. «Κανένας από τους παγετώνες που παρατηρήσαμε δεν πέρασε σε ασταθή υποχώρηση, παρότι υποχώρησε πολύ πιο γρήγορα απ’ ό,τι προβλέπουν τα σημερινά μοντέλα μας», λέει η Needell.
Αυτή η υποχώρηση μπορεί να επιταχυνθεί ακόμη περισσότερο στο μέλλον. Η Needell σημειώνει ότι οι περισσότεροι παγετώνες της μελέτης συγκρατούνται από μορφές του πυθμένα της θάλασσας. Για παράδειγμα, μια σειρά υποθαλάσσιων ραχών συμβάλλει σήμερα στη σταθεροποίηση του Thwaites από κάτω.
«Τις επόμενες δεκαετίες, θα πηδά από τη μία ράχη αγκύρωσης στην άλλη», σχεδόν σαν να «σκοντάφτει» στην κατηφόρα, λέει ο Douglas Benn από το Πανεπιστήμιο του St Andrews στη Βρετανία. Τελικά, ο Thwaites θα φτάσει σε σημείο όπου αυτές οι ράχες θα εξαφανιστούν. «Τότε ο πυθμένας αρχίζει να γίνεται πραγματικά βαθύς», λέει ο Benn. Σε εκείνο το σημείο, που ο παγετώνας μπορεί να φτάσει μέσα στον τρέχοντα αιώνα, «η συνολική δομική ακεραιότητα του πάγου γίνεται μη βιώσιμη».
Τότε είναι που η αλυσιδωτή κατάρρευση γίνεται πραγματική πιθανότητα. Ωστόσο, αυτές οι συνθήκες μπορεί επίσης να επιταχύνουν τη ροή του πάγου, λεπταίνοντας έτσι τυχόν γκρεμούς που υψώνονται. Το κρίσιμο ερώτημα, λέει η Needell, είναι αν η αραίωση μπορεί να υπερισχύσει της γρήγορης απώλειας πάγου και να σταθεροποιήσει ξανά τον παγετώνα. Η μελέτη της δείχνει πως αυτό μπορεί να συμβεί, αλλά το ζήτημα παραμένει ανοιχτό.
Ο Robert Larter από τη Βρετανική Αρκτική Υπηρεσία επισημαίνει ότι ακόμη δεν έχουμε δει τέτοια αλυσιδωτή κατάρρευση παγετωνικού γκρεμού. Μια μελέτη υποστηρίζει ότι μπορεί να συνέβη στην περιοχή του Thwaites πριν από περίπου 12.000 χρόνια. «Το πρόβλημα είναι ότι τότε δεν υπήρχε κανείς να κάνει παρατηρήσεις», λέει. «Είναι μια πιθανότητα που πρέπει να έχουμε υπόψη μας».
Science DOI: 10.1126/science.aee0658
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
