Ξύλινα εργαλεία, όπλα, δομικά υλικά και οικιακά αντικείμενα που βρέθηκαν σε σπήλαιο της Ισπανίας αμφισβητούν την άποψη ότι η τεχνολογική ζωή των Νεάντερταλ βασιζόταν κυρίως στην πέτρα.
Τα ευρήματα προσφέρουν μια πρωτοφανή εικόνα της καθημερινής ζωής των Νεάντερταλ και αποτελούν σπάνια ευκαιρία να ανακτηθεί ένα μέρος από τον χαμένο τους κόσμο, λέει ο Josep Vallverdú από το Catalan Institute of Human Paleoecology and Social Evolution στην Ισπανία.
«Η τεχνολογία των Νεάντερταλ δεν ήταν μόνο από πέτρα· ήταν και από ξύλο», λέει.
Πριν από την Εποχή της Πέτρας: Μήπως τα πρώτα εργαλεία φτιάχτηκαν από φυτά και όχι από βράχους;
«Το αρχαιολογικό αρχείο δίνει μια πολύ μεροληπτική εικόνα της προϊστορικής τεχνολογίας. Βλέπουμε την πέτρα επειδή διατηρείται, ενώ ένα τεράστιο μέρος του υλικού τους πολιτισμού έχει απλώς εξαφανιστεί».
Ο Vallverdú και οι συνεργάτες του ολοκλήρωσαν τώρα την πρώτη συστηματική ανασκόπηση σχεδόν 600 ξύλινων αντικειμένων, όλα ηλικίας μεταξύ 40.000 και 62.000 ετών.
Τα ευρήματα έχουν συγκεντρωθεί από γενιές αρχαιολόγων από τη δεκαετία του 1980, στις ανασκαφές του βραχοσκεπούς χώρου Abric Romaní, κοντά στη Βαρκελώνη. Περιλαμβάνουν αποτυπώματα ξυλείας σε τραβερτίνη, ένα πέτρωμα πλούσιο σε ανθρακικό ασβέστιο που καθιζάνει από το νερό σε ορισμένα περιβάλλοντα. Το πέτρωμα διατηρεί τα μοτίβα των νερών του ξύλου, παρότι το ξύλο έχει σαπίσει εδώ και πολύ καιρό. Στη θέση έχουν βρεθεί επίσης απανθρακωμένα αντικείμενα και πραγματικά διατηρημένο ξύλο.
Οι ερευνητές έπρεπε πρώτα να διαπιστώσουν ποια κομμάτια χρησιμοποιήθηκαν ή κατασκευάστηκαν από Νεάντερταλ. Μόνο 13 πληρούσαν τα κριτήρια. Τα περισσότερα από τα υπόλοιπα αποτελούνται από κορμούς, κλαδιά, λεπτά κλαδιά, ρίζες και συσσωρεύσεις καυσόξυλων.
Η Maria Gema Chacón, επίσης από το Catalan Institute, λέει ότι οι ερευνητές εξεπλάγησαν από το πόσο «σύνθετη μπορούσε να είναι η ξυλουργική των Νεάντερταλ και πόσο καλά κατανοούσαν τις ιδιότητες του ξύλου», με τα δύο δόρατα να τη θεωρεί ιδιαίτερα εντυπωσιακά.
«Η παραγωγή μακρών, ευθύγραμμων κονταριών και η σκόπιμη διαμόρφωσή τους σε μυτερά όπλα απαιτούσε σχεδιασμό, δεξιοτεχνία και προσεκτική επιλογή της πρώτης ύλης», λέει η Chacón.
«Οι τεχνολογικές συμπεριφορές που διατηρήθηκαν στο Abric Romaní είναι συγκρίσιμες με εκείνες που έχουν τεκμηριωθεί για τον Homo sapiens», λέει.
Άλλα ευρήματα περιλάμβαναν ένα μυστηριώδες ξύλινο τρίποδο, καθώς και ξύλινα δισκάρια που θυμίζουν, ως προς την πιθανή χρησιμότητά τους, τα coolamons που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά από αυτόχθονες Αυστραλούς για τη μεταφορά τροφής και νερού. Κάποια από τα ξύλινα αντικείμενα φαίνεται να είναι δοκάρια στήριξης.
Ίσως όμως το αντικείμενο που προκάλεσε τη μεγαλύτερη έκπληξη στην ομάδα είναι ένα αντικείμενο «σαν ρόπαλο», χωρίς προηγούμενο από οποιαδήποτε άλλη παλαιολιθική θέση.
Η Palmira Saladié, επίσης από το Catalan Institute, λέει ότι το αντικείμενο αυτό «δεν είναι απλώς ένα ραβδί με πιο χοντρό άκρο».
«Υπάρχει μια σαφής στενή λαβή και μια διευρυμένη, ασύμμετρη κεφαλή, που δίνουν στο αντικείμενο μια πολύ πιο σύνθετη και σκόπιμη μορφή», λέει. «Αυτή η συγκεκριμένη διάταξη είναι κάτι για το οποίο δεν έχουμε βρει πειστικό ανάλογο στο προϊστορικό αρχείο».
Ο Vallverdú λέει ότι η θέση δείχνει πως το ξύλο ήταν ένα συνηθισμένο και σημαντικό μέρος της καθημερινής ζωής των Νεάντερταλ.
«Έχουμε στοιχεία για ξυλουργική σε πολλά αρχαιολογικά στρώματα και σε βάθος χιλιάδων ετών, και τα αντικείμενα συνδέονται με πολύ διαφορετικές δραστηριότητες: κυνήγι, οικιακές εργασίες, δοχεία και οργάνωση των χώρων διαβίωσης», λέει.
Ο Chris Stringer από το Natural History Museum του Λονδίνου λέει ότι το αρχαιολογικό αρχείο των ξύλινων αντικειμένων έχει «περιοριστεί σοβαρά» από τη γενικά κακή διατήρηση των οργανικών υλικών.
Τα ευρήματα αποκαλύπτουν ένα πολύ ευρύτερο τεχνολογικό ρεπερτόριο ξυλουργικών δεξιοτήτων, λέει.
Ανάλυση αρχαίων ανθρώπινων αντικειμένων δείχνει ότι το δοχείο, ένα απλό αλλά κρίσιμο εργαλείο, μπορεί να πρωτοεμφανίστηκε πριν από 500.000 χρόνια. Ο αρθρογράφος Michael Marshall εξερευνά πώς οι σφεντόνες, τα αυγά στρουθοκαμήλου και τα ξύλινα δισκάρια βοήθησαν τους προγόνους μας να επιβιώσουν.
«Αυτό βέβαια είναι τεκμήριο από μία μόνο θέση, σε μία περιοχή και σε ένα χρονικό εύρος», λέει ο Stringer, «οπότε είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου σε ό,τι αφορά μια ολόκληρη και ως επί το πλείστον κρυμμένη τεχνολογία που λειτουργούσε παράλληλα με τα πολύ πιο γνωστά λίθινα εργαλεία της Παλαιολιθικής».
«Το ξύλο, οι φυτικές ίνες, τα δέρματα, το οστό και άλλα οργανικά υλικά πρέπει να ήταν κεντρικά για την καθημερινή ζωή, αλλά συνήθως εξαφανίζονται», λέει η Mariana Nabais, επίσης από το Catalan Institute. «Όταν λοιπόν μια θέση όπως το Abric Romaní διατηρεί ξύλινα αποτυπώματα και απανθρακωμένα ξύλινα αντικείμενα, είναι σαν να βλέπεις ξαφνικά το χαμένο μισό της εργαλειοθήκης».
Ο Naoki Morimoto από το Kyoto University στην Ιαπωνία χαρακτηρίζει τα ξύλινα αντικείμενα «εντυπωσιακά».
«Τα διατηρημένα οργανικά υλικά είναι πραγματικά σπάνια και αποκαλύπτουν μια “κρυφή” πλευρά των Νεάντερταλ που μας έλειπε», λέει ο Morimoto.
Science Advances DOI: 10.1126/sciadv.aeh2287
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
