Ένα κλιματικό επεισόδιο El Niño που ανεβάζει τη θερμοκρασία του πλανήτη βρίσκεται πλέον σε εξέλιξη, ενώ ορισμένα μοντέλα προβλέπουν ότι μπορεί να εξελιχθεί στο ισχυρότερο που έχει καταγραφεί ποτέ.
Ένα «super El Niño» προκάλεσε πλημμύρες στην Κίνα το 1998. ROBYN BECK/AFP via Getty Images
Ένα super El Niño προκάλεσε πλημμύρες στην Κίνα το 1998
ROBYN BECK/AFP via Getty Images
Τον τελευταίο μήνα, τα προγνωστικά μοντέλα άρχισαν να δείχνουν ότι αργότερα μέσα στη χρονιά μπορεί να αναπτυχθεί ένα πολύ ισχυρό επεισόδιο El Niño, πιθανώς το ισχυρότερο που έχουμε δει ποτέ.
Πολλοί το αποκαλούν «super El Niño» ή ακόμη και «Godzilla El Niño». Θα μπορούσε να φέρει ξηρασίες σε ορισμένες περιοχές του κόσμου, πλημμύρες σε άλλες και να οδηγήσει τον πλανήτη στη θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί.
«Η πρόβλεψη από τώρα δείχνει ότι η θέρμανση στον τροπικό Ειρηνικό εξελίσσεται ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη περίοδο μέχρι στιγμής μέσα σε αυτόν τον αιώνα», λέει ο Adam Scaife από το Met Office, την εθνική μετεωρολογική υπηρεσία της Βρετανίας. «Άρα συμβαίνει κάτι ασυνήθιστο».
Τι είναι ένα Super El Niño;
Το El Niño είναι ένα φυσικό κλιματικό μοτίβο που ανεβάζει τη θερμοκρασία και διαταράσσει τον καιρό σε όλο τον κόσμο. Συνήθως εμφανίζεται όταν οι αληγείς άνεμοι που πνέουν από ανατολικά προς δυτικά πάνω από τον τροπικό Ειρηνικό εξασθενούν, μειώνοντας την ανάβλυση ψυχρού νερού από τα βάθη και επιτρέποντας στα θερμά επιφανειακά νερά να μετακινηθούν ξανά προς τον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό. Η ατμοσφαιρική κυκλοφορία μετατοπίζεται, με τη σειρά της, ανατολικότερα.
Σημαντικές ειδήσεις για τον πλανήτη μας, απευθείας στο inbox σας κάθε μήνα.
Η έναρξη του El Niño καταγράφεται όταν η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας στον κεντρικό Ειρηνικό φτάσει 0,5°C πάνω από τον μακροχρόνιο μέσο όρο. Αν φτάσει 2°C ή περισσότερο πάνω από αυτόν, πρόκειται για πολύ ισχυρό ή «super» El Niño.
Περούβιοι ψαράδες παρατήρησαν ότι η θέρμανση κορυφώνεται συνήθως τον Δεκέμβριο, γι’ αυτό και το ονόμασαν El Niño, δηλαδή από το Θείο Βρέφος.
Παρότι το El Niño εμφανίζεται κάθε λίγα χρόνια, τα super επεισόδια έχουν καταγραφεί μόνο το 1982-83, το 1997-98 και το 2015-16.
Πόσο πιθανό είναι να συμβεί;
Μια ενίσχυση των δυτικών ανέμων τον Μάρτιο και στις αρχές Απριλίου έσπρωξε τεράστιες ποσότητες ζεστού νερού προς τον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό, δημιουργώντας τις συνθήκες για ένα ισχυρό ή πολύ ισχυρό El Niño. Τα μοντέλα του Met Office προβλέπουν ότι η απόκλιση της θερμοκρασίας εκεί θα πλησιάσει τους 2°C έως τον Σεπτέμβριο, ενώ ομάδα μοντέλων του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF) δίνει περίπου 50% πιθανότητα η απόκλιση να φτάσει τους 2,5°C έως τον Οκτώβριο.
Οι ωκεανοί σκοτεινιάζουν σε ολόκληρο τον πλανήτη – τι συμβαίνει;
Η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία των ΗΠΑ εκτιμά πιθανότητα 25% για ένα super El Niño μέχρι το τέλος του έτους. Αν αποδειχθούν σωστά δύο από τα μοντέλα της ευρωπαϊκής ομάδας, που προβλέπουν αποκλίσεις θερμοκρασίας στον κεντρικό Ειρηνικό πάνω από 3°C έως τον Σεπτέμβριο, τότε αυτό θα είναι το ισχυρότερο El Niño που έχει παρατηρηθεί ποτέ.
Ωστόσο, τα σημάδια ενός εξελισσόμενου El Niño παραμένουν ακόμη αμυδρά και τα μοντέλα δυσκολεύονται να κάνουν ακριβείς προβλέψεις, σε ένα φαινόμενο που είναι γνωστό ως «spring predictability barrier». Οι μετεωρολόγοι θα έχουν πιο καθαρή εικόνα για την ένταση του επερχόμενου El Niño τον Μάιο ή τον Ιούνιο.
Ποιες είναι οι επιπτώσεις στον καιρό;
Οι αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία πάνω από τον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό διαδίδονται σε μεγάλες αποστάσεις μέσω των λεγόμενων «teleconnections», μεταβάλλοντας τα καιρικά μοτίβα σε όλο τον κόσμο. Αυτό μπορεί να προκαλέσει επιπτώσεις όπως καταστροφές στις καλλιέργειες, λεύκανση των κοραλλιών και εξάπλωση ασθενειών, με ζημιές που φτάνουν σε δισεκατομμύρια λίρες.
Παγόδειγμα αποκαλύπτει χαμηλά επίπεδα CO2 κατά τη θερμή περίοδο πριν από 3 εκατομμύρια χρόνια
«Τα πράγματα διαταράσσονται, μετατοπίζονται μακριά από το φυσιολογικό», λέει ο Tim Stockdale από το ECMWF. «Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι καταιγίδες, ας πούμε οι βροχοπτώσεις, είναι περισσότερες… Απλώς συμβαίνουν σε μέρη που συνήθως δεν τις δέχονται».
Το El Niño συνήθως φέρνει πιο θυελλώδη και υγρό καιρό στις νότιες ακτές της Βόρειας και της Νότιας Αμερικής, στο Κέρας της Αφρικής και στην Κίνα, αυξάνοντας τον κίνδυνο πλημμυρών.
Την ίδια ώρα, ζεστός και ξηρός καιρός τείνει να πλήττει περιοχές όπως η Αυστραλία και η Νοτιοανατολική Ασία, η κεντρική και νότια Αφρική, η Ινδία και το τροπικό δάσος του Αμαζονίου, αυξάνοντας τον κίνδυνο ξηρασίας, καυσώνων και δασικών πυρκαγιών.
Οι επιπτώσεις είναι πιο σύνθετες στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη βορειοδυτική Ευρώπη. Εκεί, το El Niño μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες για πιο ζεστά καλοκαίρια και πιο κρύους χειμώνες, αλλά μπορεί επίσης να φέρει υγρούς και ήπιους χειμώνες, ανάλογα με το τι κάνουν άλλα κλιματικά μοτίβα.
Οι καταστροφικές συνέπειες μπορεί να συνεχιστούν και μετά την κορύφωση του El Niño. Το καλοκαίρι που ακολούθησε το super El Niño του 1997-98, οι έντονες βροχοπτώσεις και οι πλημμύρες στην πυκνοκατοικημένη κοιλάδα του ποταμού Γιανγκτσέ στην Κίνα σκότωσαν 3000 ανθρώπους, κατέστρεψαν τα σπίτια 15 εκατομμυρίων και προκάλεσαν οικονομικές απώλειες 20 δισ. δολαρίων.
Το ένα καλό νέο είναι ότι σχηματίζονται λιγότεροι τυφώνες στην Καραϊβική και την ανατολική ακτή των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του El Niño. Η ενισχυμένη ατμοσφαιρική κυκλοφορία προκαλεί μεγαλύτερη κατακόρυφη διάτμηση του ανέμου, οπότε αυτές οι καταιγίδες τείνουν να εξασθενούν γρήγορα, αντί να εξελίσσονται σταδιακά σε μεγάλους τυφώνες.
Μετατόπιση στο Gulf Stream θα μπορούσε να σηματοδοτήσει κατάρρευση ωκεάνιου ρεύματος
Πώς θα επηρεάσει το κλίμα;
Αν η κλιματική αλλαγή μοιάζει με ανερχόμενη παλίρροια που ανεβάζει σταδιακά τις θερμοκρασίες, το El Niño μοιάζει με ένα τεράστιο κύμα που τις ανεβάζει ακόμη περισσότερο για λίγο. Ένα ισχυρό επεισόδιο θα μπορούσε να αυξήσει τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία κατά 0,2°C.
Την τελευταία φορά που εμφανίστηκε El Niño, το 2024, οδήγησε στη θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί, με τις παγκόσμιες θερμοκρασίες να ξεπερνούν προσωρινά το όριο της Συμφωνίας του Παρισιού για 1,5°C για πρώτη φορά. Αν αναπτυχθεί ένα super El Niño, πολλοί θεωρούν ότι το 2027 θα σημειώσει νέο ρεκόρ.
«Δεδομένου ότι είμαστε ήδη… κοντά στο 1,4, είναι αρκετά πιθανό ή εύλογο ότι το 2027 θα περάσει το όριο του 1,5», λέει ο Scaife. «Είναι ένδειξη ότι [η παγκόσμια υπερθέρμανση] πλησιάζει πολύ το όριο του Παρισιού».
Ο θερμότερος ωκεανός οδηγεί σε «αλλαγή καθεστώτος» στον θαλάσσιο πάγο της Ανταρκτικής
Θα δούμε περισσότερα super El Niño;
Οι θερμοκρασίες του El Niño στον κεντρικό Ειρηνικό ανεβαίνουν λόγω της κλιματικής αλλαγής, αλλά ανεβαίνει και ο μακροχρόνιος μέσος όρος με τον οποίο συγκρίνονται. Έτσι, δεν θα πρέπει να δούμε αύξηση στον αριθμό ή στην ένταση των αποκλίσεων θερμοκρασίας του El Niño με αυτόν τον ορισμό. Γι’ αυτό, η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία των ΗΠΑ άρχισε να ταξινομεί το El Niño με βάση το πόσο θερμότερος είναι ο κεντρικός Ειρηνικός σε σχέση με άλλα μέρη των τροπικών σήμερα, αν και αυτός ο νέος ορισμός δεν έχει ακόμη υιοθετηθεί αλλού.
Τα επεισόδια του El Niño και του ψυχρότερου αντίστοιχού του, La Niña, έχουν γίνει συχνότερα και πιο ακραία τα τελευταία 50 με 60 χρόνια. Μια μελέτη έδειξε ότι η κλιματική αλλαγή έχει ενισχύσει αυτές τις διακυμάνσεις μεταξύ θερμών και ψυχρότερων θερμοκρασιών στον κεντρικό Ειρηνικό κατά 10%. Όμως, με δεδομένο ότι διαθέτουμε περίπου 150 χρόνια δεδομένων και ότι οι πρώτες μετρήσεις ήταν λιγότερο αξιόπιστες, οι περισσότεροι επιστήμονες διστάζουν ακόμη να πουν ότι η κλιματική αλλαγή ενισχύει το El Niño.
Θα επιταχύνει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια;
«Είναι μια πολύ δύσκολη ερώτηση, το αν το El Niño θα αλλάξει υπό την κλιματική αλλαγή», λέει ο Stockdale. «Η απάντηση είναι ότι πιθανότατα θα αλλάξει».
Αυτό που είναι σαφές είναι ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη επιδεινώνει τις επιπτώσεις του El Niño. Οι υψηλότερες παγκόσμιες θερμοκρασίες οδηγούν σε περισσότερη εξάτμιση από το έδαφος και σε μεγαλύτερη υγρασία στην ατμόσφαιρα, κάτι που εντείνει τα ακραία φαινόμενα, όπως η ξηρασία και οι πλημμύρες.
«Το αποκαλούμε ενίσχυση του υδρολογικού κύκλου», λέει ο Stockdale. «Επειδή το El Niño μπορεί να προκαλέσει σημαντικές αλλαγές στις φυσιολογικές βροχοπτώσεις, αυτό μπορεί να επιδεινωθεί από την κλιματική αλλαγή».
Λάβετε κάθε εβδομάδα στο inbox σας ειδήσεις για την επιστήμη και την ανακάλυψη. Θα σας ενημερώνουμε επίσης για εκδηλώσεις και ειδικές προσφορές του New Scientist.
