Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, οι οικονομικές και τεχνολογικές δυνάμεις που κινούν την ενεργειακή μετάβαση φαίνεται να είναι αρκετά ισχυρές ώστε να σταματήσουν την ανοδική πορεία των παγκόσμιων εκπομπών άνθρακα. Αναλυτές από τον IEA έως την Ember Climate συγκλίνουν: το peak emissions δεν είναι πλέον θεωρητικό σενάριο, αλλά ζήτημα χρόνου.
Κάθε Νοέμβριο, το Global Carbon Project δημοσιεύει τα στοιχεία για τις παγκόσμιες εκπομπές CO₂ του έτους. Η είδηση δεν είναι ποτέ καλή. Σε μια εποχή που ο κόσμος χρειάζεται επειγόντως να μειώσει τις εκπομπές του, οι αριθμοί συνεχίζουν να ανεβαίνουν. Ωστόσο, κάτω από αυτή την επιφάνεια, κάτι αλλάζει — και αλλάζει γρήγορα.
Το 2022, η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) εκτίμησε ότι οι παγκόσμιες εκπομπές από την ενέργεια θα φτάσουν στο υψηλότερο σημείο τους έως το 2025. Ήταν μια πρόβλεψη που άλλαξε ριζικά τον τόνο της συζήτησης, καθώς προέκυψε μετά από επιταχυνόμενες επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες — εν μέρει ως αντίδραση στην ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία. Η Rystad Energy συμφωνεί με αυτή την εκτίμηση, ενώ η Ember Climate — η κορυφαία πηγή δεδομένων για την παγκόσμια ηλεκτροπαραγωγή — υποστηρίζει ότι οι εκπομπές από τον ηλεκτρισμό έχουν ήδη κορυφωθεί το 2022. Οι αναλυτές διαφωνούν για την ακριβή ημερομηνία, αλλά συμφωνούν στο βασικό: το peak emissions βρίσκεται πλέον στον ορίζοντα.
Ο κόσμος αποανθρακοποιεί σταδιακά την ηλεκτροπαραγωγή του. Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια αναπτύσσονται με ταχύτητα που λίγοι περίμεναν, και υπάρχει πιθανότητα αυτές οι δύο πηγές να καλύψουν πλήρως την αύξηση της ζήτησης ηλεκτρισμού. Αν συμβεί αυτό, η χρήση άνθρακα και φυσικού αερίου για παραγωγή ρεύματος θα αρχίσει να υποχωρεί — και μαζί της οι εκπομπές.
Το κλειδί, όπως πάντα, βρίσκεται στην Κίνα. Ο μεγαλύτερος ρυπαντής του πλανήτη συνέχισε να αυξάνει τις εκπομπές του το 2023, εν μέρει λόγω της ανάκαμψης μετά την πανδημία και εν μέρει λόγω μιας παρατεταμένης ξηρασίας που μείωσε την υδροηλεκτρική παραγωγή. Αυτές οι εξελίξεις υπενθυμίζουν πόσο δύσκολο είναι να προβλέψεις ακριβώς πότε θα έρθει η στροφή — ένα απρόβλεπτο γεγονός μπορεί πάντα να μετατρέψει μια κορύφωση σε νέο ρεκόρ. Παρ’ όλα αυτά, η κινεζική κορύφωση πλησιάζει. Η χώρα εγκαθιστά ηλιακά και αιολικά πάρκα σε ρυθμούς που δεν έχουν προηγούμενο: η ανανεώσιμη παραγωγή της ήδη ξεπερνά τη συνολική κατανάλωση ηλεκτρισμού χωρών όπως ο Καναδάς, η Βραζιλία, η Ρωσία, η Ιαπωνία και η Ινδία. Μόνο το 2023, η Κίνα πρόσθεσε αρκετή ανανεώσιμη ισχύ ώστε να καλύψει το σύνολο της ηλεκτρικής κατανάλωσης του Ηνωμένου Βασιλείου.
Ένας ακόμα παράγοντας που επιταχύνει την αλλαγή είναι η επανάσταση των ηλεκτρικών αυτοκινήτων. Οι παγκόσμιες πωλήσεις βενζινοκίνητων και πετρελαιοκίνητων οχημάτων κορυφώθηκαν πριν από πέντε χρόνια. Σύμφωνα με τον IEA, σχεδόν ένα στα πέντε αυτοκίνητα που πουλήθηκαν παγκοσμίως το 2023 ήταν ηλεκτρικό — ένα ορόσημο που η ίδια υπηρεσία δεν περίμενε να δει πριν από το 2030. Το 2020, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 4%. Αυτή η μαζική στροφή στα EVs θα αρχίσει σύντομα να τρώει σημαντικό κομμάτι από την παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου — και σύμφωνα με την Bloomberg New Energy Finance, η κορύφωση της ζήτησης για πετρέλαιο μπορεί να έρθει ήδη από το 2027.
Η κορύφωση των εκπομπών, βέβαια, είναι μόνο η αρχή. Ο κόσμος χρειάζεται στη συνέχεια να τις μειώσει — και γρήγορα. Αλλά η κατηφόρα θα είναι ευκολότερη από την ανηφόρα, γιατί η ενεργειακή μετάβαση δεν θα βρίσκεται πλέον στα σπάργανα. Αν το peak emissions έρθει τελικά μέσα στα επόμενα χρόνια, θα σηματοδοτήσει κάτι που δεν έχουμε δει ποτέ: την αρχή μιας ώριμης, παγκόσμιας οικονομίας χαμηλού άνθρακα.
